Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

SONUÇ Çalışmamızda karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde TBK md.98 kapsamında ifa güçsüzlüğü ve hukuki sonuçları ayrıntılı olarak incelenmiş olup, aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır: TBK md.98 hükmünde düzenlenen ifa güçsüzlüğü, sadece ekonomik sebeplerle ifa güçsüzlüğüne düşme durumuyla sınırlı olacak şekilde, dar bir uygulama alanına sahiptir. Söz konusu hükümde düzenlenen ifa güçsüzlüğü, borçlunun süresi belirsiz şekilde muaccel borçlarını yerine getirebilecek ekonomik güce sahip olmaması olarak tanımlanabilir. Dolayısıyla, TBK md.98 hükmü kapsamında ifa güçsüzlüğünden bahsedebilmek için, borçlunun

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

II. Borçlunun İfa Güçsüzlüğüne Düşmüş Olması A. İfa Güçsüzlüğüne Düşmüş Olma 1. İfa Güçsüzlüğü Kavramı Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ... başka ifadeyle, ifa güçsüzlüğü durumuna düşmesi söz konusu olabilir. Bu bağlamda, TBK md.98 kapsamında ifa güçsüzlüğünün mevcut olabilmesi için ... meydana gelen olumsuz değişiklikler ifa güçsüzlüğünü ifade eder(451). Doktrinde ifa güçsüzlüğünün ekonomik bir bakış açısıyla değerlendirilmesi gerektiği ... alacaklar, likit varlıkların hacmi, kredi verme olasılığı gibi hususların da göz önünde bulundurulması gerekmektedir(453). Benzer şekilde, ifa güçsüzlüğünün

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

III. TBK md.98 Kapsamında İfa Güçsüzlüğü Kavramı TBK md.98 kapsamında ifa güçsüzlüğü, borçlunun ifayı gerçekleştirme yeteneğine sahip olmadığı tüm ... kalması ve iflas terimleri kullanılarak, ekonomik sebeplere ifa güçsüzlüğüne düşme olgusu vurgulanmak istenmiştir. Ayrıca, yine düzenlemedeki güvence altına alma imkânı sunulmasına ilişkin ifade, ifa güçsüzlüğünü ekonomik sebeplerle sınırlama amacını ortaya koymaktadır. Daha açık bir ifadeyle, ekonomik ... gerekçelerle, bu görüşe katılmamaktayız ve hükmün kapsamını sadece ekonomik sebeplerle ifa güçsüzlüğüne düşme halleriyle sınırlamaktayız. Bu bağlamda, TBK md.98

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

III. TBK md.98 Hükmüne İlişkin İspat Yükü İfa güçsüzlüğünün ispatı meselesini incelediğimizde, genel ispat kuralıyla uyumlu bir tablonun karşımıza ... tehlikeye düşen taraf, karşı tarafın ifa güçsüzlüğü içinde olduğunu ve bu güçsüzlüğün ediminin ifasını tehlikeye düşürdüğünü ispatlamalıdır(797). Bir başka ifadeyle, kanun hükmünde ifa güçsüzlüğünün oluşması için aranan olguların mevcut olduğunu ispatlamalıdır(798). Bu bağlamda, malvarlığında bozulma olabileceğine ilişkin şüphe ve endişelerin mevcut olması ifa güçsüzlüğünü ispat etmek için yeterli değildir. İfa güçsüzlüğünün ispatı için bu durumun resmi

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

2. Sözleşme Kurulmadan Önce Mevcut Olan İfa Güçsüzlüğünün Alacaklı Tarafından Bilinmemesi Gerektiği Görüşü Bu görüşe göre, ifa güçsüzlüğünün sözleşmenin kurulmasından önce mevcut olduğu hallerde de TBK md.98’in uygulanmasına bir engel yoktur ancak bunun için ifa güçsüzlüğünün başlangıçta mevcut ... ifadeyle, alacaklı borçlunun ifa güçsüzlüğünü sözleşme kurulmadan önce biliyorsa bu hüküm uygulanmaz(600). Nitekim bu görüş yine TBK’daki özel ... dönme imkânı verilmektedir. Dolayısıyla, kefalet sözleşmesi kurulmadan önce mevcut olan ifa güçsüzlüğünün kefil tarafından sonradan öğrenilmesi de hükmün

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

2. İfa Güçsüzlüğünün Hukuki Olguları a. Süreklilik İfade ettiğimiz üzere, ifa güçsüzlüğü borçlunun süresi belirsiz şekilde muaccel borçlarını yerine getirebilecek ekonomik güce sahip olma ması olarak tanımlanmaktadır(464). Bir başka ifadeyle, ifa güçsüzlüğünden bahsedebilmek için, borçlunun muaccel borçlarını ödeme konusunda süreklilik teşkil edecek şekilde zora düşmesi gerekmektedir(465). Bu tanımdan yola çıkarak ifa güçsüzlüğü için aranan ilk unsurun süreklilik unsuru olduğunu söyleyebiliriz. Bu bağlamda, kısa süreli veya geçici olarak ifa güçsüzlüğüne düşme bu maddenin korumasından yararlanma

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

II. İfa Güçsüzlüğü Kavramına Genel Bakış İfa güçsüzlüğü kavramı, borçlunun işgücüyle, sağlığıyla, yetenekleriyle veya başkaca özellikleriyle ilgili ... alamaması veya bulaşıcı hastalığın yaygın olduğu bir yerde hekimden muayenelerini yapmasını istemek ifa güçsüzlüğü teşkil eder. Zira borçlunun veya yakınının ... TBK md.117 vd. düzenlenen borçlu temerrüdü hükümleri çerçevesinde tanınan seçimlik haklar kullanılabilir. Doktrinde bazı yazarlar, ifa güçsüzlüğü ... kalmasına sebebiyet verir. Dolayısıyla, sübjektif imkânsızlık kavramının kapsamı daha dar bir şekilde belirlenmelidir. Bu bilgiler ışığında, ifa güçsüzlüğü

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

2. İfa Güçsüzlüğünün Borçlu Temerrüdü İle Karşılaştırılması Öncelikle belirtmek gerekir ki, gerek ifa güçsüzlüğünde gerekse borçlu temerrüdünde edimin kararlaştırılan şekilde ifası gerçekleşememektedir. İfa güçsüzlüğünde bunun sebebi borçlunun ekonomik durumunun bozulması ile sınırlı iken, borçlu temerrüdünde bunun sebebi çok çeşitli olabilmektedir. İfa güçsüzlüğünde, edimin ifası henüz muaccel olmadan hakkı tehlikeye düşen tarafa bir takım hukuki ... durumundaki bozulma sebebiyle borçlu borcunu vadede ifa edemiyorsa, önce ifa yükümlüsü alacaklı dilerse vadeyi beklemeden ifa güçsüzlüğüne ilişkin TBK md.98

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

b. İfa Güçsüzlüğünün Borçlunun Sorumlu Olduğu ya da Olmadığı İmkânsızlık İle Karşılaştırılması İfa güçsüzlüğünü düzenleyen TBK md.98 hükmünde, “taraflardan birinin borcunu ifada güçsüzlüğe düşmesi” ibaresi yer aldığı için, ifa güçsüzlüğünün borçlunun sorumlu olduğu veya olmadığı bir sebepten ötürü ... güçsüzlüğü gerekse borçlunun sorumlu olmadığı imkânsızlıkta borcun kararlaştırılan şekilde ifası söz konusu olamamaktadır. İfa güçsüzlüğünde, esas olarak ... kalıcı nitelikte bir ifa engeli ortaya çıkmaktadır(356). Dola yısıyla, özellikle para borcunun ifasına ilişkin ifa güçsüzlüğünde edimin imkânsızlaşması

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

bb. Konkordatonun İfa Güçsüzlüğü Teşkil Edip Etmemesi Konkordato, iflas ve haciz yoluyla takibin sonuçsuz kalması gibi TBK md.98 hükmünde ifa güçsüzlüğüne örnek olarak açıkça belirtilmediği için öncelikle konkordatonun bir ifa güçsüzlüğü hali olup olmadığını tespit etmemiz gerekmektedir. Konkordatonun ifa güçsüzlüğü teşkil edip etmediği noktasında İcra İflas Kanunu kapsamında hangi hallerde konkordato başvurusunda bulunabileceği sorusunu ... gerçekleştiremeyecek olan her gerçek ve tüzel kişi borçlu konkordato başvurusunda bulunabilir. Doktrinde bir görüş, ifa güçsüzlüğünün varlığından bahsedebilmek için

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

b. İfa Güçsüzlüğünün Sübjektif İmkânsızlık İle Karşılaştırılması Bu bilgiler ışığında, ifa güçsüzlüğü ile ifanın hiç kimse tarafından ... aynı keskinlik ne yazık ki ifa güçsüzlüğü ile sübjektif imkânsızlık kavramları arasında yoktur. Bir başka ifadeyle, bu iki kavram arasındaki sınır son ... gerçekleştirebilmektedir. TBK md.98 kapsamında ifa güçsüzlüğünde ise, borçlu iflas etmesi, hakkında yapılan haciz işlemlerinin sonuçsuz kalması gibi ekonomik sebeplerle ... konusu olmaz. Bu bilgiler ışığında, savunduğumuz görüşe göre, TBK md.98 bağlamında ifa güçsüzlüğünün sübjektif imkânsızlık teşkil edeceğini söylemek doğru

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

BİRİNCİ BÖLÜM İFA GÜÇSÜZLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER, İFA GÜÇSÜZLÜĞÜ KAVRAMI, HUKUKİ NİTELİĞİ VE BENZER BAZI KAVRAMLARLA KARŞILAŞTIRILMASI I. İfa Güçsüzlüğüne İlişkin Yasal Düzenlemeler A. Türk-İsviçre Hukuku 1. TBK md.98 ve OR Art.83 Hükümlerindeki Düzenleme İfa güçsüzlüğünü düzenleyen BK ... bir yansımasıdır. Bir başka ifadeyle, ifa güçsüzlüğüne ilişkin Türk ve İsviçre Borçlar Kanunlarındaki düzenlemeler tamamen aynıdır. TBK md.98 ve OR. Art.83 hükümlerinde, “Karşılıklı borç yükleyen bir sözleşmede, taraflardan birinin borcunu ifada güçsüzlüğe düşmesi ve özellikle iflas etmesi ya da

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

II. İfa Güçsüzlüğünün Bazı Özel Durumlardaki Sonuçları A. Müteselsil Borç İlişkisinde İfa Güçsüzlüğü Öncelikle belirtmek gerekir ki, TBK md.162 vd ... ilişkisinde, borçlulardan birinin ifa güçsüzlüğüne düşmesi söz konusu olursa, alacaklı TBK md.98 hükmüne dayanamaz(783). Bunun sebebi ise, TBK md.162 gereğince ... tanesinin borcun ifasında güçsüzlüğe düşmesi tek başına alacağın tehlikeye düşmesine neden olmaz. Böyle bir durumda alacaklı, ifada güçsüzlüğe düşmeyen diğer müteselsil borçlulardan alacağın tamamı için talepte bulunarak, alacağın tamamını elde edebilir. Ancak ifa güçsüzlüğüne düşmeyen diğer borçlu ların malvarlığı

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

III. Borçlunun İfa Güçsüzlüğüne Düşmüş Olmasının Karşı Tarafın Hakkını Tehlikeye Düşürmesi Borçlunun sadece ifa güçsüzlüğüne düşmesi TBK md.98 ... olmadığı kişisel fikirlere göre değil, objektif ölçütlere göre tespit edilmeli(609) ve ifa güçsüzlüğü diğer tarafın hakkını ciddi ve gerçek bir biçimde ... edebilecek durumda değilse ifa güçsüzlüğü içerisinde olduğu ve karşı tarafın karşı edimi elde etmesinin tehlikede olduğu kabul edilmelidir. Alman hukukunda ... bahsedilmektedir(613). Edimin ifa güçsüzlüğü sebebiyle tehlikede olması özellikle kefalet, rehin, gibi güvencelerin gösterilmediği durumlarda söz konusu olur. Bu

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

4. İfa Güçsüzlüğünün İşlem Temelinin Çökmesi Halleri İle Karşılaştırılması Öncelikle ifade etmek gerekir ki, işlem temelinin çökmesi ile ifa ... durumlarında, ifa güçsüzlüğü ile benzer şekilde sözleşmenin başlangıçta kararlaştırıldığı gibi ifa edilmesi söz konusu olamamaktadır(235). Bir başka ifadeyle ... gibi ekonomik sebeplerle borcunu ifa edememesi söz konusu olmaktadır. İfa güçsüzlüğüne ilişkin hükümde, güçsüzlüğün ortaya çıkmasında borçluya isnat ... işlemlerinin sonuçsuz kalması söz konusu olabilir. Bir başka ifadeyle, ifa güçsüzlüğünde, borçlunun güçsüzlüğe düşmede kusurunun olup olmaması önem teşkil

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

2. OR 2020 Tasarısı Art.102 OR 2020 Tasarısında ise, borçlunun ifa güçsüzlüğüne düşmesine ilişkin mevcut düzenlemeye paralel düzenleme OR Art. 102 ... güçsüzlüğü” şeklinde kaleme alınmaktadır. Söz konusu hükme göre, “(1) Karşı edim taraflardan birinin ifa güçsüzlüğüne düşmesi nedeniyle tehlikeye düşerse ... dâhil edilebilecektir. OR 2020 Tasarısındaki düzenlemede göze çarpan bir diğer farklılık ise, ifa güçsüzlüğüne örnek olarak OR Art.83 ve TBK md.98’de yer alan iflas, haciz işleminin sonuçsuz kalması gibi hallere Tasarı’da yer verilmemiş olmasıdır. Tasarıda sadece ifa güçsüzlüğü ifadesi kullanılmakta olup

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

b. İfa Güçsüzlüğünün Ekonomik İmkânsızlık ile Karşılaştırılması Ekonomik imkânsızlığın işlem temelinin çökmesi halleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kanaatini taşımakla beraber, karşılaştırmayı ifa güçsüzlüğü ile yaptığımızda, ifa güçsüzlüğünde, taraflardan birinin borcunu ifada güçsüzlüğe düşmesi, özellikle iflas veya hakkındaki haciz işleminin sonuçsuz kalması söz konusudur, bir başka ifadeyle, burada kişi artık ekonomik açıdan borcunu ifa ... tarafların sadece ekonomik durumunun bozulmasını kapsamına alan ifa güçsüzlüğüne göre çok daha geniş bir kavramdır. Örneğin, sözleşme kurulduktan sonra piyasa

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

V. TBK md.98 Kapsamında İfa Güçsüzlüğünün Benzer Bazı Kurumlarla Karşılaştırılması A. Genel Olarak TBK md.98 kapsamında ifa güçsüzlüğünde, edimin taraflardan birinin ekonomik durumundaki bozulma sebebiyle ifa edilemez hale gelmesi söz konusudur. İfa güçsüzlüğüne benzer bazı kurumlarda da edimin ifası sonradan ortaya çıkan nedenlerden ötürü kararlaştırıldığı şekilde ifa edilememektedir. Bu bağlamda, çalışma konumuzun daha iyi anlaşılmasını sağlamak amacıyla, ifa güçsüzlüğünü (aciz def’i), ödemezlik def’i, işlem temelinin çökmesi halleri (aşırı ifa güçlüğü, edimler arası dengenin bozulması ve sözleşme

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

B. İfa Güçsüzlüğünün Gerçekleşmesi Gereken Zamana İlişkin Görüşler 1. Borçlunun Sözleşme Kurulduktan Sonra İfa Güçsüzlüğüne Düşmüş Olması Gerektiği Görüşü Doktrinde sözleşme kurulmadan önce borçlu ifa güçsüzlüğüne düşmüşse, bu durumu bilmeden sözleşme yapan tarafın, sonradan, sözleşme kurulduktan ... , borçlunun sözleşme kurulduktan sonra ifa güçsüzlüğüne düşmesi ve aciz def’inin ileri sürüldüğü anda ifa güçsüzlüğünün mevcut olması gerektiği olarak ileri sürülmektedir(583). Aksi takdirde, ifa güçsüzlüğü sözleşmenin kurulması sırasında mevcut ise, alacaklı TBK md.98’de düzenlenen imkânlara başvuramayacaktır. Bir

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

Öğrenilmesi Hükmün uygulama alanı bulması için gerekli olan ikinci olgu, ödünç alanın ödünç sözleşmesi kurulduktan sonra ifa güçsüzlüğüne düşmüş olmasının yanında, sözleşme kurulmadan önce ifa güçsüzlüğüne düşmüş olsa bile, bu durumu ödünç verenin sonradan öğrenmiş olmasıdır. Dolayısıyla, ödünç veren iki ... , ödünç alan sözleşme kurulmadan önce ifa güçsüzlüğüne düşmüş olmasına rağmen, ödünç verenin bu durumu daha sonradan yani sözleşme kurulduktan sonra ... kurulduktan sonra ifa güçsüzlüğüne düşülmesi şartı aranmaktadır. Dolayısıyla, doktrinde ağırlıktaki görüş kabul edildiğinde, hükümler arasında ifa güçsüzlüğünün

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

D. Sözleşmenin Devrinde İfa Güçsüzlüğü Sözleşmenin devrinde (TBK md.205), taraflardan biri sözleşmeden ayrılmakta ve onun yerine bir başka kimse ... yükümlü olan sözleşmeye giren üçüncü kişi, karşı tarafın ifada güçsüzlüğe düşmesi sebebiyle alacağı tehlikeye girerse, sözleşmenin tarafı olarak aciz def’i, güvence talebi ve sözleşmeden dönme imkânlarını kullanabilir. Buna paralel olarak, sözleşmeye giren üçüncü kişi, ifada güçsüzlüğe düşerek karşı tarafın ... olarak, sözleşmenin devrinde, sözleşmeyi devralan veya sözleşmede kalan tarafın ifa güçsüzlüğüne düşmesi halinde, TBK md.98 hükmünde düzenlenen imkânların

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

b. Genellik ve Objektiflik İfa güçsüzlüğünden bahsedebilmek için aranan ikinci unsur ise, borçlunun muaccel borçlarını ödeme konusunda genel ve objektif olarak zora düşmesinin gerekmesidir(468). İfa güçsüzlüğünden bahsedebilmek için borçlunun tüm ödemelerini durdurması gerekli değildir; borçlunun ... ifa güçsüzlüğünden bahsedebilmek için yeterli değildir; ifa güçsüzlüğü objektif olarak mevcut olmalıdır(470). Bir başka ifadeyle, sadece ifanın yerine getirilememe ihtimali borçlunun ifa güçsüzlüğünden bahsedebilmemiz için yeterli değildir. Burada asıl önemli olan, hakkı tehlikeye düşen tarafın ifa etmesi

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

2. Makul Süre Verilmesi Önemle belirtmek gerekir ki, ifa güçsüzlüğü sebebiyle sözleşmeden dönme hakkını kullanmak isteyen taraf, karşı tarafa ... hususlara değineceğiz. Borçluya süre verilmesinin asıl amacı, uygun güvence sunmak suretiyle, hakkı tehlikeye düşen tarafın ifa güçsüzlüğü sebebiyle ... verilmesi, şekle tabi olmayan, tek taraflı, ifa güçsüzlüğünde bulunan tarafa varması gerekli bir irade açıklaması ile kullanılır ve hukuki işlem benzeri ... ileri sürülmektedir(722). Makul sürenin tespitinde hiç şüphesiz sözleşmenin koşulları, ifa güçsüzlüğünde olan tarafın içinde bulunduğu koşullar, ifaya

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM İFA GÜÇSÜZLÜĞÜNÜN TÜRK BORÇLAR KANUNU’NDAKİ VE TARAF OLDUĞUMUZ ULUSLARARASI SÖZLEŞMELERDEKİ ÖZEL GÖRÜNÜMLERİ I. İfa Güçsüzlüğünün Türk Borçlar Kanunu’ndaki Özel Görünümleri A. Genel Olarak Borçlunun ifa güçsüzlüğü içerisinde bulunması sebebiyle ifayı tehlikeye düşüren davranışları karşısında alacaklıya, TBK’daki bazı özel düzenlemelerle çeşitli imkânlar tanınmaktadır. Bu bölümde, ifa güçsüzlüğüne ilişkin özel hüküm niteliğinde olan ve TBK’da düzenlenen kira sözleşmesi, tüketim ödüncü sözleşmesi, hizmet sözleşmesi ve yayım sözleşmesi ayrıntılı olarak incelenecektir.

Pelin Çavdar / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2021

3. İfa Güçsüzlüğü Oluşturabilecek Özel Durumlar a. Genel Olarak Kanunumuzda hangi hallerin ifa güçsüzlüğü oluşturduğu teker teker sayılmamakta olup, sadece iflas etme ve hakkındaki haciz işleminin sonuçsuz kalması durumları örnek olarak verilmektedir(472). Bu belirtilen ifa güçsüzlüğü hallerinin ... güçsüzlüğü oluşturmaktadır(475). Bu bölümde kanunumuzda sayılan ifa güçsüzlüğü hallerinden olan, iflas ve haciz işleminin sonuçsuz kalması ile uygulamada sık ... amacıyla yerleşim yerini yurtdışına taşıması sebebiyle aleyhine takip yapılmasının zorlaşması, borçlunun ifa güçsüzlüğü içinde bulunduğu yönünde kesin bir