İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

II. Dava Şartlarının İncelenmesi HMK’nun 115. maddesinde dava şartlarının nasıl inceleneceği hüküm altına alınmıştır. Buna göre mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden kontrol eder(344). Yani dava şartları davanın her aşamasında mevcut olmalıdır(345). Ayrıca taraflar dava şartlarının eksik olduğunu her zaman ileri sürebilirler. Dava şartı davanın başlangıcında mevcut ise ancak dava devam ederken ortadan kalkmış ise dava yine usulden reddedilecektir(346). Mahkeme, dava şartlarını kural olarak ön inceleme aşamasında inceler(347). Mahkeme, dava şartı yokluğunu tespit ettiği zaman

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

I. Arabuluculuğa Başvurulmaksızın Dava Açılmasının İncelenmesi Dava şartı arabuluculuk, olumlu bir dava şartı olup, mahkemenin esasa ilişkin incelemeye geçebilmesi için başvurulması gereken bir yoldur. Bir başka ifadeyle, dava şartı arabuluculuk davanın açılmasına değil, davanın esastan incelenmesine engel olan bir dava şartıdır(360). Bununla birlikte, bir görüşe göre dava şartı arabuluculuk, gerçek ve teknik anlamda bir dava şartı değildir(361 ... (362). HMK’nda ilk itiraz halleri, yetki ve tahkim ilk itirazı olarak düzenlenmiştir. Dava şartı arabuluculuk ile ilk itirazlar kıyaslandığında

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

§3. ARABULUCULUĞUN DAVA ŞARTI OLARAK DÜZENLENMESİNİN DAVA AÇILMASINA VE TAKİP BAŞLATILMASINA ETKİSİ A. MEDENİ USUL HUKUKUNDA DAVA ŞARTLARI I. Dava Şartı Kavramı Dava şartları, davanın esası hakkında inceleme yapılabilmesi ve karar verilebilmesi için varlığı veya yokluğu gerekli olan şartlardır(333). Davanın esası hakkında incelemeye geçilebilmesi için varlığı gereken dava şartları, olumlu dava şartları, aksine davanın esasına geçilebilmesi için yokluğu gereken dava şartları ise olumsuz dava şartlarıdır(334). Örneğin, mahkemenin görevli olması olumlu bir dava şartı iken davanın derdest olmaması olumsuz bir

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

2. Dava Şartı Eksikliğinin Davanın Esasına Girildikten Sonra Fark Edilmiş Olması Arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü hallerde, bu dava şartının eksikliği taraflarca her zaman ileri sürebileceği gibi mahkeme de davanın her aşamasında bu durumu dikkate alabilir. Dava şartının yerine getirilmemesi durumunda, davanın esasına ilişkin incelemeye geçilmiş olsa bile, dava şartı eksikliği tamamlanmamış ise davanın usulden reddine karar verilir (HMK m.115, 2). Yukarıda ifade edildiği üzere kanun koyucu arabuluculuğu tamamlanabilir bir dava şartı olarak öngörmemiştir(378). Bu nedenle davanın

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

1. Arabuluculuk Dava Şartının İncelenmesi Usulü Arabuluculuğa başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması halinde, herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilmesi gerekir (HUAK m. 18/A, 2, son cümle). Zira kanun koyucu, arabuluculuğa başvurulmasını tamamlanabilir bir dava şartı olarak düzenlememiştir(367). Bu nedenle davanın açılmasından sonra hâkimin ilk olarak dava şartı arabuluculuk kapsamında kalan bir uyuşmazlığın bulunup bulunmadığını incelemesi gerekir. Dava şartı arabuluculuk kapsamında kalan bir uyuşmazlığın bulunması durumunda ise, arabuluculuk

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

3. Dava Şartı Arabuluculuğun Kanun Yolunda İncelenmesi İlk derece yargılaması sırasında mahkeme tarafından dava şartının yerine getirilmediği tespit ... altında kalan davalar bakımından mahkemenin dava şartı arabuluculuğun yerine getirilmemesinden ötürü davanın usulden red kararı vermesi durumunda bu karar, kesin hüküm niteliğini haiz olacaktır. Dava şartı arabuluculuk yoluna başvurulmamış ve ilk derece mahkemesi bu hususu fark etmeden davanın esasına ... mahkemesi kamu düzenine aykırı bir durum görürse bunu kendiliğinden gözetir(384). Bu anlamda dava şartlarının bulunmaması, kamu düzenine aykırılık teşkil

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

birlikte oluşan zararın tazminini aynı dilekçede talep edebilir. Davacı, ticari davalarda dava şartı arabuluculuğa tâbi olan bir talebiyle bu kapsamda olmayan bir talebi arabuluculuğa başvurmaksızın aynı anda ileri sürmüş olabilir. Bu durumda mahkemece taleplerin ayrılması ve dava şartı olarak ... ). Yargıtay tarafından davaların yığılmasının söz konusu olduğu hallerde taleplerden birinin dava şartı arabuluculuk kapsamında kalmaması durumunda diğer ... nedeniyle bu davanın dava şartı arabuluculuk kapsamında kalmadığını, menfi tespit isteminin ise bir alacak hakkında olduğunu bu nedenle aslında bu davanın

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

zorundadır (HMK m. 111, 2). Bu talebin yerinde görülmesi halinde hâkimin artık fer’i talebi incelemesine gerek kalmaz. Dava şartı olarak arabuluculuk ... kabul edilmektedir(783). Ancak burada toptan bir yaklaşımla taleplerden herhangi birisinin dava şartı arabuluculuk kapsamında kalmasının yeterli ... incelemesine geçemez. Bu durumda karşımıza iki ihtimal çıkmaktadır. İlk olarak asli talebin dava şartı arabuluculuk kapsamında kalması halinde zaten bir sorun bulunmamaktadır. Bu durumda davacı, asli talebi bakımından dava şartını yerine getirmemiş ise dava usulden reddedilecektir(784). Esas sorun ise asli talebin değil

Dr. Sinan Sarıkaya / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2022, Sayfa: 615 - 616

Dr. Sinan Sarıkaya* I.KONUNUN TAKDİMİ 06.12.2018 tarihli 7155 sayılı Kanun’un 20. maddesi ile TTK’ya eklenen, “3. Dava şartı olarak arabuluculuk ... dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı(1) haline getirmiştir(2). Bu hükümle, maddede belirlenen şartları taşıyan ticari davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekli kılınmıştır. Maddeden anlaşıldığı üzere, bir ticari davanın dava şartı olarak arabuluculuğa tabi olabilmesi için, “konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talebini” içermesi şarttır. Dava şartı olarak arabuluculukta(3

Seda Özmumcu / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021, Sayfa: 140 - 143

II. “Dava Şartı” ve “Dava Şartı Olarak Arabuluculuk” Kavramı Medeni yargılama hukukunda usule ilişkin savunmalar arasında yer alan dava şartlarının 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu döneminde Kanun’da yasal bir düzenlemesinin bulunmadığı görülmektedir.(1) Dava şartları ilk defa 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile kanuni bir düzenlemeye kavuşmuş bulunmaktadır. Bu bağlamda dava şartları, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114.maddesinin 1. fıkrasında sıra numarası altında belirtilmiştir. Dava şartları, yargılama hukuku sistemi içinde mahkemeye, davanın taraflarına ve davanın

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

b. Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Olarak Arabuluculuk İMK ile getirilen düzenlemenin sonuçları net olarak anlaşılmadan bu kez ticari davalar için arabuluculuk dava şartı haline getirilmiştir. İMK ile yapılan hata aynı şekilde devam ettirilmiş ve bu kez 7155 sayılı Abonelik Sözleşmesinden Kaynaklanan Para ... dışında düzenlemeler yer almaktadır(328). Bununla birlikte dava şartı kapsamına alınan uyuşmazlıklar giderek artmakta olduğundan HUAK’na 18/A maddesi ile dava şartı arabuluculuğa ilişkin genel hükümler düzenleme altına alınmıştır. TTK’nun 5/A maddesine göre, “bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

B. ARABULUCULUĞA BAŞVURULMASININ ZAMANAŞIMI VE HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRELERE ETKİSİ Dava şartı arabuluculuk ile ihtiyari arabuluculuk arasındaki farklardan ... toplantıda taraflar ile arabulucu arasında sürecin devam etmesi konusunda anlaşmaya varılması ve bu hususun tutanağa bağlanması ile başlar(1066). Dava şartı ... arabuluculuk sürecini devam ettirilmesini amaçlamıştır(1067). Dava şartı olan arabuluculuğa başvurunun eksikliği davanın görülmesi sırasında fark edilmiş olsa bile tamamlanabilir bir dava şartı olmadığından(1068) ihtiyari arabuluculukta olduğu gibi taraflar, dava şartını yerine getirmek üzere hâkimden süre

Servet Kantarcıoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2024

SONUÇ Hukuk sistemimizde ilk kez 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile düzenlenen dava şartları en genel tanımıyla, bir davanın esasına girip bu ... altında düzenlendiği ilk itirazlar kurumundan da farklılık arz eder. Dava şartları, her ne kadar hukuk yargılamasına özgü gibi düşünülse de özellikle ... Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenen dava şartlarıyla benzerlik de göstermektedir. Dava şartları kendi içerisinde belirli sınıflandırmalara da tabi tutulmaktadır. Öncelikle bu ayrım, genel dava şartları ve özel dava şartları şeklinde olmaktadır. Genel dava şartları Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114. maddesinde

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

B. ÖZEL DAVA ŞARTI OLARAK ARABULUCULUK Hemen yukarıda da ifade edildiği üzere(357) bazı hallerde genel dava şartlarının yanında bazı özel dava şartlarının da varlığı aranmaktadır(358). İMK’nun 3. maddesi ve TTK’nun 5/A maddesi ve TKHK’nun 73/A maddesi ile düzenlenen arabuluculuk, özel bir dava şartıdır(359). Aşağıda arabuluculuk kurumu, bu açıdan ayrıntılı olarak irdelenecektir. (357) Bkz. yuk. Birinci Bölüm, § 3, A, I. (358) Ekmekçi/Özekes/Atalı/Seven, s.153; Atalı/Ermenek/Erdoğan-Usul, s.326; Yılmaz- HMK Şerhi, s.1715. (359) Tanrıver-Arabuluculuk, s.142; Postacıoğlu/Altay-Usul, s.1027.

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

-işveren uyuşmazlıkları bakımından dava şartı olarak arabuluculuk öngörülmüştür. Arabuluculuğun dava şartı olması birçok açıdan eleştirilmiş ve hak arama ... arama özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar verilmiştir. Emredici hukuk kurallarının baskın olduğu iş hukukunda getirilen dava şartı arabuluculuğun etkileri henüz anlaşılmadan 2019 yılında ticari davalar bakımından dava şartı arabuluculuğa başvurulması konusunda yasal düzenleme yapılmıştır. Son olarak da 2020 yılında tüketici mahkemelerinde görülecek uyuşmazlıklar için arabuluculuk dava şartı olmuştur. Arabuluculuğun dava şartı olarak öngörülmesi, bu

Servet Kantarcıoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2024

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM - DAVA ŞARTLARININ EKSİKLİĞİ VE SONUÇLARI I.DAVA ŞARTLARININ İNCELENME ZAMANI VE EKSİKLİK TESPİTİ A.Genel Olarak Dava Şartlarında Eksiklik Kavramı Dava şartlarında eksiklik, “noksanlık” kavramı kullanılarak Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun dava şartlarının incelenmesi başlıklı 115. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu madde dava şartlarının eksikliği konusunda bir tanımlama yapmamış, yalnızca eksikliğin sonuçları üzerinde ayrıma giderek ... kavramlarla ifade edilmeye çalışılmıştır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ise dava şartları düzenlemesinde hem mevcut olmama hem de noksanlık kavramını tercih etmiş

Servet Kantarcıoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2024

V.DAVA ŞARTLARININ SINIRLI SAYIDA OLUP OLMADIĞI MESELESİ A.Genel Olarak Dava şartları Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114. maddesinde sıralanmış, hükümde ayrıca diğer kanunlarda yer alan dava şartları saklı tutulmuştur. Bu durumda akla, dava şartlarının yalnızca 114. maddede sayılanlar ve diğer kanunlarda dava şartı olduğu açıkça belirtilenlerle sınırlı olup olmadığı sorusu gelmektedir. Yani dava şartlarının sınırlı sayıda olup olmadığı ve bununla birlikte Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve diğer kanunlarda yer alanlar haricinde dava şartları mevcut olup olmadığı konusu gündeme gelmektedir. Bu sebeple konuyu

Servet Kantarcıoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2024

GİRİŞ Medenî usûl hukuku sistemimizde dava şartları Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenmiştir. Esasen bugüne kadar da burada düzenlenen her bir dava şartı ayrı bir çalışma konusu oluşturmuştur. Çalışmamız kapsamında ortaya koymaya çalışacağımız husus ise genel itibariyle dava şartlarının incelenme usûlüdür. Dava şartlarının her birinin nitelik itibariyle birbirlerinden farklılık göstermesi kimi zaman dava şartlarının incelenmesinde de yeknesak kuralların ortaya konmasını engellemektedir. Ancak yine de bu durum, dava şartlarının incelenmesinde belirli ilkeler getirmeyi engellememekte ve bu ilkeler

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

uyuşmazlık için özel olarak bir kanuni düzenlemeyle tahkime başvurulmasının zorunlu hale getirilmiş olması durumunda artık dava şartı arabuluculuk gündeme gelmeyecektir. Böyle bir düzenleme yapılmamış olsaydı, taraflar bakımından yeri geldiğinde iki dava şartının da yerine getirilmesi gerekecekti. Ayrıca kanunlarda özel olarak öngörülen tahkim veya alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının dava şartı arabuluculuğa engel olup olmadığı her bir kurum bakımından ayrıca ... başvurmaksızın dava açılırsa ve taraflar tahkim ilk itirazında bulunmazlarsa mahkeme, dava şartı arabuluculuğun yerine getirilip getirilmediğini kontrol etmelidir

Servet Kantarcıoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2024

D.Özel Dava Şartının Varlığı Hâlinde İnceleme Sırası Genel dava şartlarının kendi içerisindeki inceleme sırası tartışmaları sürerken özel dava şartlarının varlığı da bu tartışmalara yeni bir boyut kazandırmaktadır. Buradaki sorun bir davada özel bir dava şartının da aranması durumunda hâkimin önce özel dava şartının varlığını mı yoksa genel dava şartlarının varlığını mı inceleyeceği noktasındadır. Türk hukuk doktrininde konuyla ilgili tartışmalara pek rastlanamamaktadır. Bunun sebebinin inceleme sırasının pratik olarak anlam ifade etmediğinden kaynaklandığı söylenebilir. Nihayetinde hâkim bir dava şartının

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

IV. Dava Şartı Arabuluculuğa İlişkin Hükümlerin Zaman İtibariyle Uygulanması TTK’nun geçici 12. maddesi ile dava şartı arabuluculuğa ilişkin hükümlerin, bu hükümlerin yürürlüğe girdiği (01.01.2019) tarih itibariyle ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmayacağı öngörülmüştür. Bu çerçevede, dava şartı olan arabuluculuk, 01.01.2019 tarihinden sonra açılan davalar bakımından uygulama alanı bulacaktır.

Servet Kantarcıoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2024

III.DAVA ŞARTLARININ SINIFLANDIRILMASI ve DAVA ŞARTLARINA GENEL BAKIŞ A.Genel Olarak Dava Şartlarının Sınıflandırılması Dava şartları Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda sayılırken belirli bir sınıflandırma yapılmış değildir. Kanun sadece dava şartlarının neler olduğunu belirtmekle yetinmiş, kendi aralarında bir grup oluşturmamıştır. Ancak Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Gerekçesinde yer yer bu ayrımlardan bahsedilmiştir(164). Dava şartları çeşitli açılardan bazı ayrımlara tâbi tutulmaktadır. Söz konusu ayrımlar bazen incelemeyi kolaylaştırmak için bazen söz konusu dava şartının niteliğini daha iyi

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

İKİNCİ BÖLÜM TİCARİ UYUŞMAZLIKLARDA DAVA ŞARTI OLARAK ARABULUCULUĞUN ŞARTLARI TTK’na eklenen 5/A maddesinin 1. fıkrasına göre, “TTK’nun 4 ... arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır”. Bu hüküm uyarınca, bir ticari davanın, dava şartı olarak arabuluculuğa tâbi olup olmadığının belirlenmesinde iki ... şart ile bir ticari davanın dava şartı olarak arabuluculuğa tâbi olması için toplamda üç şartın yerine gelmiş olması gerekir(435). (435) Akil’e göre bazı durumlarda uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında kalıp kalmadığı her zaman kolay şekilde tespit edilmeyebilir. Buna göre TTK 5/A

İsmail Aydın / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2022

§8. DAVA ŞARTI OLARAK ARABULUCULUĞUN KAPSAMI DIŞINDA KALAN DURUMLAR TTK’nun 5/A maddesi ile hangi hallerde arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü belirtilmiştir. Buna göre ticari davalardan, konusu bir miktar para ödenmesini gerektiren alacak veya tazminat talepleri için dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Ancak bazı hallerde bu koşulların biri dahi eksik olsa bile arabuluculuğa başvurulamaz. Bazı durumlarda ise işin niteliği gereği arabuluculuğa başvurmak mümkün değildir.

Servet Kantarcıoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2024

B.Dava Şartlarının Esas İncelemesini Engelleyici Fonksiyonu ve Resen Göz Önünde Bulundurulması Bir şartın dava şartı olması için öngörülen bazı temel ölçütler vardır. Bir şart bu ölçütleri karşılayabildiği ölçüde dava şartı olarak nitelendirilebilir. Dava şartı olabilmenin ölçütü hem doktrinde yapılan tanımlardan hem de HMK’nın gerekçesinden belirlenebilir niteliktedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun gerekçesine göre dava şartları, “Burada sözü edilen dava şartlarından maksat, davanın esastan görülüp karara bağlanabilmesi için, varlığı ya da yokluğu hâkim tarafından davanın her aşamasında