Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

III.Münhasır Yetki Kurallarının Temel Özellikleri Çalışmamızın konusunu oluşturan münhasır yetki kurallarının tanımını ve bu tür kurallara neden ... düzenlesin, münhasır yetki kurallarının hepsinin sahip olduğu bazı ortak özellikler bulunmaktadır. Bu özelliklerin münhasır yetki kurallarının farklı yapısının sonucu olan ve diğer milletlerarası yetki kurallarından ayrılan özellikler olduğu söylenebilir. Münhasır yetki kurallarının sahip olduğu temel özelliklerin başında, bu kuralları oluşturan iki unsur gelmektedir. Münhasır yetki kurallarının tamamı bakımından iki ortak unsurdan bahsedilebilecektir. Buna

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

II.Münhasır Yetki Kavramı ile Münhasır Yetki Sözleşmeleri Arasındaki İlişki Münhasır yetki ile arasındaki ilişkiyi incelemek istediğimiz ikinci kavram ise münhasır yetki sözleşmeleridir. Münhasır yetki sözleşmelerinin bir türünü oluşturduğu yetki sözleşmeleri, taraflarca genel ve özel yetki ... yapılabilmektedir. Bunlardan ilkine “münhasır olmayan” yetki sözleşmesi, ikincisine ise “münhasır” yetki sözleşmesi denilmektedir. Hem Türk hukukunda(11) hem de yeknesak AB hukukunda(12) milletlerarası yetki sözleşmelerinin taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça kural olarak münhasır yetki sözleşmesi niteliği taşıdığı

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

A.Forum’un Münhasır Yetki Kuralları Açısından Münhasır yetki kurallarının milletlerarası usul hukukundaki işlevlerini incelemeye konuyu öncelikle forum’un münhasır yetki kuralları açısından ele alarak başlayacağız. Kimi hukuk sistemlerinde yabancı devletlerin kendi mahkemelerine münhasır yetki tanıdığı kurallara da birtakım sonuçlar bağlanmasına karşın, “gerçek anlamda” münhasır yetki kuralları doğrudan forum’un münhasır yetki kurallarıyla ilgilenen ve bunlara bağlanan sonuçları düzenleyen kurallardır(142). (142) PRETELLI, Way Forward, s. 74.

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

1.Forum Mahkemelerini Yetkilendirmesi Münhasır yetki kurallarının milletlerarası usul hukukunda gördükleri işlevlerin başında, kendilerini sevk eden hukuk sistemi açısından bunların mahkemelerinin milletlerarası yetkisini tesis etmesi gelmektedir. Bu işlevin münhasır yetki kurallarının olumlu etkisi ... . Milletlerarası yetki kurallarının bir türü olan münhasır yetki kuralları da uyuşmazlıkların muhakkak forum mahkemelerinde görülmesi amacına hizmet eden ve bunu temin için forum ülkesinde yetkili bir mahkemeyi hazır eden yetki kurallarıdır. Dolayısıyla, münhasır yetki kuralları, kuralları sevk eden devlet

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

II.Münhasır Yetki Kurallarının Varlık Nedenleri Münhasır yetki kuralı kavramı tanımladıktan sonra devletlerin hukuk sistemlerinde yer alan milletlerarası yetki kurallarından bazılarını neden münhasır yetki kuralı şeklinde düzenlemeye ihtiyaç duyduklarını ele almak gerekir. Çalışmamızın bu kısmında genel olarak münhasır yetki kurallarına niçin ihtiyaç duyulduğu sorusuna cevap verebilmek için doktrinde münhasır yetki kurallarının varlık sebepleri ... iki alt başlıkta inceleyeceğiz. Hangi tür uyuşmazlıklara ilişkin milletlerarası yetki kuralının münhasır yetki kuralı niteliği taşıdığına ilişkin

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

2.Milletlerarası Yetki Sözleşmesi Yapılmasını Engellemesi Yabancı devletlerin münhasır yetki kurallarına bağlanabilen ikinci sonuç, bu yetki kurallarını ihlâl eden milletlerarası yetki sözleşmelerinin yapılmasının engellenmesidir. Münhasır yetki kurallarının bu işlevine hukuk sistemlerinde yer veren ... yapılan yetki sözleşmelerine geçerlilik tanımamaktadırlar. Türk hukuku, münhasır yetki kurallarının bu işlevine yer veren hukuk sistemleri arasında yer almamaktadır. Türk hukukunda yabancı devletlerin kendi mahkemelerine münhasır yetki tanıdığı konularda Türk mahkemeleri veya üçüncü ülke mahkemeleri lehine yetki

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

C.Değerlendirme Çalışmamızın bu başlığında mahkemelerin milletlerarası yetkisine ilişkin bir kavram olan münhasır yetki kuralları ile milletlerarası ... sistemlerinde münhasır yetki kurallarıyla düzenlenen yahut doktrin ve yargı kararlarında bu doğrultuda görüşler olan hem de sıklıkla tahkime elverişliliği tartışma konusu olan uyuşmazlık türleri ışığında yapmaya çalıştık. Bu örneklerden de görülebileceği üzere, tahkime elverişsizlik ile münhasır yetki ikilisi ... münhasır yetkisi dahilinde de görülmektedir. Dolayısıyla Fransız, İsviçre ve Türk doktrininde bazı görüşlerce ileri sürüldüğü üzere, gerçekten de devletler

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

B.Yabancı Ülkelerin Münhasır Yetki Kuralları Açısından Münhasır yetki kurallarının mutaden karşımıza çıkan işlevlerinin, forum mahkemelerinin münhasır yetki kurallarıyla ve bunlara bağlanan sonuçlarla bağlantılı olduğunu ifade etmiş ve bu işlevleri ele almış bulunuyoruz. Ancak günümüzde hukuk ... yönünde eğilimler ortaya çıkabilmektedir. Yabancı hukuk sistemlerinde yer alan münhasır yetki kurallarına sonuç bağlanması da esas olarak iki farklı şekilde karşımıza çıkabilmektedir. Öyle ki devletler kimi zaman yabancı devletlerin bir alanı münhasır yetki kuralıyla düzenleyip düzenlemediğinin

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

b.Münhasır Yetkinin Kabulünün Sebepleri Fikri ve sınai hakların geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıklar bakımından münhasır yetkinin kabul edilip ... münhasır yetkinin kabul edildiğini, fikri haklar bakımından ise edilmediğini ortaya koymaya çalışacağız. Sınai haklar bakımından çeşitli hukuk sistemlerinde hakkın tescilli olduğu devlet mahkemelerine münhasır yetki tanınması çeşitli sebeplere dayandırılmaktadır. Esasen bu sebeplerin tamamının dayanak noktasını, münhasır yetki kavramının en belirleyici özelliği olan devlet egemenliği oluşturmaktadır(259). Nitekim Jenard raporunda da devlet egemenliğiyle sınai haklar

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

3.Üçüncü Ülke Mahkemelerince Verilen Kararların Tanınması ve Tenfizini Engellemesi Yabancı devletlerin kendi mahkemelerine münhasır yetki tanıdığı ... . Bazı hukuk sistemleri tıpkı kendi mahkemelerinin münhasır yetkisini ihlâl eden kararlar gibi, yabancı devletlerin münhasır yetkilerini ihlâl eden üçüncü devletlerin kararlarına da kendi hukuklarında etki tanımamaktadırlar. Türk hukukunda yabancı mahkemelerin münhasır yetki kurallarını göz önünde bulunduran hiçbir düzenleme olmadığından, münhasır yetki kurallarının bu işlevine de yer verilmemiştir. Tanıma ve tenfizin esas şartlarını düzenleyen MÖHUK m. 54/1(b

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM - MÜNHASIR YETKİ KURALLARI İLE BAZI BAĞLANTILI KAVRAMLAR ARASINDAKİ İLİŞKİ Çalışmamızın dördüncü ve son bölümünde münhasır yetki kuralları ile bu kurallarla bağlantısı olduğunu düşündüğümüz bazı kavramlar arasındaki ilişki incelenecektir. Bu inceleme kapsamında hem münhasır yetki ... arasındaki karşılıklı etkileşim hakkında bazı çıkarımlarda bulunmaya çalışacağız. Bu kapsamda sırasıyla münhasır yetki kurallarının aşırı yetki kuralları, münhasır yetki sözleşmeleri, uygulanacak hukuk ve tahkime elverişlilik kavramlarıyla arasındaki ilişki incelenecektir.

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

IV.Münhasır Yetki ve Kesin Yetki Kavramları Arasındaki İlişki Münhasır yetki kavramının tam olarak anlaşılabilmesi için benzer bazı kavramlarla arasındaki ilişkinin de ortaya konmasında fayda bulunmaktadır. Bu bakımdan, çalışmamızın bu noktasında münhasır yetki kavramıyla önemli benzerlikler içeren ve bu nedenle sıklıkla bir kavram karmaşasının konusu olan kesin yetki kavramı ile münhasır yetki kavramı arasındaki ilişki ele alınacaktır. Kesin yetki ... kurallarının medeni usul hukukunda oynadığı işlev ile münhasır yetki kurallarının milletlerarası usul hukukunda oynadığı işlev arasında gerçekten de bir

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

SONUÇ Çalışmamızda milletlerarası usul hukukunun başlıca kavramlarından bir tanesi olan münhasır yetki kavramını Türk hukuku ve karşılaştırmalı ... aynı anda yetkili olmasıdır. Ancak bu yetki ihtilafı anlayışının önemli bir istisnası vardır ve o da münhasır yetki kurallarıdır. Diğer milletlerarası yetki kurallarının aksine münhasır yetki kuralları, devletlerin bazı uyuşmazlıkların yalnızca kendi mahkemelerince görülmesini arzu ettikleri, diğer ... geçilebilmesi şeklinde sıralanabilir. Münhasır yetki kuralları hem doğrudan yetki alanında forum mahkemelerinin milletlerarası yetkisini tesis etmek suretiyle

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM - MÜNHASIR YETKİ KURALI TEŞKİL ETTİĞİ KABUL EDİLEN MİLLETLERARASI YETKİ KURALLARI I.Genel Olarak Türk hukukunda Türk mahkemelerinin hangi konularda ve hangi tür uyuşmazlıklarda münhasır yetkiye sahip olduğu açıkça düzenlenmemiştir. 5718 sayılı MÖHUK bakımından geçerli olan bu durum ... hukukta ağırlıklı olarak münhasır yetki kuralı olup olmadığı tartışılan milletlerarası yetki kurallarını ele alacak ve bu tartışmalı alanlarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin münhasır yetki kuralı niteliği taşıyıp taşımadığı konusundaki kanaatimizi ortaya koymaya çalışacağız. Belirtmek gerekir

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

B.Karşılaştırmalı Hukukta Türk hukukunda kanun koyucunun münhasır yetki kurallarını açıkça düzenlemeyi bugüne kadar tercih etmediğini ortaya koymuş bulunuyoruz. Peki karşılaştırmalı hukukta kanun koyucuların yaklaşımı ne şekildedir? Çalışmamızın bu kısmında belli başlı hukuk sistemlerinde münhasır yetki ... . Yeknesak AB hukuku düzenlemeleri arasında yer alan Brüksel I bis Tüzüğü, “Münhasır Yetki” başlığını taşıyan m. 24 hükmünde AB hukuku bakımından münhasır yetki kurallarının neler olduğunu sayma yöntemiyle tespit etmiştir. Bu sayede AB hukuku bakımından münhasır yetki kurallarının tespiti, Türk hukukunun

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

getirilmiştir. Tıpkı MÖHUK’un kabulünden önce olduğu gibi sonrasında da bu düzenlemelerin milletlerarası usul hukuku bakımından münhasır yetki kuralı teşkil edip ... MÖHUK m. 44-45-46 hükümlerindeki yetki kurallarını birer münhasır yetki kuralı hâline getirip getirmediği özelinde ilerlemeye başlamıştır. Doktrindeki görüşleri temel olarak üç kategoride incelemek mümkündür. Bir görüş, MÖHUK m. 44-45-46 hükümlerinin münhasır yetki kuralı olduğunu savunmaktadır(518). Bu görüşe göre, iş, tüketici ve sigorta sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda MÖHUK m. 44-45-46 hükümlerinin işaret ettiği mahkemelerin yetkisi münhasırdır

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

C.Münhasır Yetki Kuralları ile Doğrudan Uygulanan Kurallar Arasındaki İlişki Münhasır yetki kurallarıyla uygulanacak hukuk arasındaki ilişki bağlamında son olarak incelemek istediğimiz nokta, münhasır yetki kuralları ile doğrudan uygulanan kurallar arasındaki ilişkidir. Bu ilişkiyi ele almadan önce ... uygulanırlar. Doğrudan uygulanan kuralları uygulanacak hukuk, münhasır yetki kuralları ise milletlerarası yetki alanında karşımıza çıkan ve sonuç doğuran ... ikili arasında bu şekilde bir benzerlik görmekte ve münhasır yetki kurallarının milletlerarası usul hukukunda “bir nevi doğrudan uygulanan yetki kuralı

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

I.Münhasır Yetki ve Aşırı Yetki Kavramları Arasındaki İlişki Münhasır yetki kavramıyla arasındaki ilişkiyi incelemek istediğimiz kavramların başında ... , tenfiz şartlarını düzenleyen MÖHUK m. 54’ün (b) bendinde münhasır yetki ile aşırı yetkinin bir arada düzenlendiği görülmektedir. Peki bu ikili arasında ... bağlantılara dayanarak kendi mahkemelerine yetki tanıyabilmektedirler. Bu yetki kurallarına da doktrinde aşırı yetki kuralları adı verilmektedir. Münhasır yetki ... aykırıdır. Aynı durum hiç şüphesiz münhasır yetki kuralları bakımından da geçerlidir. Devletler uyuşmazlık konusunun egemenliklerini ilgilendirdiği ve

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

2.Milletlerarası Yetki Sözleşmesi Yapılmasını Engellemesi Münhasır yetki kurallarının milletlerarası usul hukukunda sahip olduğu bir diğer işlev, lex fori’nin münhasır yetki kuralıyla düzenlediği konulara ilişkin olarak tarafların milletlerarası yetki sözleşmesi yapmalarını engellemesidir. Bu işlev münhasır yetki kurallarının olumsuz etkisi olarak nitelenebilecektir(147). Günümüz milletlerarası usul hukuku anlayışında milletlerarası yetki ... kendisini güçlü bir şekilde gösterdiği münhasır yetki kuralları söz konusu olduğunda bu anlayıştan ayrılma ihtiyacı doğmaktadır. Devletler kendi mahkemelerini

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

mahkemelerine hangi gerekçeyle münhasır yetki tanınmaktadır? Bu sebeplerin başında, münhasır yetki kurallarının en belirgin unsuru olan egemenlik düşüncesi ... ). Mills’e göre, bu açıdan icra hukuku uyuşmazlıklarındaki münhasır yetki ile taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklarda kabul gören münhasır yetkinin varlık ... (329). Gerçekten de, Mills tarafından da işaret edildiği üzere, cebri icra hukuku alanındaki hem münhasır yetkinin devletin devlet olmasından doğan hak ve yetkileriyle hem de münhasır yetki kurallarının başlıca varlık sebebi olan devletin egemenlik hakkıyla oldukça yakın bağlantısı bulunmaktadır. İcra

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

V.Münhasır Yetki Kurallarının Tespit Edilmesi Anlamı, varlık sebepleri ve ayırt edici özelliklerine değindiğimiz münhasır yetki kuralların bir hukuk ... açık bir şekilde düzenlememelerinden kaynaklanmaktadır. Zira pek çok hukuk sisteminde münhasır yetki kurallarına yer verilmekle beraber, ancak az sayıda hukuk sisteminde hangi milletlerarası yetki kurallarının münhasır yetki kuralı olduğu kanun koyucu tarafından açıkça tespit edilmiş; çoğu sistemde ise kanun koyucu tarafından bu yönde açık bir düzeleme yapılmamıştır. Kanun koyucuların bu tercihi nedeniyle münhasır yetki kurallarının ne şekilde tespit

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

VI.Münhasır Yetki Kurallarının Milletlerarası Usul Hukukundaki İşlevleri Anlamı, varlık sebepleri, temel özellikleri ve çeşitli hukuk sistemlerinde ne şekilde düzenlendiğini ortaya koyduğumuz münhasır yetki kurallarının milletlerarası usul hukukundaki işlevleri, çalışmamızın bu kısmına ele alacağımız konuyu oluşturmaktadır. Bu işlevleri forum’un münhasır yetki kuralları ve yabancı ülke hukuklarında yer alan münhasır yetki kuralları bakımından ayrı ayrı inceleyeceğiz.

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

A.Türk Hukukunda Münhasır yetki kurallarının kanun koyucu tarafından açıkça tespit edilmediği ve bu nedenle bu kuralların ne şekilde tespit edileceğinin değerlendirilmesi gereken hukuk sistemlerinden başında Türk hukuku gelmektedir. Belirtmek gerekir ki münhasır yetki kavramı Türk hukukuna yabancı ... yürürlükteki 5718 sayılı MÖHUK’ta münhasır yetki kavramına iki farklı düzenlemede yer verilerek bu kavramın gördüğü işlev ortaya konmuş, ancak kavram tanımlanmamış ve hangi milletlerarası yetki kurallarının münhasır yetki kuralı olduğu ortaya konmamıştır(88). Mülga 2675 sayılı MÖHUK’ta münhasır yetki kavramına

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

VII.Münhasır Yetki Kuralları ile Yargılama Hukukuna İlişkin Temel Hak ve İlkeler Arasındaki İlişki Münhasır yetki kavramına ilişkin olarak son olarak ele alacağımız mesele, münhasır yetki kurallarının yargılama hukuku bakımından önem taşıyan başlıca temel hak ve ilkelerle olan ilişkisidir. Bu ... kurallarıyla arasındaki bağlantıyı ele aldığımız yargılama hukukunun temel ilkeleriyle bağdaşmakta mıdır? Gerçekten de ilk bakışta devletlerce münhasır yetki ... gitme ihtiyacı hissedilmiş ve alternatif bir münhasır yetki kuralı ihdas edilmiştir(290). Peki her münhasır yetki kuralı bakımından aynı sonuca

Can Yöney / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2024

münhasır yetki kuralları arasına dahil edilmemiştir. Bu üç sözleşme türü bakımından sözleşmelerin dinamikleri gözetilerek düzenlemeler yapılmış ve bu sözleşmesel ilişkiler bakımından münhasır yetki kurallarından farklı bir rejim öngörülmesi tercih edilmiştir. Bu bakımdan, AB hukuku açısından bu kuralların münhasır(515) veya sınırlı münhasır yetki kuralı olmadığı(516) açıktır. Nitekim Jenard raporunda da zayıf tarafın korunmasına ilişkin Brüksel sistemindeki kuralların münhasır yetki kurallarıyla olağan yetki kurallarının tam orta noktasında bulundukları belirtilmiştir(517). Benzer şekilde İsviçre ulusal hukukunda