Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

IV. DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASI KARARI VE KANUN YOLLARI Dosyanın işlemden kaldırılması kararı üzerine üst derece mahkemesine başvurulabilmesi meselesi, bu kararın ara karar veya nihaî karar olarak tasnif edilmesiyle doğrudan ilgilidir. Yukarıda da belirttiğimiz üzere, dosyanın işlemden kaldırılması ... , dosyanın işlemden kaldırılması kararına karşı (tek başına) kanun yolunun kapalı olduğu görüşünü savunan yazarlar bulunmaktadır(28). Diğer görüşü benimseyen yazarlara göre ise, dosyanın işlemden kaldırılması kararı ara karar niteliği taşısa da, mahkemenin hukuka aykırı şekilde ve koşulları oluşmaksızın verdiği

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

İKİNCİ BÖLÜM DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASINI GEREKTİREN HÂLLER § 4. DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASINI GEREKTİREN HÂLLERE GENEL BAKIŞ Dosyanın ... görülmektedir. Bu sonuçlardan biri olan dosyanın işlemden kaldırılması kurumuna ve dosyanın işlemden kaldırılmasına bağlanan sonuçlara da madde içerisinde ayrıca ... kaldırılması kurumu yalnızca tarafın duruşmaya katılmaması hâlinde uygulama alanı bulmaz. Bu sebeple, madde başlığından bağımsız olarak, dosyanın işlemden kaldırılmasını gerektiren hâlleri farklı bir sistematik içerisinde değerlendirmek gerekir. Dosyanın işlemden kaldırılması kurumunun amacı ve tarihsel gelişiminin

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

III. DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASI KARARININ DAVAYA ETKİSİ Dosyanın işlemden kaldırılması kararı ile teknik olarak davanın görülmesi adeta durur ... ). Bununla birlikte, her ne kadar yeni bir yargısal faaliyetin yapılması söz konusu olmasa da, mahkemenin dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verdiği, ancak dosyanın işlemden kaldırılmasını gerektiren hâlin bulunmadığı ayrık hâllerde, mahkemenin dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin ara kararından dönebilmesi ... düşüncesindeyiz. Dosyanın işlemden kaldırılması kararının dava üzerindeki bir diğer etkisi, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti hususunda ortaya çıkar. Niteliği

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

II. DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASI SEBEBİYLE DAVANIN AÇILMAMIŞ SAYILMASINA KARAR VERİLEBİLECEK HÂLLER A. Davanın Üç Ay İçerisinde Yenilenmemesi Hâlinde Davanın Açılmamış Sayılması Yenileme talebi bahsinde değindiğimiz üzere, dosyanın işlemden kaldırılması üzerine devam eden davanın derdestliği, üç ... ). Mahkemenin dosyanın işlemden kaldırılması kararı vermemiş olması yahut daha sonra vermiş olması, dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihin hesaplanmasına etki etmez. Mahkeme kararının yalnızca tespit edici nitelikte olması da bunu gösterir. Açıklanan sebeple, dosyanın işlemden kaldırılmasına sebep olan durumun

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

faaliyeti üzerinde tasarruf etme hakkını haiz olsa da, HMK m. 150’de belirtilen şartların gerçekleşmesiyle dava dosyası işlemden kaldırılır. Kanun’un ... tarafları, yargılama faaliyeti üzerindeki tasarruflarıyla önce dosyanın işlemden kaldırılmasını sağlayıp davanın derdestliğini sona erdirmeden belirli bir ... dosyanın işlemden kaldırılmasına yol açamaz. Açıklanan tüm bu sebepler ışığında, oldukça soyut nitelik taşıyan tarafın takipsizlik iradesi ve bu iradeye bağlanan sonuç olarak karşımıza çıkan dosyanın işlemden kaldırılması kurumunun hangi hâllerde uygulanacağının tespiti, çalışmanın öncelikli amacını da

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

davayı takip etmeyeceklerini bildirirse, dosya işlemden kaldırılır (HMK m. 150/1). HMK m. 150/1’in uygulanması yönünden ilk olarak, her iki tarafın usulüne ... , dosyanın işlemden kaldırılmasını talep ederse, HMK m. 150/1’in uygulanabilirliği hususunu ayrıca değerlendirmek gerekir. Her ne kadar Kanun, tarafların ... düzenlemesi çerçevesinde dosyanın işlemden kaldırılması mümkün olacaktır. Dosyanın işlemden kaldırılabilmesi için, tarafların her ikisi de, görülmekte olan davayı takip etmeyeceklerini açıkça bildirmelidir. Bu hükmü, her iki tarafın aynı yöndeki takipsizlik iradesi üzerine dosyanın işlemden kaldırılması

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

işlemden kaldırılması oluşturmaktadır. Dosyanın işlemden kaldırılması kurumu, esasen davanın açıldığı andan itibaren tarafların, yürütülen yargılama ... çekirdeğini teşkil etmiştir. Taraf iradelerine verilen bu önemin bir yansımasını, çalışmanın konusunu oluşturan dosyanın işlemden kaldırılması kurumunda ... Hukuk Muhakameleri Kanunu’nda(1) (HMK) dosyanın işlemden kaldırılması şeklinde düzenlemeye konu olmuş ve kanun koyucu bu kurumu ve sonuçlarını HMK m. 150 ... , buna bağlanan sonuçların da anlaşılması mümkün olur ve dosyanın işlemden kaldırılması kurumunun uygulama alanı, daha açık bir şekilde ortaya konulabilir

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

II. DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASI KARARININ HUKUKÎ NİTELİĞİ HMK m. 150’nin uygulanmasını gerektiren hâllerden biri meydana geldiğinde, dosya işlemden kaldırılmış sayılacağından, mahkemenin buna ilişkin kararı yalnızca tespit niteliğindedir(2). Dosyanın işlemden kaldırılmasını gerektiren sebebin ... , durumun ortaya çıktığı an esas alınır(3). Kararın niteliğinin doğal bir sonucu olarak, dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin koşulların mevcudiyetiyle ... işlemden kaldırılmasına karar vermek zorundadır. Dosyanın işlemden kaldırılması kararının ne tür bir karar olduğunun da belirlenmesi ayrıca önem taşır. Keza

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

sonucunda, HMK m. 150/1 hükmü uygulanır ve dosya işlemden kaldırılır. Bu hâlde mahkemenin, yargılamaya her iki tarafın yokluğunda devam etmesi mümkün olmayıp ... üzerine dosyanın işlemden kaldırılmasına karar vermeksizin davanın reddine karar verirse, ret kararı da davanın esasına yönelik bir karar olduğundan kanun yoluna konu edilebilecektir(172). Davanın taraflarının mazeretsiz şekilde duruşmaya katılmaması sonucunda dosyanın işlemden kaldırılması noktasında ... bildirebilir. Nitekim HMK m. 150/1’deki “taraflar duruşmaya gelmedikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılması” hâli gerçekleşmiş bulunmakla mahkeme, hüküm

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

edebileceği gibi, davayı takip etmeyeceğini bildirerek dosyanın işlemden kaldırılmasını isteyebilir(112). Ancak taraflardan birinin geçerli mazereti bulunmadığı ... öğretide, gelen tarafın açıkça yargılamaya devam edilmesini yahut dosyanın işlemden kaldırılmasını talep etmediği hâllerde, mahkemenin ne yönde karar ... , mahkemece dosya işlemden kaldırılır. Bu durumda gelen tarafın, zımnen davanın görülmesini istemediği sonucuna ulaşılmakla birlikte, yargı uygulamasında da bu yönde kararlar mevcuttur(115). Öğretide savunulan diğer görüş uyarınca(116) gelen tarafın dosyanın işlemden kaldırılmasına veya yargılamaya devam

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

II. KONUNUN İNCELEME PLANI Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, dosyanın işlemden kaldırılmasına yönelik hükümlerin amacının ve uygulama ... dosyanın işlemden kaldırılması kurumu yönünden bu iki ilkenin doğurduğu sonuçlara değinilecektir. İkinci bölümde ise medenî yargılama hukuku kuralları çerçevesinde dosyanın işlemden kaldırılmasına yol açan tüm durumlar, detaylı bir şekilde ele alınacaktır. Özellikle hangi irade açıklamaları ile taraf davranışlarının HMK m. 150 anlamında dosyanın işlemden kaldırılması sebebi olarak değerlendirildiği tespit edilecektir. Dosyanın işlemden kaldırılmasını gerektiren

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

§ 5. TARAFLARIN DAVAYI TAKİP ETMEME İRADESİ NEDENİYLE DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASI I. TARAFLARIN DURUŞMAYA GELEREK DAVAYI TAKİP ETMEYECEĞİNİ BİLDİRMESİ (DOĞRUDAN TAKİPSİZLİK İRADESİ) A. Genel Olarak Dosyanın işlemden kaldırılmasını gerektiren hâllerden ilki, görülmekte olan davanın taraflarının ... etmeyeceklerini bildirmesi üzerine dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. Her ne kadar madde başlığı “tarafların duruşmaya gelmemesi, sonuçları ve davanın açılmamış sayılması” şeklinde ifade edilmiş ise de, tarafların duruşmaya gelmek suretiyle de dosyanın işlemden kaldırılmasının mümkün olduğu görülmektedir

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

koyduğu durumlar, söz konusu maddede açıkça belirtilmiş ve kanun koyucu, bu iradenin sonucu olarak dosyanın işlemden kaldırılması kurumunun uygulanacağını vurgulamıştır. Bunun yanı sıra, dosyanın işlemden kaldırılmasına yol açan hâllerin mutlaka Kanunda açıkça düzenlenmesi gerektiğini ifade etmekle beraber, HMK m. 150 hükmü dışında başka bir sebebin gerçekleşmesi üzerine de dosyanın işlemden kaldırılması mümkündür. İşte Harçlar K. m. 30 uyarınca eksik dava ... eksik harcı yatırmadığı anlaşılırsa, yine Harçlar K. m. 30’un yaptığı açık yollama sebebiyle, dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin hükümlerin

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

. 30) tespitiyle olur. HMK m.150’deki “Dosyanın İşlemden Kaldırılması” kurumu da bu nitelikte, yani tarafların açıkça veya gösterdikleri bazı davranış ve tutumları dolayısıyla yargılamanın takipsiz bırakılmasını düzenler. Ancak dosyanın işlemden kaldırılması yargılamayı sona erdirmez, şimdilik yargılamanın ... yürürlükteyken gerekse de 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu yürürlüğe girdikten sonra “Dosyanın İşlemden Kaldırılması” kurumuna ilişkin bazı bilimsel eserler ortaya konulmuştur. Bununla birlikte özellikle dosyanın işlemden kaldırılması konusuna bağlı kalınarak daha detaylı bir çalışmanın yapılması, bu kapsamda

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

bakılmaz. Daha açık anlatımla, dosyanın işlemden kaldırılmasını gerektiren hâller, birbirinden farklı olabilir ve taraflar farklı gerekçelere dayanarak ... işlemden kaldırılmasına sebep olan tarafın da aynı olması gerekmez. Dava, davacı ve davalı tarafından takipsiz bırakılabilir; hangi taraf dosyanın işlemden ... sayısına göre davanın açılmamış sayılmasında, yalnızca dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin geçerli kararlar dikkate alınır. Başka bir deyişle, koşulları oluşmaksızın verilen dosyanın işlemden kaldırılması kararları, davanın açılmamış sayılmasında hesaba katılmaz(115). Örneğin, taraflardan her ikisi de duruşmaya

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASI KARARI VE SONUÇLARI § 7. DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASI KARARI VE SONUÇLARI I. GENEL OLARAK HMK m. 150/1 ve 2 düzenlemeleri başta olmak üzere, başka kanun hükümleri gereğince de dosyanın işlemden kaldırılmasını gerektiren hâllerden birinin gerçekleşmesinin sonucu olarak, mahkeme tarafından dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. Öncelikle belirtmek gerekir ki, böyle bir durumda mahkeme, davanın esasına ilişkin başkaca bir karar veremez(1). HMK m. 150’nin uygulanmasını gerektiren hâllerin oluşması neticesinde verilen dosyanın işlemden kaldırılması

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

V. DAVANIN AÇILMASIYLA ORTAYA ÇIKAN SONUÇLAR YÖNÜNDEN DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASI KARARININ SONUÇLARI A. Derdestlik Hâli Yönünden Davanın ... hukuku kurumu şeklinde tanımlanabilir(34). Dava, dosyanın işlemden kaldırılması kararıyla kendiliğinden açılmamış sayılmayacağından, dosyanın işlemden kaldırılmasından itibaren üç aylık süre boyunca derdest kalır(35). Diğer bir deyişle, dosya işlemden kaldırılsa dahi, davanın ikâmesiyle ortaya çıkan derdestlik hâli ... sürenin hesaplanmasında, mahkemenin tespit niteliğindeki kararının tarihi değil, dosyanın işlemden kaldırılmasını gerektiren hâlin gerçekleştiği an dikkate

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

iradesi neticesinde dosyanın işlemden kaldırılmasının uygulanmasında çeşitli sorunlarla karşılaşılmaktadır. Taraf iradesinin gerçek amacının hatalı tespit ... aydınlatma ödevi çerçevesinde açıklatılması ve buna göre davanın geri alınması veya dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin hüküm tesis edilmesi gerekir(42). Davanın geri alınması ile tarafların davayı takip etmeyeceğini bildirmesi üzerine dosyanın işlemden kaldırılması arasındaki en önemli farklardan biri, irade ... kaldırılmasında, her iki taraf da davayı takip etmeyeceğini ayrı ayrı beyan etmek suretiyle dosyanın işlemden kaldırılmasını mümkün kılar. Bir diğer deyişle, aynı

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

B. Dosyanın İşlemden Kaldırılması ve Davanın Açılmamış Sayılması Modern yargılama hukukunda, davanın taraflarının duruşmaya gelmeyerek, gelip de ... , takipsizlik iradesi HMK m. 150 gereğince dosyanın işlemden kaldırılmasına; Almanya’da dZPO § 251a, Avusturya’da öZPO § 168 ve 170 düzenlemeleri çerçevesinde ise ... (schwZPO Art. 234/2, 242)(245). Türk yargılama hukukundaki dava dosyasının işlemden kaldırılmasına yönelik hükümler, hukuk politikasındaki değişimler ile ... değişikliğe gidilmesi ihtiyacı doğmuştur(246). Dosyanın işlemden kaldırılmasına ve sonuçlarına ilişkin HUMK 409. maddesinin uğradığı en kapsamlı değişiklik

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

D. Her İki Tarafın Duruşmaya Gelmemesi 1. Genel Olarak Dosyanın işlemden kaldırılmasını gerektiren hâllerin diğeri, iki tarafın da duruşmaya gelmemesidir. Buna göre, taraflar usulüne uygun biçimde duruşmaya çağırıldıkları hâlde duruşmaya gelmezlerse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir (HMK m. 150/1)(169). Yine belirtmek gerekir ki, tarafların duruşmaya gelmemesi hâlinde dosyanın işlemden kaldırılmasını öngören HMK m. 150’nin uygulama ... , belirlenen gün ve saatteki oturuma katılmaması nedeniyle dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilemez(170). Usulüne uygun duruşmaya çağrılmalarına rağmen

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

§ 8. DAVANIN YENİLENMESİ I. YENİLEME KAVRAMI Yukarıda detaylıca açıklandığı üzere, dava dosyasının işlemden kaldırılmasını gerektiren hâlin meydana gelmesiyle mahkeme, dosyanın işlemden kaldırılması kararı verir ve dava, üç ay boyunca derdest kalmaya devam eder. Davanın derdestlik hâlinin hemen sona ... bilerek) mazeretsiz şekilde duruşmaya katılmasa dahi, dosyanın işlemden kaldırılmasını müteakip, davanın kaldığı yerden görülmesini isteyebilir. Bunun ... belirlenmesi için mahkemeye başvurmaması) sebebiyle dosyanın işlemden kaldırılması sonucu doğmuş olabilir. Bu hâlde de taraf, gerçek iradesi doğrultusunda

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

dava yönünden dosyanın işlemden kaldırılmasıdır. Gerçekten de, örneğin her iki tarafın da geçerli bir mazereti bulunmaksızın katılmadığı duruşmada mahkeme, her iki dava için tek bir yargılama faaliyeti yürüttüğünden, asıl ve karşı dava hakkında dosyanın işlemden kaldırılması kararı verecektir. İşte ... konu edildiği, objektif dava birleşmesinin bulunduğu davalarda, dosyanın işlemden kaldırılmasının davaya etkisi bahsinde açıkladığımız üzere, dosyanın ... istemediklerini açıkça bildirmek suretiyle, o talep sonucu için dosyanın işlemden kaldırılmasını sağlayabilir. Bu ihtimalde taraflar, dosyası işlemden kaldırılan

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

yokluğunda görülmesini veya davayı takip etmeyeceğini bildirerek dosyanın işlemden kaldırılmasını isteyebilir (HMK m. 150/2). Vekilin duruşmadan önce istifa ... katılması gerekir. Bunlardan hiçbiri duruşmaya katılım sağlamazsa, karşı tarafın talebi üzerine dosyanın işlemden kaldırılması mümkündür(185). Ancak istifa ... asilin veya kendisini temsil edecek yeni bir vekilin duruşmada hazır bulunmadığından bahisle dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilmemelidir ... etmeyeceğini bildirerek dosyanın işlemden kaldırılmasını sağlayabilir(192). (181) Teb. Yön. m. 18 de, Tebligat Kanunu’na paralel düzenlemeyi ihtiva etmektedir

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

nitelendirilebilir(30). Davadan feragat ve takipsizlik iradesi nedeniyle dosyanın işlemden kaldırılması, genel itibariyle davanın görülmesine devam edilmemesi ... . İlk olarak, dava konusu haktan yalnızca davacı feragat edebilir iken, dosyanın işlemden kaldırılmasında her iki tarafın da, davayı takip etmeyeceğini ... takipsiz bırakılması sebebiyle dosyanın işlemden kaldırılmasına mı yöneldiği mahkeme tarafından aydınlatılmalıdır(33). Davacı, talep sonucundan kısmen veya ... düzenleyen HMK m. 150/1 hükmü gereğince dosya işlemden kaldırılır. Davalı davayı takip etmek istiyorsa yargılamaya devam edilir. Bu durumda, davacının

Bengü Pamukçu / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

karar vererek yeni duruşma gününü tebliğ eder(213). Eğer ilgililerin tümü çağırıldıkları duruşmaya gelmezse, dosyanın işlemden kaldırılmasına karar ... konusu hakkında karar vermelidir. Diğer bir ifade ile HMK m. 150 çerçevesinde dosyanın işlemden kaldırılması hükmü bu noktada uygulanmamalıdır(215). Kanaatimizce de, İİK m. 18/3 hükmünün açıklığı karşısında, icra mahkemesinin dosyanın işlemden kaldırılması hükümlerinin uygulanıp uygulanmaması hususunda takdir ... ilgililerin yokluğunda karar vermelidir. Bu sebeple ilgililerin çağırıldığı duruşmaya gelmemeleri üzerine icra mahkemesi, dosyanın işlemden kaldırılması