b. Klasik-öncesi hukuk dönemi (M. Ö. 150 - M. Ö. 27)
aa. Veteres’lerde
Klasik-Öncesi Hukuk Dönemi’nde mücbir nedenin tanrısal olaylar olduğu düşüncesinden…
Nitekim; Klasik-Öncesi Hukuk Dönemi hukukçuları tarafından mücbir neden olaylarını…
Veteres’ler bu farklı ifadeleri, karşı konulamaz, önlenemez, öngörülemez, dıştan gelen deprem, büyük yangın, yıldırım çarpması, kasırga, gemi batması, korsan saldırısı, vb. olaylar için kullanmışlardır. Bu bağlamda, mücbir neden olaylarının neler olduğunun ve sorumluluk hukukundaki yerinin ne olduğunun saptanması çabası, Klasik-Öncesi Hukuk Dönemi hukukçularına kadar gitmektedir. Veteres’lerin görüşlerinin…
Bu hukukçular arasında özellikle Servius ve Servius’un öğrencisi Alfenus,…
Hasılat kirasında Servius, “vis extrinsecus admota (dıştan gelen güç)”, “vis, cui resisti non potest (karşı…
Digesta 19.2.15.2 (Ulpianus): “Si vis tempestatis calamitosae contigerit, an locator conductori aliquid praestare debeat, videamus. servius omnem vim, cui resisti non potest, dominum colono praestare debere ait, ut puta fluminum graculorum sturnorum et si quid simile acciderit, aut si incursus hostium fiat: si qua tamen vitia ex ipsa re oriantur, haec damno coloni esse, veluti si vinum coacuerit, si raucis aut herbis segetes corruptae sint. sed et si labes facta sit omnemque fructum tulerit, damnum coloni non esse, ne supra damnum seminis amissi mercedes agri praestare cogatur. sed et si uredo fructum oleae corruperit aut solis fervore non adsueto id acciderit, damnum domini futurum: si vero nihil extra consuetudinem acciderit, damnum coloni esse...”…
Digesta 19.2.15.2 (Ulpianus): “Kiralayanın, kötüleştirici, yok edici hava gücünün neden olduğu zarar için hasılat kiracısına karşı yükümlü olup olmayacağını görmemiz gerekir. Servius Sulpicius,…
Servius’un görüşünün aktarıldığı Digesta 19.2.15.2 (Ulpianus)’a göre, hasılat kirasında ürün dıştan gelen, kaçınılamaz bir olay (düşman
Buna karşın, eşyanın bizzat kendisinden kaynaklı zararları ya da tamamen tarımsal…
Karşı konulamaz güç (vis, cui resisti non potest) ile malın kendisinden kaynaklı kusur (vitia, quae ex ipsa re oriuntur)…
Sadece hasılat kirasında mümkün olan ve İmparatorluk Dönemi’nde kabul edilen remissio mercedis,…
Digesta 19.2.15.3 (Ulpianus): “Cum quidam incendium fundi allegaret et remissionem desideraret, ita ei rescriptum est: “si praedium coluisti, propter casum incendii repentini non immerito subveniendum tibi est.”…
Digesta 19.2.15.3 (Ulpianus): “Hasılat kiracısının hasılat kirasına konu olan…
İlgili metne göre hasılat kiracısı, toprağı ekip biçmiş; ondan iyi ürün elde edebilmek…
Bu anlayışın Klasik Hukuk Dönemi’nde aynen benimsendiğini Gaius’un metninden hareketle…
Digesta 19.2.25.6 (Gaius): “Vis maior, quam Graeci θϵоύ βίαѵ (veou bian) appellant, non debet conductori damnosa esse, si plus, quam tolerabile est, laesi fuerint fructus: alioquin modicum damnum aequo animo ferre debet colonus, cui immodicum lucrum non aufertur...”…
Digesta 19.2.25.6 (Gaius): “Yunanlıların “tanrısal güç” olarak adlandırdıkları mücbir neden, ürünün olağan ölçünün çok ötesinde telef olması durumunda hasılat kiracısına zarar
Yukarıda incelenen metinlerden hareketle vis maior olayları nedeniyle ürünün tamamını elde edemeyen ve dolayısıyla da topraktan hiçbir yarar elde edemeyen hasılat kiracısının kira bedelini ödeme yükümlülüğü altında olmadığını; mücbir neden olayları dışında kalan durumlar sonucunda çok büyük ölçekli bir ürün kaybının varlığı durumunda hasılat kiracısının remissio mercedis’i talep…
Gene bu dönemin hukukçularında olan Alfenus’a ait Digesta 19.2.30.4 (Alfenus)’de,…
Digesta 19.2.30.4 (Alfenus): “Colonus villam hac lege acceperat, ut in incorruptam redderet praeter vim et vetustatem: coloni servus villam incendit non fortuito casu. non videri eam vim exceptam respondit nec id pactum esse, ut, si aliquis domesticus eam incendisset, ne praestaret, sed extrariam vim utrosque excipere voluisse.”…
Digesta 19.2.30.4 (Alfenus): “Çiftlik evinin kiracısı, onu, mücbir neden ve doğal kullanımdan kaynaklı zararlar hariç, zarardan ari olarak geri vermeyi vaat ettiği bir kira sözleşmesiyle kiralamıştır. Hasılat kiracısının kölesi, çiftlik evinde bir yangın çıkmasına neden olmuştur. Bu, koşullara göre mücbir neden değildir. O, hukukî görüşünü şöyle vermiştir: Bu durum, aradaki anlaşmaya göre, sorumluluk dışın-
Orijinal olduğu kabul edilen bu metinde hem fortuito casu (mücbir neden) hem de extrariam vim (dıştan…
Tiberius Gracchus döneminde yaşamış hukukçu P. Mucius Scaevola’nın,…
EN
TR
