Miras Hukuku - Külli Halef Mirasçılık

Mirasbırakanın ölümünün ardından onun terekesi ile mirasçının kişisel malvarlığı birebir bütünleşmez.(1) Bu nedenle mirasbırakanın terekesi doktrinde “özel malvarlığı” (Sondernvermögen) olarak nitelendirilir.(2) Bu özel malvarlığı kanun koyucu tarafından özel bir rejime tabi tutulmuştur. Örneğin, taşınmazın kamulaştırılması halinde yerine geçen kamulaştırma bedelinde olduğu gibi malvarlığından çıkan bir değerin yerine geçen ikame değer doğrudan doğruya ve ayni bir etkiyle malvarlığına girer.(3)

Mirasbırakanın sağ kalan eşinin onun tek mirasçısı olması halinde, mal rejiminden doğan katılım payı alacağı, alacaklı ve borçlu sıfatlarının birleşmesi nedeniyle düşer iken; sağ kalan eşin diğer külli halef mirasçılarla birlikte terekeye elbirliği ile malik olması halinde terekeye karşı ortaklaşa bir alacak hakkı doğar.(4)

Somut olayda, mirasbırakanın geride bıraktığı birden fazla yasal mirasçısı olduğundan (E)’nin mal rejiminden kaynaklanan alacağını, mirasbırakanın ölümü ile ortaya çıkan elbirliği ortaklığına karşı ileri sürmesi gerekir.

Mirasbırakanın geride bıraktığı tek külli halef mirasçısı mirasbırakana sağlığında borçlanmış ise 1. sorunun cevabındaki açıklamalara benzer şekilde, alacaklı ve borçlu sıfatlarının birleşmesi nedeniyle bu borç terekenin açılması anında kendiliğinden sona erecektir. Buna karşılık, mirasbırakanın geride bıraktığı birden fazla külli halef mirasçısı varsa, mirasçılardan birinin mirasbırakana olan borcu salt mirasbırakanın ölümü nedeniyle sona ermez, terekeye karşı bu borç varlığını sürdürmeye devam eder.

Somut olayda, Bayan (K) mirasbırakanın ölümü ile ortaya çıkan elbirliği ortaklığına karşı 5.000-TL borçludur.

Takas, BK m.139’da borcu sona erdiren hallerden biri olarak düzenlenmiş olup borcun bu suretle sona erdirilebilmesi için bazı şartların bir arada gerçekleşmesi aranır. Bunun için aynı cinsten ve birbirinden karşılıklı alacaklı olmak ve tek taraflı yenilik doğuran bir irade beyanı olan takas beyanında bulunanın alacağının talep edilebilir olması (muaccel) gerekir. Bu şekilde, aynı cinsten karşılıklı alacakları olan kişilerden birinin tek taraflı bir irade beyanı ile alacak az olan tutarında sona erer.

Somut olayda Bayan (K), sağ iken mirasbırakana karşı borçlanmıştır. Yukarıda bu borcun elbirliği ortaklığına karşı devam ettiğinden bahsedildi. Ancak, elbirliği ortaklığını oluşturanların Bayan (K)‘ya karşı borçlu olduğundan söz edemeyiz. Bu itibarla, takas için aranan koşullarından biri olan „karşılıklılık“ unsuru eksik olduğu için bu suretle borcun sona erdirilmesi de mümkün kabul edilmemelidir.(5)

Mirasbırakanın geride tek bir külli halef mirasçı bırakması halinde, bunun lehine öngörülmüş olan sınırlı ayni hak, mirasbırakanın ölümü ile kendiliğinden bir mülkiyet hakkına dönüşür. Bu itibarla, sınırlı yani hak kendiliğinden tasarruf yetkisini de kapsamına alarak genişlemek suretiyle sona erer. Buna karşılık, mirasçılardan biri lehine tesis edilen sınırlı ayni hak, mirasbırakanın ölümü sonrasında sona ermez. Sınırlı ayni hak sahibi külli halef mirasçı, bu hakkını devam edeceği öngörülen süre boyunca elbirliği ortaklığına karşı ileri sürebilir. Diğer külli halef sıfatıyla mirasçılar da, hakkın içeriğine göre, sınırlı ayni hak sahibi mirasçının bu hakkı kullanmasına katlanmakla ya da kaçınma ile yükümlü olurlar.

Somut olayda, Bay (O) lehine tesis edilen oturma hakkı MK m.823 uyarınca bir binadan veya onun bir bölümünden -konut olarak- yararlanma yetkisi veren bir sınırlı ayni hak olup; bu hak tesis edilirken ne kadar süre ile devam edeceği öngörülmüş ise Bay (O) bu süre boyunca Şişli’deki apartman dairesini konut olarak kullanmak suretiyle ondan yararlanabilecektir.