Erkan Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2016

Birinci Bölüm VAKFIN HUKUKİ NİTELİĞİ 1.1. Vakıf Kavramı ve Ülkemizdeki Tarihi Gelişimi 1.1.1. Genel Olarak Ülkemizde köklü tarihi geçmişe sahip ... , alıkoymak anlamlarına gelir(1). Terim olarak ise vakıf, bir malın faydasının hayır amacına dönük olarak tahsisidir(2). Vakfın hukuki anlamı, bir malın kamunun ... edilmiştir(21). Osmanlı vakıflarından hayır amaçlı olarak kurulanlar doğrudan kamu yararına hizmet etmek amacını taşırken, aile vakfı olarak nitelendirilenler ... 1.2.1. Genel Olarak Daha önce de ifade edildiği üzere vakıflara ilişkin iki temel yasal düzenleme TMK ve VK’dır. VK’da vakfa ilişkin herhangi tanımlama

Erkan Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2016

hukuki bir kavram olarak vakıf ve vakfın türleri incelenmiş, ardından vakfın kuruluşu ve tüzel kişilik kazanması konularına değinilmiştir. Bölüm kapsamında ayrıca vakfın organları, muhasebesi, denetimi ve sona ermesine dair hususlar incelenmiştir. Çalışmanın “Vakıflara Ait İktisadi İşletmelerin ... GİRİŞ Vakıflar, gerek derin tarihi geçmişi ve gerekse günümüzde ifa ettikleri hizmetler bakımından ülkemizin en önemli müesseselerindendir. Vakıflar ... düzeni içinde de önemli bir konuma erişmişlerdir. Vakıf, gerçek ve tüzel kişilerin yeterli miktardaki mal ve hakları belirli bir amaca, süreklilik arz

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

vakıf hukuku ile Osmanlı hukuku arasında hem farklılıklar hem de benzerlikler bulunmaktadır. Bu kapsamda tezimizde vakıf kavramı, vakfın unsurları ve ... düzenlemeler, pek çok vakfın tamamen tasfiyesi/ortadan kalkması ile sonuçlanmıştır. Mevcut durumda ise mazbut vakıfların Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından ... tasfiye sebebi iken, mazbut vakıflarda amacın imkânsızlaşması halinde Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından amaç tebdili ile aynı vakfın benzer/yakın bir amaç için faaliyete devam etmesi sağlanmaktadir. Bezm-i Âlem Vakfı, idaresi bakımından bir mazbut vakıf olarak, kurulduğu tarihten itibaren önemli hayır

Erkan Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2016

. Vakıfların kuruluşu, tescili ve sona ermesi, vakıf senedinin içeriği, vakfın organları, şube ve temsilcilikleri, muhasebe düzeni ve vakfın denetimine ilişkin ... itibarla vakıflara ait iktisadi işletmelerin özelliklerini, vakfa bağlı olmak, iktisadi işletme özelliği taşımak ve işletme faaliyetinde devamlılık şeklinde ... vakfa bağlı olmasını, sevk ve idaresinin vakıf tarafından üstlenilmesini ifade eder. İktisadi işletme özelliğine sahip olmaktan kasıt, vakıf iktisadi ... SONUÇ Ülkemizde köklü bir tarihi geçmişi bulunan vakıf müessesesi, hukuki anlamıyla malvarlığının süreklilik arz edecek şekilde kamu yararına tahsis

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

) Mesela bir vakfın herhangi bir sebeple sona ermesi durumunda kalan malvarlığının mazbut vakıflar tüzel kişiliğine devrolunması mümkün değildir.(22) Bir ... kararlarında genel olarak mazbut vakıfların da özel hukuk tüzel kişiliğine sahip olduğu vurgulanmıştır.(26) 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun her vakfın tüzel ... da bu yönde olup “2762 sayılı Vakıflar Kanununun 29. maddesinde açıklanan taviz bedelinin bir para alacağı olup, vakfın bu hakkının kişisel bir hakka ... D. Mazbut Vakıfların Tüzel Kişiliği 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 4. maddesinde genel bir şekilde “vakıflar, özel hukuk tüzel kişiliğine sahiptir

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

şart edilmiş vakıf demektir (5737 sayılı Kanun, m. 3). Ali Himmet Berki ise mülhak vakfı, “evkaf idaresinin tahtı nezaretinde olarak mütevelliler ... tartışmasızdır.(118) Bununla birlikte ifade etmek gerekir ki bir mülhak vakfın vakfiyesi uyarınca mütevellisini atama/belirleme görevi Vakıflar Genel ... Müdürlüğü’nün mülhak vakıflar üzerinde sadece denetim ve kontrol yetkisi olduğunu belirtsek de, vakfı yönetecek mütevellilerin dahi Vakıflar Genel Müdürlüğü ... atanamadığı durumlarda (altsoyun küçük veya kısıtlı olması gibi), mütevelli atanıncaya kadar mülhak vakfın yönetimi de Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

bir mazbut vakıf olan Bezm-i Âlem Vakfı ve vakfiyesi incelenerek mazbut vakıfların geçirdiği süreç ve mevcut durumları değerlendirilecektir. (1) Ömer ... karşı bir nevi sigorta idi. Vakfa verilen aidatlar ise aynıyla sigorta primine benzer” denilmektedir. Bununla birlikte doktrinde önemli bir kesimin, vakıf ... , 1979; Ahmet Akgündüz, İslam Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesesi, Ankara: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2013. Ayrıca Eraslan Özkaya’nın Eski ... vakıfların da nasibini aldığını söylemek mümkündür. Tanzimat ve Islahat fermanları sonrası gerçekleşen reformlar ile birlikte vakıf hukuku ve uygulamalarında

Aylin Hekim / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020, Sayfa: 240 - 246

, ister sağlıkta ister ölüme bağlı tasarruf yoluyla kurulsun şu unsurların vakıf senedinde bulunması zorunludur(13): -Vakfın adı -Vakfın amacı -Bu amaca özgülenen mal ve haklar -Vakfın örgütlenme ve yönetim şekli -Vakfın yerleşim yeri. Vakıf senedinde, emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak kaydıyla TMK ... seçimlik organların oluşturulmasına yönelik hükümler getirilebilir(14). Çünkü vakıfta vakfedenin iradesi esastır ve bu bağlamda vakfeden, vakfın amacını ... haklar” olduğunu söyleyebiliriz. Zira TMK m. 107’ye göre, vakfın amacı ve bu amaca özgülenen mal ve haklar unsurlarındaki eksiklik vakıf kurma işleminin

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

bir vakfın yurt dışında faaliyet gösterebilmesi, şube ve temsilcilik açabilmesi için öncelikle bunun vakıf senedinde öngörülmesi gerekmektedir. Mazbut ... değildir. Öte yandan yukarıda açıklandığı üzere bir mazbut vakfın amacının fiilen veya hukuken imkânsız olması halinde Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından bu ... faaliyette bulunmak üzere bir değişiklik yapılması ve bu kapsamda anılan mazbut vakfı temsilen Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yurt dışında bir faaliyet ... bağlantılı olarak Vakıflar Genel Müdürlüğü, mazbut vakıflara ait taşınmazların satışından elde edilecek gelirler ile taviz bedellerini; ait olduğu vakfa

Şakir Berki / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Haziran 1984, Cilt 12, Sayı 2-3

yalnız şeklî bakımdan vakıf olur, mahkemenin derhal tescil kararı vermemesi ve vermiş ise, Vakıflar Genel Müdürlüğünün böyle bir vakfa Medenî kanunun 74/3 ... olmadığına bakacaktır. Dört vâkıfdan üçü tahsisi sağlasa, diğeri hiç bir şey koymamış olsa, mahkemenin o şahsı vâkıf olarak addetmemesi, vakfı yalınız üç şahıs tarafından yapılmış olan bir vakıf olarak tescil eylemesi gerekir. Keza mahkeme, muayyen bir tahsisin olup olmadığına dikkat edecektir. Vakfı yapanlar hiç bir ... veremez. Her nasılsa vermiş ise, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Medenî kanunda sözü geçen ve işaret olunan hüküm gereğince vakfa itiraz edip genel sicile

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

C. Mazbut Vakıf Sayılan Eski Vakıflar Yukarıda ifade edildiği üzere mazbut vakıflar, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yönetilen ve temsil edilen vakıflardır. Vakıflar Kanunu incelendiğinde, Osmanlı döneminde mazbut vakıf statüsünde olan vakıf kapsamının Kanun ile genişletildiği görülmektedir. 1926 tarihinden önce kurulmuş olup da 2762 sayılı Kanun öncesi idaresi zapt edilmiş olan vakıflar, mütevelliliği bir makama şart edilmiş olan vakıflar, kanunen veya fiilen hayri bir hizmeti kalmamış olan vakıflar ve mütevelliliği vakfedenlerin ferilerinden başkalarına şart edilmiş olan vakıflar mazbut vakıf sayılmıştır

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

III. MAZBUT VAKIFLARIN MALVARLIĞI YÖNETİMİ Mazbut vakıf mallarına ilişkin gerek 2762 sayılı Vakıflar Kanunu’nda gerekse 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nda bir tanım bulunmamaktadır. Bununla birlikte mazbut vakıf mallarına ilişkin yaşanan problemler göz önünde bulundurularak mazbut vakıf mallarının tanımlanması gerekmektedir. Doktrinde mazbut vakıf malları, “Vakıflar Genel Müdürlüğünce idare ve temsil olunan mazbut vakıflara ait taşınmaz mallar” olarak tanımlanmaktadır.(39) Her ne kadar tanımda açık bir şekilde anılan malların mazbut vakıflara ait olduğu belirtilmişse de mahkeme kararlarında ve kadastro

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

III. MEDENİ KANUN ÇERÇEVESİNDE ESKİ VAKIF - YENİ VAKIF AYRIMI Medeni Kanun, Vakıflar Kanunu ve sair mevzuat incelendiğinde farklı vakıf türlerinin düzenlendiği görülmektedir. 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi ile birlikte yeni bir vakıf hukuku sistemi getirilmiş olmakla birlikte, Osmanlı Devleti döneminde kurulan ve hala faaliyet gösteren pek çok vakfın bulunması, önceden kurulmuş vakıflara ilişkin de düzenlemelerin yapılmasını gerektirmiştir. Bu çerçevede Kanun Koyucu tarafından eski vakıf - yeni vakıf şeklinde bir ayrım yapılarak 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi öncesi kurulan vakıflar “eski vakıf

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

1. Mazbut Akar Vakıf Malları Mazbut akar vakıf malı, bir mazbut vakfın malvarlığına dâhil olan ve gelir getiren vakıf taşınmazlarıdır.(50) 5737 ... ve taşınmazlar” olarak tanımlanmaktadır (m. 3). Tanımlardan anlaşılacağı üzere akar vakıf malı, doğrudan vakfın amacını gerçekleştirmeyen, ancak vakfın ... malıdır. Bu kapsamda akar vakıf mallarından elde edilen kira gelirleri devlet malı olarak kabul edilmez.(51) Bu gelirler, mazbut vakfın amaçlarını ... doğrudan bir kamu hizmetinde kullanılmadığı için, bu vakıf malları üzerinde Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün vakfın menfaatine olacak şekilde çeşitli hukuki

Aylin Hekim / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020, Sayfa: 246 - 250

II. Vakıf Yönetiminin Değiştirilmesi Vakfın örgütlenme ve yönetim şekli, vakıf senedinde yer alan unsurlardan biridir. Vakfın zorunlu ve seçimlik ... yönetimi ve örgütlenmesi bakımından isteklerini vakfın kuruluşu aşamasında vakıf senedinde ortaya koymalıdır. Zira vakfın kurulması ve bir tüzel kişilik kazanmasının ardından artık vakfeden, vakfın üzerinde dilediği gibi tasarruf etme yetkisini kaybeder. Bu tarihten itibaren vakıf hak ve fiil ehliyetini artık yönetim organı aracılığıyla kullanır. Vakfın yönetimi, her ne kadar vakfın kurulması aşamasında belirlense ve kurulmasının ardından vakıf faaliyetlerini

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

amacı sonradan yasaklanan vakfın amacının değiştirilmesine olanak bulunmazsa; vakıf, denetim makamının ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine ... vakıflar arasındaki ayrımı vurgulamak gerekir. Yeni vakıflarda amacın imkânsız hale gelmesi durumunda vakfın kendiliğinden sona erdiği kabul edilirken, mazbut vakıflarda amacının gerçekleştirilmesinin imkânsız olması halinde bahse konu mazbut vakfın kendiliğinden sona erdiği söylenemeyecektir. Bu durumda, yukarıda açıklandığı üzere, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün kararı çerçevesinde mazbut vakfın vakfiyesi uyarlanabilecek, paraya dönüştürülebilecek veya

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

c. Cemaat Vakıfları Eski vakıfların bir diğer türü cemaat vakıflarıdır. Osmanlı döneminde, Müslümanlar vakıf kurabildiği gibi gayrimüslimler de vakıf kurmuş lardır. Gayrimüslimler tarafından kurulan vakıflar genelde kilise/cemaat lehine veya söz konusu cemaatteki fakirler ve muhtaçlar lehine olmuştur.(122) Cemaat vakıfları, “vakfiyeleri olup olmadığına bakılmaksızın 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince tüzel kişilik kazanmış, mensupları Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan Türkiye’deki gayrimüslim cemaatlere ait vakıflar” olarak tanımlanmaktadır (5737 sayılı Kanun, m. 3).(123) Osmanlı’nın son dönemleri

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

. Aynı vakıf içerisindeki dönüştürme veya devirlerde bedel ödenmez (5737 sayılı Kanun, m. 15). Bu hüküm kapsamında bir mazbut vakfa ait taşınmazın satılabilmesi için, anılan taşınmazın işlevini yitirmesi ve vakfına gelir getirmemesi gibi temel ve objektif kriterlerin gözetilmesi gerekmektedir.(17) Vakıflar ... 1. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün Mazbut Vakıflar Üzerindeki Yetkileri Mazbut vakıflar, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yönetilmekte ve temsil edilmektedir. Bu kapsamda bir kamu kurumu olan Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün mazbut vakıflar üzerindeki yetki ve sorumlulukları 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nda

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

) Öncelikle bir İslam Hukuku kurumu olarak vakfın, fıkıh literatüründen bağımsız olarak düzenlenmesi doğru olmamıştır. Nitekim Vakıflar Kanunu’nu yazmak üzere ... , yüzyıllarca fıkhi hükümler çerçevesinde mevcudiyet gösteren vakıfların büyük oranda özünden kopmasına sebebiyet vermiştir. Özellikle vakfa ilişkin fıkhi hüküm ... vakıf hukukuna geçiş sürecinde vakfa ilişkin pek çok sorun ve dava mahkemeleri meşgul etmiştir. Özellikle arazi vakıflarıyla ilgili davalar ve Osmanlı ... hukuku sisteminin getirdiği bir diğer problem, vakıfların dernekleşme eğilimidir. Yeni sistemde vakfın, belirli bir amaca özgülenmiş mal topluluğundan

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

mülkiyetine geçmiş vakıf kültür varlıkları mazbut vakfına devrolunur.” Bu hükmün uygulama bulabilmesi için öncelikle vakıf yoluyla medyana gelip de bir şekilde ... kişiliğine devrolunan bir varlığın mazbut vakfına iadesi için öncelikle söz konusu varlığın, bir vakıf kültür varlığı olması gerekmektedir. Vakıf kültür varlıklarının mazbut vakfına iadesi için bir diğer şart ise, söz konusu kültür varlıklarının “vakıf” yoluyla meydana gelmiş olmasıdır.(66) Vakıf kültür varlığının ... , “Vakıf Kültür Varlıklarının Mazbut Vakfına İadesi (Vakıflar Kanunu m. 30’un Uygulanma Şartları)”, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S

Aylin Hekim / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020, Sayfa: 250 - 252

toplulukları olarak kısaca tanımlayabiliriz. Bu tanımdan hareketle vakıfta yer alan amaç unsurunu ise vakfa ait malların harcanacağı maksat olarak tanımlamak ... almaması vakıf kurma işlemini geçersiz kılar (TMK m. 107). Ancak bu, vakfın amacının mutlaka ayrı bir maddede amaç başlığı altında açıkça düzenlenmesinin zorunlu olduğu anlamına gelmez(36). Vakıf senedinde yer alan diğer unsurlardan, şartlardan, yükümlülüklerden veya açıklamalardan vakfın amacının yorum ... vakfın amacı, vakıf var olduğu sürece onun faaliyetlerini, yönetimini, teşkilatını ve bünyesini etkiler(38). Ayrıca amaç, çeşitli vakıf türlerinin ortaya

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

mül hak vakfın kamulaştırıldığı, vakıf arazilerinin, amacından farklı alanlarda kullanıldığı ve halkın vakıf kurma eğiliminde ciddi bir düşüşe ... düzenlemeler, Osmanlı’dan kalan pek çok mülhak veya mazbut vakfın sona ermesine sebebiyet vermiştir. Görüldüğü üzere Cumhuriyet sonrası benimsenen vakıf sistemi ... IV. MAZBUT VAKIFLARIN TASFİYESİ Türkiye Cumhuriyetinin kurulması ile birlikte vakıf kurumu varlığını devam ettirmiş olsa da, yakın zamana kadar gerçekleşen siyasi ve hukuki olaylar, vakıfların ve özellikle vakıf mallarının, vakfedildiği amaçtan tamamen bağımsız olarak devlet tarafından kullanılmasına

Sanem Aksoy Dursun / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2021

(2) Vakfın Ticari Bir Amacı Olabilir Mi? i. Almanya’daki ve İsviçre’deki Durum İsviçre ve Almanya’da işletmeci vakıflara uygulamada rastlanmakta ... . Benzer şekilde sadece bir mal varlığını arttırmak, devam ettirmek için vakıf kurulamaz. Böyle bir vakfın kurulması mahkemece reddedilmelidir(89). Kendine ... (unternehmensselbstzweckstiftung) denilmektedir(90). Buna göre vakıf kâr faaliyetleri arasında yer alabilir, ama vakfın amacı sadece işletmeyi yönetmek, onun gerilerini arttırmak ... gelirinin vakfın amacını gerçekleştirmeye özgülenmesi mümkündür. Benzer şekilde, bilim, sanat, sağlık gibi alanlarda katkı sağlamak için kurulan vakıfların

Sanem Aksoy Dursun / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2021

B. Vakfın Tüzel Kişilik Kazanması ve Tescili Vakıf vakfın yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik ... hüküm ifade etmek üzere, gerekse ölüme bağlı tasarrufla vakıf kurulabilmesi için TMK m. 102 hükmündeki şartın oluşması gerekir. Buna göre vakfın hukuk ... vakıf kurma işlemini tescil edilinceye kadar geri almak her zaman mümkün olmalıdır. Öte yandan, TMK m. 102/f. 1 hükmü vakfın tescille tüzel kişilik ... amacı gerçekleştirmeye yeterli olması gibi) yerine getirdiği sonucuna varırsa vakfın tesciline karar verir(198). Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıflar

Meryem Solmaz Bilici / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

zamanlardan itibaren çeşitli vakıflar kurulmuştur. Orhan Gazi Bursa’da kurduğu ilk vakfın denetimini Vezir Sinan Paşa’ya vermiş olsa da, daha sonra Yıldırım ... vakıflar üzerinde kadıların önemli denecek düzeyde yetkileri olsa da, kadıların mütevelli yerine geçip vakfı yönetebilmeleri mümkün değildi. Bu husus ... Şeyhülislam Nezareti veya Darüssaade Ağası Nezareti gibi makamlar vakfın denetim mercii olarak atanabilmekteydi.(156) Ancak bu durumda dahi devletin vakıflar ... edildiği üzere bu süreçte en temel denetim mekanizması, vakfın bulunduğu bölgedeki kadılardı.(157) Vakıfların sahip olduğu bu serbestlik, tarih içerisinde