Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2025, Sayfa: 63 - 66

III.HAK EHLİYETİ PERSPEKTİFİNDEN ENGELLİ HAKLARI İLE İLGİLİ ULUSAL VE ULUSLARARASI DÜZENLEMELER Hak ehliyetine ilişkin bu perspektiften engelli haklarına ilişkin mevzuata bakıldığında düzenlemelerin hak ehliyetinin yukarıda andığımız ilkelerine uygun olduğunu görüyoruz. 5378 Sayılı Engelliler Hakkında ... bulunan kişileri içermektedir”. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin 5. maddesi hak ehliyetinin, eşitlik ilkesinin ve ayrımcılık ... ayrımcılık olarak nitelendirilmez.” Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin 12. maddesi de hak ehliyeti perspektifinden ele alınması

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2025, Sayfa: 61 - 62

II.HAK EHLİYETİ VE ENGELLİ HAKLARI Hak ehliyeti ve MK m. 8 hükmü açısından baktığımızda aslında engelli veya engelli olmayan birey ayrımı bulunmamaktadır, her insanın hak ehliyeti vardır ve her insan haklara ve borçlara ehil olmada eşittir. Anayasal eşitlik ilkesinin medeni kanundaki görünümü olan MK ... , ister erkek, ister kadın, ister tutuklu, ister özgür, ister sermayeci, ister işçi, eşit olarak hak ehliyetine, hak ve yüküm öznesi olma yetkinliğine ... m. 8 hükmü insana vurgu yaparken, yine hak ehliyetini düzenleyen Fransız Medeni Kanunu’nun 8. maddesi vatandaşlığa vurgu yapar; 11. maddede de

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2025, Sayfa: 59 - 61

I.HAK EHLİYETİ VE KİŞİLİK HAKLARI Hak ehliyeti başlığı taşıyan MK m. 8 hükmü uyarınca: “(1) Her insanın hak ehliyeti vardır. (2) Buna göre bütün insanlar, hukuk düzeninin sınırları içinde, haklara ve borçlara ehil olmada eşittirler”. MK m. 8 hükmü hem hak ehliyetine ilişkindir, hem de kişi ve kişilik kavramları bakımından da temel hüküm niteliğindedir. Hak ehliyeti bakımından “kişi” (persona) ve “insan” aynıdır(1). Nitekim Medeni Kanun’un gerçek kişiler ... alanında korunan kişilere ait nitelikler, özgür yaşamanın ve insanca bir hayatın zorunlu kıldığı şeylerdir”. Hak ehliyeti ve kişilik hakkı sahibi olmak için

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2025, Sayfa: 59

Prof. Dr. Başak BAYSAL* Giriş Engelli hakları ve hukuku, engelli haklarına ilişkin özellikli mevzuatın incelendiği ve yorumlandığı bir alandan ibaret görülemez. Konuya, diğer tüm haklarda olduğu gibi “hak ehliyeti” perspektifinden yaklaşmak gerekir. Bu nedenle ilk olarak hak ehliyeti, kişi ve kişilik gibi temel hukuk kavramlarını tekrar hatırlamakta yarar vardır. * Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Medeni Hukuk Ana Bilim Dalı, İstanbul, basak.baysal@khas.edu.tr; ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2559-7205.

Bilgehan Çetiner / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2020, Sayfa: 233 - 236

II. Temsil Gücünün Hak Ehliyeti ile Sınırlanması Dernek yönetim kurulunun temsil gücünün en geniş anlamda sınırlarını, derneğin hak ehliyeti çizer. Derneğin, tüzel kişi olması sebebiyle yararlanamayacağı haklara ilişkin hukuki işlemler yapabilmesine de imkân yoktur. Tüzel kişilerin hak ehliyetine ... lehine kurulabilen oturma hakkı gibi bir sınırlı ayni hakkı da iktisap edemezler(6). Derneğin hak ehliyetinin işin tabiatı gereği sınırlandığı böyle ... kişilerin hak ehliyetini sınırlamaktadır. Şöyle ki tüzel kişiler ancak kanunun öngördüğü sınırlı sayıdaki tipte ve yine bunlar için öngörülen faaliyet

Abdurrahman Kayıklık / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2024

V.Anonim Şirketin Ehliyeti A.Anonim Şirketin Hak Ehliyeti Hak ehliyeti, en genel ifadeyle hakların sahibi ve borçların yükümlüsü olabilme kabiliyetini ifade eder.(186) Haklara ehil kişi hukuk dünyasında bir özne olarak zuhur eder. Yukarıda bahsedildiği üzere -sınırlı hak ehliyetini kabul eden ... tutulduğu belirtilmiştir. Genel hükümlere verilen atıf karşısında anonim şirketin ehliyeti MK 48 çerçevesinde belirlenecektir. Hak ehliyeti kenar başlıklı MK ... tahtında anonim şirketler örneğin evlenme, boşanma, miras bırakma ve evlat edinmeye(187) ehil değildir.(188) Hak ehliyeti tüzel kişiliğin kazanılmasıyla

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

B- Hak Ehliyeti Bakımından Esas Alınan Ölçüt ve Hak Ehliyeti Karinesi İç şirketler MoPeG-BGB’de hak ehliyetine sahip adi şirket olarak kabul edilmemektedir. MoPeG-BGB öncelikle hak ehliyetine sahip (üçüncü kişilerle hukuki ilişkiler kurabilen) adi şirket olmanın ölçütünü belirlemiştir. Ayrıca buna ilişkin bir de karine öngörmüştür. MoPeG-BGB §705/II, adi şirketin hak ehliyeti bakımından subjektif bir ölçüt benimsemektedir. Bir adi şirket, “ortaklarının, şirketin hukuki işlemlere taraf olmasına ilişkin müşterek iradeleri varsa” hak ehliyetine sahip kabul edilir. Subjektif ölçütün yanında, hukuki

Rona Serozan, Yeşim M. Atamer, Baki İlkay Engin / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2022

İKİNCİ BAŞLIK: Kişiler Hukuku Birinci Bölüm: GERÇEK KİŞİLER § 1. Haklardan Yararlanma (Hak-) Ehliyeti I. Hak Ehliyetinin Anlamı, Önemi ve Özneleri ... şu kuralla başlar: MK 8: “Her insanın hak ehliyeti vardır. Bütün insanlar haklara ve borçlara ehil olmada eşittirler.” Eski MK 8 kuralı şöyleydi ... insan hakkın öznesidir.” Gerçekten de hak ehliyeti ile hukuksal kişilik (hak özneliği) eşanlama gelir. (Legal capacity = juristic personality ... anlamda “hak ehliyeti” hukuk dünyasına katılabilmenin asgari (minimum) koşuludur. Demek ki hak ehliyeti ve hukuksal kişilik olumlu boyutunda haklara sahip

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

2. Hak Ehliyetine Sahip Adi Şirket Düzenlemesi A- Kavram ve Kanuni Dayanak Mevcut BGB §705’te yapılan en önemli değişikliklerden biri, hükme eklenen ikinci fıkranın adi şirketi iki türe ayırmasıdır. Değişiklikle adi şirketler hak ehliyetine sahip olanlar ve olmayanlar olarak ikiye ayrılmıştır. MoPeG- BGB §705/I’de adi şirketin her iki türü için müşterek unsurlar düzenlenmiştir. İkinci fıkra, hak ehliyetine sahip olup olmamasına göre şirketin ... ) haklara sahip olabileceği gibi borca da girebilecektir. Bu durumda hak ehliyetine sahip bir adi şirket söz konusu olur. Ayrıca adi şirket, ortaklar

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

Alman Hukukunda “Şahıs Şirketleri Hukukunun Modernleştirilmesi Hakkında Kanun’un” (MoPeG) Hak Ehliyetine Sahip Adi Şirketler Bakımından Öngördüğü ... Modernleştirilmesi Hakkında Kanun” (MoPeG) hükümlerinin önemli bir kısmı 1 Ocak 2024’te yürürlüğe girecektir. Çalışmada MoPeG’in etkilediği hak ehliyetine sahip adi ... ilişkiler kurabilen adi şirketlerin hak ehliyetine sahip olduğunu kabul etmiştir. Alman Federal Mahkemesi’nin verdiği çeşitli kararların etkisi ve mevcut adi ... değişiklikler neticesinde adi şirket saf bir borç ilişkisi olmaktan çıkarak hak ehliyetine sahip bir kişi birliğine dönüşmüştür. Bu amaçla Roma hukukundan

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

nitelendirilmemektedir. MoPeG, bir adi şirketin hukuki işlemlere taraf olması yönünde ortakların müşterek iradesi varsa, ona hak ehliyeti tanımaktadır. Ayrıca, konusu müşterek bir unvan altında işletme işletmek olan adi şirketler için bir hak ehliyeti karinesi öngörülmüştür. Adi şirketlere tanınan hak ehliyetine ilişkin ... ilgili en dikkat çekici yeniliklerden biri Şirket Sicilidir. Tescil zorunluluğu olmasa da hak ehliyetine sahip adi şirketlerin sicile tescilini teşvik ... ilişkiyi düzenleyen kurallardan şirketin temsiline ilişkin değişiklikler de çalışmada ayrıca incelenmiştir. Adi şirkete hak ehliyeti tanınması ve yeni

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

düzenlemiştir. MoPeG-BGB’de hak ehliyetine sahip adi şirketler bakımından “tasfiye” süreci için “Liquidation” (tasfiye)(164) tabiri kullanılmaktadır (MoPeG-BGB §736-739). Buna karşın hak ehliyetine sahip olmayan şirketlerde, tasfiye için önceki sistemde kullanılan “Auseinandersetzung” (taksim, tasfiye yoluyla taksim)(165) ifadesi kullanılmaktadır(166). Sonuncu ifade Alman hukukunda ayrıca taksim gibi anlamlarda da kullanılmaktadır. Hak ehliyetine sahip olmayan şirketlerin üçüncü kişilerle hukuki ilişki kurmayacağı değerlendirmesi terminoloji tercihinde etkili olmuştur. Kanımızca Alman kanun koyucusu, hak ehliyetine

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

III. ADİ ŞİRKETİN TANIMI VE UNSURLARINA İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLERLE HAK EHLİYETİNE SAHİP ADİ ŞİRKET DÜZENLEMESİ 1. Adi Şirketin Tanımı ve Unsurlarına Yönelik Değişiklikler Adi şirketlere ilişkin temel düzenlemeler mevcut BGB §705 vd.’da bulunmaktadır. MoPeG, anılan düzenlemelerin sistematiğini değiştirmiştir. Adi şirketlere ilişkin kısım, MoPeG ile değiştirilen BGB (MoPeG-BGB)’de “şirket” başlığı altında üç alt başlığa ayrılmıştır. Bunlar, genel hükümler, hak ehliyetine sahip şirketler ve hak ehliyetine sahip olmayan şirketler şeklindedir(18). Mevcut BGB’de adi şirketlerin hak ehliyetine göre ayrımı

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

ehliyetine ve ayrı bir malvarlığına sahip olması ile nasıl bağdaştığı kısaca değerlendirilebilir. Adi şirketlerin kural olarak hak ehliyetine ve ayrı malvarlığına sahip olması, ortakların şirket borçlarından sorumluluğunun hukuki niteliğini etkilemektedir. Şirketin hak ehliyeti olduğuna göre, şirket kendi ... . Fleischer, DStR, s. 436. (129) Alman kollektif şirketlerinin hak ehliyetinin ve kişiliğinin kabul edilmediği dönemlerde, şirket borcu ve ortakların sorumluluğu aynı olarak kabul edilmekteydi. Ancak Alman kollektif şirketlerinin hak ehliyetinin kabul edilmesiyle birlikte, bu tür kimlik/kişilik tartışmaları

Sibel Hacımahmutoğlu / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2017, Cilt 33, Sayı 1

II. ULTRA VİRES İLKESİNİN İŞLEVLERİ 1. Ultra Vires İlkesinin Ortaklığın Hak Ehliyetini Sınırlandırması Ultra vires ilkesi İngiliz hukukunda anonim ... ile sınırlı olarak hak ehliyetini haiz bir tüzel kişi olarak ortaya çıktığından, işletme konusu dışında hukuki varlığa sahip olmayan, var olmayan tüzel ... genel kurulunca oybirliği ile alınan kararla onaylansa (onansa) bile, geçerli hale getirilmesi mümkün değildi(9). Ortaklığın hak ehliyeti işletme konusu ... ilkesinin ortaklığın hak ehliyetini sınırlandırdığı dönemde ortaklığın işletme konusu dışında yapılan (ultra vires) işlemin geçerli kılınabilmesi için

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

yaparken, adi şirket kurallarını genel hüküm kabul eden mevcut düzenleme tarzını daha da güçlendirmiştir. Adi şirket düzenlemeleri, hak ehliyetine sahip tüm ... ) hak ehliyetine sahip olduğunu kabul etmiştir(12). Aşağıda değinildiği üzere MoPeG ile kanunen de adi şirketlere hak ehliyeti tanınmıştır. Bu değişiklik mevcut hukuk uygulamasına uyum sağlama ihtiyacının bir sonucudur. Yapılan reform, adi şirketlerin yapısı ve hak ehliyeti konusunda edinilen ... için hak ehliyeti de tartışılmamaktadır (bu hususta bkz. Bilgili, F.: İsviçre ve Alman Hukuku Işığında Türk Ortaklıklar Hukukunda Gizli Ortaklık

Ayşe Ziyan / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2019

İKİNCİ BÖLÜM ÇOCUĞUN EBEVEYNİ TARAFINDAN TEMSİLİ I. ÇOCUĞUN HAK EHLİYETİ Hak ehliyeti, doktrindeki en genel tanımıyla, TMK’nın hem gerçek hem de tüzel kişilere tanıdığı, hak sahibi olabilme ve borç altına girebilme ehliyetidir. Hak ehliyetine sahiplik, kişi olmanın doğal bir sonucudur yani gerçek kişiler sağ ve tam doğumla, ana rahmine düştüğü andan itibaren; tüzel kişiler ise geçerli olarak kurulmalarıyla hak ehliyetine sahip olmaktadırlar(1 ... da ayırt etme gücü eksikliği kural olarak çocuğun hak ehliyeti sahibi olmasına ilişkin bir engel teşkil etmemektedir. Zira TMK m. 8/II uyarınca kişiler

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

C- Hak Ehliyetine Sahip Adi Şirketi Somutlaştıran Düzenlemeler a- Şirket Merkezi Hak ehliyetine sahip adi şirket kavramını somutlaştıran düzenlemelerden biri şirket merkezidir. Şirketin merkezi, hak ehliyetine sahip bir kişi birliğini uygulamada somutlaştırır. Adi şirketin merkezine ilişkin esas ... Hak ehliyetine sahip adi şirketi somutlaştıran ikinci düzenleme, adi şirketler için bir sicil öngörülmesidir. Bu, MoPeG’in en önemli yeniliklerindendir ... tarihi ve yerleşim yerinin bildirilmesi gerekmektedir. Ortak tüzel kişi veya hak ehliyetine sahip bir şahıs şirketi ise, ticaret unvanı veya adı, türü

Direnç Akbay / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Mart 2024, Cilt 40, Sayı 1

şirketin malvarlığını teşkil ettiğini düzenlemektedir. Bu düzenleme adi şirketin hak ehliyetinin kabul edilmesinin doğal bir sonu cudur(68). Mevcut BGB §718 ... düzenlemeler, MoPeG-BGB §713 karşısında anlamını yitirmiş olup kaldırılmıştır(72). Çünkü artık ortaklar değil, hak ehliyeti sahibi olan şirket, kişi birliği ... ilişkin literatürdeki zenginliğin değişiklikten etkilendiği, ancak buna rağmen yapılan değişikliğin desteklenmesi gerektiği ifade edilmektedir. Çünkü hak ehliyeti olan bir şirketin malvarlığı yapısının el birliği prensibine göre oluşturulması, fiilen anlamsız olurdu(71). MoPeG öncesinde, şirket malvarlığına

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2025, Sayfa: 59 - 68

Yıldırım Taylar / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

bbbb. Hukukî Anlamda (Vergisel Hak Ehliyeti) Vergisel hak ehliyeti, vergi hukukuna ilişkin hakların ve yükümlülüklerin taşıyıcısı, vergi borcu ... tutulabilmek için de hak ehliyeti aranmasına rağmen, vergiyi doğuran olay açısından, bu olayı gerçekleştirerek vergi yükümlüsü olacak olan kişinin hak ehliyeti önem arz etmektedir. Bu nedenle vergiyi doğuran olay bakımından aranan vergisel hak ehliyeti, vergiyi doğuran olayı şahsında gerçekleştirerek vergi borcunun borçlusu, vergi borcu ilişkisinin borçlu tarafı olabilme ehliyetidir. Hak ehliyetine hakların ve yükümlülüklerin taşıyıcısı olabilme ehliyeti

Mesut Serdar Çekin / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

bb. Kısmi Hak Ehliyeti Yapay zekâ sistemlerine kısmi hak ehliyeti tanınması gerektiğini savunan görüşü incelemeden önce kanaatimizce bazı kavramların netleştirilmesi gerekmektedir: Hukukun öznesi, hukuki kişilik ve hak ehliyeti. Belirtildiği üzere hukukun öznesi, haklara ve borçlara ehil olan varlıklardır(103). Hukuki kişiler ise gerçek ve tüzel kişilerdir(104). Haklara ve borçlara ehil olmak, hak ehliyetini ifade etmektedir. Dolayısıyla her hukuk öznesi, hak ehliyetini haizdir ve her hukuki kişilik, hukukun öznesidir(105). Buradan hareketle şu soruların cevaplandırılması gerekmektedir: (1) Hukuki

Vildan Peksöz / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2022

B. Genel Olarak Hak Ehliyeti ve Hak Ehliyetinin Kişi Olma ile Bağlantısı Kişinin haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneği hak ehliyetidir(172). Hak ehliyeti, kişiye tanınan bir hak değildir; hak sahibi olabilmenin bir şartıdır ve kişi olma vasfına bağlı bir ehliyettir(173). Bu sebeple tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ehliyeti vardır(174). TMK m. 28 gereğince, hak ehliyeti sağ doğmak kaydıyla anne rahmine düşme anından itibaren başlar ve ölümle sona erer. Tüzel kişiler ise, kuruldukları andan sona erene kadar hak ehliyetine sahiptir. TMK m. 48’e göre, tüzel kişiler, gerçek kişilere özgü olanlar

Vildan Peksöz / On İki Levha Yayıncılık, Mayıs 2020

B. Genel Olarak Hak Ehliyeti ve Hak Ehliyetinin Kişi Olma ile Bağlantısı Kişinin haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneği hak ehliyetidir(172). Hak ehliyeti, kişiye tanınan bir hak değildir; hak sahibi olabilmenin bir şartıdır ve kişi olma vasfına bağlı bir ehliyettir(173). Bu sebeple tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ehliyeti vardır(174). TMK m. 28 gereğince, hak ehliyeti sağ doğmak kaydıyla anne rahmine düşme anından itibaren başlar ve ölümle sona erer. Tüzel kişiler ise, kuruldukları andan sona erene kadar hak ehliyetine sahiptir. TMK m. 48’e göre, tüzel kişiler, gerçek kişilere özgü olanlar

Sezer Çabri / On İki Levha Yayıncılık, Mayıs 2020

§3. MİRASÇILIK SIFATININ KAZANILMASINDA HAK EHLİYETİ (m. 577) C. Açılmanın hükümleri I. Mirasa ehliyet 1. Hak ehliyeti Madde 577 - Bu Kanuna göre mirasa ehil olmayanlar dışındaki herkes mirasçı olabileceği gibi, vasiyet alacaklısı da olabilir. Tüzel kişiliği bulunmayan bir topluluğa belli bir amaç için yapılan kazandırmaları, o topluluk içindeki kişiler, mirasbırakan tarafından belirlenen bu amacı gerçekleştirme kaydıyla birlikte edinmiş olurlar; amacın bu yolla gerçekleştirilmesine olanak yoksa, yapılan kazandırma vakıf kurma sayılır.