Türk Borçlar Kanunu ve Viyana Satım Konvansiyonu Hükümleri (CISG) Işığında Gönderme Satımı

Diğer kanunlarda taşınır olarak belirtilen şeylerin satımı da, TBK m. 209 gereği, taşınır satımı olarak kabul edilir. Buna göre, örneğin, 6102 sy. TTK m. 936’ya göre, sicile kayıtlı olup olmadıklarına bakılmaksızın bütün gemiler taşınır eşya olarak kabul edilmiştir. Tartışmalı olmakla beraber, ekonomik veya fiili faydanın da -mesela, imalat sırrı; know-how(98); patent hakkı alınmamış buluş; peştamaliye veya goodwill olarak anılan müşteri çevresi- satım sözleşmesine konu olabileceği kabul edilir(99). Bir yerden başka yere taşınabilen eşya yanında, üzerinde mülkiyet kurulabilecek elektrik enerjisi, su, havagazı, atom enerjisi gibi doğal kuvvetler de (Karş. TMK m. 762; eMK m. 686) TBK kapsamında taşınır satımına konu olabilir(100). Satım sözleşmesinin konusu bir mal üzerindeki mülkiyet payı olabileceği gibi, bir koyun sürüsü, bir çift küpe, kütüphane veya koleksiyon gibi birden çok maldan oluşan eşya birlikleri de olabilir(101). Taşınır ve taşınmaz eşya dışında devredilebilen her türlü hak, hatta söz-Sayfa 27leşme ilişkisi, taraf sıfatı satım sözleşmesine konu teşkil edebilir(102). Hakkın kıymetli evraka bağlandığı durumlarda da, satımı söz konusu olan, esas itibarıyla hak olup, maddi varlığı itibarıyla “evrak” değildir. Taşınır satımına ilişkin hükümler, bünyesine uygun düştüğü oranda devredilebilen her türlü hakkın(103) satımına uygulanır(104). Alacak haklarının, ortaklık hakkı ve eser üzerindeki telif hakkı gibi hakların satımı da, taşınır satımıyla ilgili kurallara tâbidir(105). Bütünleyici parça olsa bile, taşınmaz niteliğindeki bir eşyadan ayrılarak bağımsızlık kazanan ve taşınır haline dönüşen eşyaya da taşınır satımına ilişkin kurallar uygulanır (TBK m. 209/II; eBK m. 184/II). Örneğin, meyveler ağaçtan toplandıktan sonra, kömür, demir gibi yer altı değerleri topraktan çıkarıldıktan sonra, kayalıktan veya dağdan kırılarak ayrıldıktan sonra oluşan taş parçaları, sökülecek ağaçlar, yıkılması istenilen bir binanın enkazı bu niteliktedir(106). Bununla birlikte, ancak bir yerden başka yere gönderilen şeylerin satımı hâlinde gönderme satımından söz edilebileceği için, gönderme satımının konusu yalnızca maddi taşınır mallar olabilir. Satım konusu şey, ferden veya çeşidiyle belirlenmiş olabilir. Sözleşmenin kurulması anında, satılanın, açık veya örtülü olarak belirlenmesi şart değildir, ifa anı itibarıyla belirlenebilir olması yeterlidir. İrade serbestîsi prensibi çerçevesinde taraflar, hukuka ve ahlâka aykırı olmadıkça satım konusunu serbestçe belirleyebilirler (TBK m. 27/I).Sayfa 28

2. Viyana Satım Konvansiyonu Çerçevesinde Uygulama Alanı