Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

B.İhtiyati Tedbir Talebinin İncelenmesi 1.İhtiyati Tedbirin Koşulları Bakımından İnceleme Yukarıda(1007); HMK m. 114 hükmünde belirtilen dava şartlarının -niteliğine uygun düştüğü ölçüde- hem dava öncesi hem de dava sırasındaki ihtiyati tedbir yargılamasında gözetilmesi ve incelenmesi gerektiği, ister dava öncesi ihtiyati tedbir yargılaması olsun isterse de dava sırasındaki ihtiyati tedbir yargılaması olsun, genel ve özel nitelikteki tüm yargılama şartlarının varlığının ya da yokluğunun denetlenmesi ve ihtiyati tedbir talebinin esası hakkında bir karar verebilmek için -niteliğine uygun düştüğü ölçüde- söz

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

SONUÇ 1. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Onuncu Kısmının başlığının “Geçici Hukuki Korumalar” şeklinde düzenlenmesi ve ihtiyati tedbirin de söz konusu başlık altında yer alması neticesinde, ihtiyati tedbirin geçici hukuki koruma korumalardan biri olduğu ve ihtiyati tedbirin bir geçici hukuki koruma türü olarak nitelendirilmesi gerektiği; geçici hukuki koruma kavramının bir üst başlık olarak kabul edilmesi ve ihtiyati tedbirin ise diğer geçici hukuki koruma türlerinden farklı bir geçici hukuki koruma türü olarak nitelendirilmesi gerektiği sonucuna varılmalıdır. 2. İhtiyati tedbir yargılamasının dava niteliğinde

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

D.İhtiyati Tedbirin Türleri Yukarıda ifade edilmeye çalışıldığı üzere; ihtiyati tedbirin kurumsal amacı ile birlikte “işlevsel amaç” olarak ifade edilen teminat, düzenleme ve eda amaçlarının bulunduğu kabul edilmekte olup, söz konusu işlevsel amaçlar ihtiyati tedbirin türleri olarak kabul edilen teminat amaçlı ihtiyati tedbirler, eda (ifa) amaçlı ihtiyati tedbirler ve düzenleme amaçlı ihtiyati tedbirlere hayat vermektedir(263). Bununla birlikte; doktrinde, ihtiyati tedbirin işlevsel amacının “klasik görüş” ve “modern görüş” olarak ikiye ayrılarak incelendiği görülmektedir. Klasik görüş olarak

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

II.ÇALIŞMA PLANI VE KONUNUN SINIRLANDIRILMASI Geçici hukuki korumanın türlerinden olan ihtiyati tedbire yönelik yargılama hükümleri ile bir diğer ... yargılamasına yönelik kurallardan da mümkün olduğu kadarıyla yararlanılmaya çalışılmıştır. İhtiyati tedbir yargılamasını konu alan çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın birinci bölümünde; ihtiyati tedbir yargılamasının özelliklerinin sağlıklı bir biçimde tespit edilebilmesi ve yoruma ihtiyaç duyulan hallerde doğru biçimde yorum yapılmasının sağlanabilmesi amacıyla, ihtiyati tedbir ile ilgili genel bilgiler ve ihtiyati tedbirin teorik temelleri

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

c.Yargılama Giderleri Hem dava öncesi ihtiyati tedbir yargılaması hem de dava aşamasındaki ihtiyati tedbir yargılamasında ödenmesi gereken harç ve masraflara daha önce değinilmiş idi(1217). Bu aşamada ise; ihtiyati tedbir yargılamasında talep eden tarafça ödenen yargılama giderleri ile tarafların avukatla temsili durumunda ortaya çıkacak vekalet ücretinin, ihtiyati tedbir kararının içeriğinde bulunması gerekip gerekmediği tespit edilmeye çalışılacaktır. Dava öncesi ihtiyati tedbir yargılamasında tesis edilen ihtiyati tedbir kararında, ihtiyati tedbir yargılaması için yapılan yargılama giderlerine hükmedilip

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

1.Görevli Mahkeme HUMK m. 104 hükmü incelendiğinde; dava açıldıktan sonra gerçekleştirilecek ihtiyati tedbir yargılamasında görevli mahkemenin esas davaya bakan mahkeme olduğunun belirtildiği ancak dava öncesi ihtiyati tedbir yargılamasında görevli mahkemeye yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği görülmektedir(805). Bu nedenle; dava öncesi ihtiyati tedbir yargılamasında görevli mahkemenin belirlenmesi hususu söz konusu dönemde tartışma konusu olmuştur. Doktrinde bir görüş; dava öncesi ihtiyati tedbir yargılamasında görevin söz konusu olmayacağını ve herhangi bir sınırlama olmaksızın genel veya

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

b.İtirazın Yapılacağı ve İnceleneceği Mahkeme HMK m. 394/2 hükmünde; ihtiyati tedbir kararına karşı itiraz hakkına sahip olan karşı taraf ve üçüncü kişilerce yapılacak olan itirazın, ihtiyati tedbir kararını tesis eden mahkemeye yapılacağı düzenlenmiş durumdadır. Söz konusu düzenleme uyarınca; ihtiyati tedbir kararına karşı yapılacak olan itiraz bakımından görevli ve yetkili mahkemenin, ihtiyati tedbir kararını veren mahkeme olduğu rahatlıkla tespit edilebilmektedir(1470). Bu noktada; dava aşamasındaki ihtiyati tedbir yargılamasında karşı tarafın yokluğunda ihtiyati tedbir kararı verilmesi durumunda, asıl

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

D.Durum ve Koşulların Değişmesi Sebebiyle İhtiyati Tedbir Kararının Kaldırılmasına Karar Verilmesi (HMK m. 396) Daha önce belirtildiği üzere; ihtiyati tedbir koşullarının varlığının dikkatli ve titiz bir biçimde belirlenmesi son derece büyük önem arz etmekte, ihtiyati tedbir yargılamasındaki tedbir talebinin kabulüne karar verilmesi için hem yargılama şartlarının hem de maddi hukuka yönelik ihtiyati tedbir koşullarının birlikte varlığının tespit edilmesi gerekmektedir(1641). İhtiyati tedbir talebinin kabulü kararının, ancak ihtiyati tedbirin koşullarının varlığının eksiksiz ve tam biçimde tespiti halinde tesis

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

C.İhtiyati Tedbirin Temel Özellikleri, Dava ve Benzer Kurumlar ile Karşılaştırılması 1.İhtiyati Tedbirin Temel Özellikleri Yukarıda ifade edildiği üzere(173); geçici hukuki koruma kavramı bir üst başlık olarak kabul edilmekte olup, ihtiyati tedbir ise geçici hukuki korumaların bir türü olarak ... tedbir yargılaması bakımından önem arz eden nitelikteki ihtiyati tedbirin temel özellikleri üzerinde durulacaktır. İhtiyati tedbir yargılamasında hukuki dinlenilme hakkının ve ispat ölçüsünün davaya nazaran farklı ele alınma şekli maddi gerçeğe ulaşmayı güçleştirdiğinden ve ihtiyati tedbir yargılamasında asıl

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

olduğu ve hükümdeki geçici önlemler tabirinin ihtiyati tedbirleri de içerdiği kabul edilmekte, ihtiyati tedbir yargılamasında vesayet makamından izin ... 2.İhtiyati Tedbir Yargılamasında Taraflar a.İhtiyati Tedbir Talep Eden Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 390. maddesinde, ihtiyati tedbirin dava ... , ancak ihtiyati tedbir talep edecek/edebilecek kişiler hakkında herhangi bir ifadeye yer verilmemiştir(617). Doktrinde; kanımızca da isabetli olarak, ihtiyati tedbirin haklı ihlal edilen veya ihlal edilme tehlikesi altında bulunan, eş deyişle hukuki yararı bulunan herkes tarafından talep edebileceği ifade

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

b.İhtiyati Tedbir Sebebi İhtiyati tedbirin maddi hukuka yönelik gerekli koşullarından ikincisi, HMK m. 389/1 hükmünde(1034) “Mevcut durumda meydana ... sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, …” şeklinde ifadelerle yer almış olan “ihtiyati tedbir sebebi” koşuludur(1035). Yukarıda ifade etmeye çalıştığımız üzere; ihtiyati tedbir yargılaması, kesin hukuki koruma sağlanıncaya kadar telafisi güç veya tamamen imkânsız zararların ... ifasını ya da düzenlenmesini amaçlamaktadır(1036). İşte; ihtiyati tedbir sebebi, “asıl dava konusu talebin dava sonuçlanmadan önce hızlı bir yargılama ile

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

3.İhtiyati Tedbirin Hukuki Niteliği: Geçici Hukuki Koruma Çok eski bir usuli kurum olan geçici hukuki korumanın, Türk hukuku bakımından “geçici ... kavrama yer verilmediği gibi, geçici hukuki koruma türleri olan ihtiyati tedbir ve delil tespiti farklı fasıllarda düzenlenerek söz konusu geçici hukuki korumalar arasında herhangi bir bağlantı da kurulmamıştır(75). İhtiyati tedbir, HUMK m. 101-113/A hükümleri arasında (Birinci Bab’ın Dokuzuncu Faslında) “İhtiyati Tedbirler” başlığıyla düzenlenmiştir(76). Bu nedenle; ihtiyati tedbir, geçici hukuki korumalar bakımından sürekli üst başlık olarak kabul edilmiş

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

2.İhtiyati Tedbir Kararına İtiraz Edebilecek Kişiler İhtiyati tedbir kararına itirazı düzenleyen HMK m. 394/1 hükmü uyarınca; tesis edilen karara karşı itirazda bulunma hakkına sahip kişilerden ilki, dinlenilmediği halde aleyhine ihtiyati tedbir kararı tesis edilen karşı taraftır. Buna göre; ihtiyati tedbir talebine yönelik kararın verilmesi aşamasında dinlenilmemiş olan karşı tarafın, aleyhine tesis edilen ihtiyati tedbir kararına karşı itirazda ... tedbir kararlarına yönelik karşı tarafın itiraz hakkının söz konusu olup olmadığıdır. Doktrinde, HMK m. 394 hükmünün(1403) açıklığı karşısında, ihtiyati

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

2.İhtiyati Tedbir Kararını Uygulayacak Merci ve İhtiyati Tedbir Yargılamasını Yürüten Mahkemenin Kararının Uygulanmasına Yönelik Şikayetleri İnceleme Görevi Mahkemece tesis edilmiş olan ihtiyati tedbir kararını uygulamakla görevli merciler, HMK m. 393/2 hükmünde gösterilmiş durumdadır. Buna göre; ihtiyati tedbir kararının uygulanması, kararı veren mahkemenin yargı çevresinde bulunan veya tedbir konusu mal ya da hakkın bulunduğu yer icra dairesinden ... düzenleme doğrultusunda; mahkemece tesis edilmiş olan ihtiyati tedbir kararını uygulamakla görevli asıl merciin, kararı veren mahkemenin yargı çevresinde

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

C.İhtiyati Tedbir Kararı Mahkeme; talep eden tarafça öne sürülen ihtiyati tedbir talebi hakkında gerekli incelemeyi ve yargılamayı yapmasının ardından, ihtiyati tedbir koşullarının yaklaşık ispat seviyesinde ispatlandığı kanaatine varırsa, ihtiyati tedbir talebinin kabulüne (ya da kısmen kabulüne) karar verecek, aksi takdirde ise ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verilmesi gündeme gelecektir(1134). Çalışmamızın bu bölümünde; ihtiyati tedbir yargılamasında mahkemece verilecek olan kararın niteliği, ihtiyati tedbir kararının biçimsel içeriği ve şekli, ihtiyati tedbirin içeriği ile ihtiyati tedbir

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

3.İhtiyati Tedbir Kararına İtiraz Sebepleri HUMK m. 107 ve 108 hükümlerinde, karşı tarafın yokluğunda verilmiş olan ihtiyati tedbir kararlarına ... ; doktrinde, tedbir konulmasının caiz olmaması, hakkın mevcut olmaması, ihtiyati tedbirin hakla bir ilişkisinin bulunmaması, görevsiz/yetkisiz mahkemece ihtiyati tedbir kararı verilmesi, soyut bir iddia üzerine ihtiyati tedbir kararı verilmesi gibi örnekler sebep gösterilmek suretiyle ihtiyati tedbir sebepleri belirlenmeye çalışılmıştı(1423). HMK m. 394 hükmünde ise; ihtiyati tedbir kararına karşı itiraz sebeplerinin açıkça düzenlendiği görülmektedir

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

mahkemesi iki koşulda ihtiyati tedbir talebi hakkında karar verme yetkisine sahiptir. Buna göre; bölge adliye mahkemesi, asıl davanın istinaf kanun yolu aşamasında olduğu zaman zarfında ihtiyati tedbir talebi hakkında karar verebileceği gibi, ilk derece mahkemesi tarafından tesis edilen ihtiyati tedbir talebine ... adliye mahkemesi tarafından devam edileceğinden, HMK m. 390 hükmünde öngörülen ihtiyati tedbir yargılaması bakımından yetkili ve görevli mahkeme asıl davaya yönelik istinaf incelemesini gerçekleştirecek olan bölge adliye mahkemesi olarak kabul edilmekte ve bölge adliye mahkemesinin ihtiyati tedbir kararı

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

1.Talep Zorunluluğu ve Süresi HUMK m. 106 hükmünde, ihtiyati tedbiri uygulayacak merciye yönelik düzenleme yapılmış olmasına karşın, ihtiyati tedbir ... gereken ihtiyati tedbir kararının uygulanması talebi için mutlaka belirli bir sürenin öngörülmesi gerektiği, söz konusu kararın lehine ihtiyati tedbir ... ihtiyati tedbir bakımından da yer verilmesinin uygun olacağı savunulmaktaydı(1682). Önemli bir eksiklik olarak nitelendirilen bu husus hakkında Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenleme yapılmış olup, ihtiyati tedbir kararının talep eden tarafa tefhiminden yahut tebliğinden itibaren bir hafta içinde

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

2.İhtiyati Tedbir Talep Dilekçesinin İçeriği İhtiyati tedbir talebinin yazılı olarak ileri sürülmesi gerektiği sonucuna ulaştıktan sonra, yazılı olarak öne sürülecek olan ihtiyati tedbir talep dilekçesinin içeriğinin de tespit edilmesi bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. HMK m. 390/3 hükmünde, ihtiyati tedbir talep eden tarafın, talep dilekçesinde “dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü” belirtmekle yükümlü olduğu, aynı zamanda ... üzere; ihtiyati tedbir yargılaması dava niteliğinde olmayıp, asıl dava ile sıkı ilişkisi olan ancak asıl davadan bağımsız bir yargılama faaliyeti olarak

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

D.Asıl Davanın Kanun Yolu Aşamasında İhtiyati Tedbir Kararı Verme Yetkisi Çalışmamızın önceki bölümlerinde açıklandığı gibi; ihtiyati tedbir ... kesinleşeceği ana kadar herhangi bir zaman kısıtlaması olmaksızın ihtiyati tedbir talebinde bulunulmasının mümkün olduğu kabul edilmektedir. Tam bu noktada; ilk ... mahkemesi veya Yargıtay’dan ihtiyati tedbir talep edilip edilemeyeceği ve asıl davaya yönelik kanun yolu aşamasında ihtiyati tedbir yargılaması yürütülüp yürütülemeyeceği konusunun da irdelenmesi gerekmektedir(1366). Yukarıda ifade edildiği üzere; ihtiyati tedbirin amacı, medeni usul hukukun amacı olan sübjektif

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

b.Uygulanacak Tedbirin İçeriği ve Söz Konusu İçeriğin Belirlenmesi (HMK m. 391/2-c) İhtiyati tedbir koşullarının varlığının tespiti durumunda, hakim tarafından hazırlanacak olan ihtiyati tedbir kararında, “tereddüde yer vermeyecek şekilde, neyin üzerinde ve ne tür bir tedbire karar verildiği” hususunun bulunması gerektiği HMK m. 391/2-c hükmünde düzenlenmiş; uygulanacak olan ihtiyati tedbirin içeriğine ise HMK m. 391/1 hükmündeki “Mahkeme, tedbire konu olan ... zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verebilir.” ifadelerle yer verilmiştir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda ihtiyati tedbire ilişkin düzenlemelerin

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

B.İhtiyati Tedbir Talebinin Şekli ve Talep Dilekçesinin İçeriği 1.İhtiyati Tedbir Talebinin Şekli Hakkında Genel Bilgi Daha önce ifade edilmeye çalışıldığı üzere; ihtiyati tedbir yargılaması dava niteliğinde olmayıp, asıl dava ile sıkı ilişkisi olan ancak asıl davadan bağımsız, asıl davanın sürdüğü süre ... faaliyetidir. Bununla birlikte; ihtiyati tedbire ilişkin özel bir yargılama kuralı bulunmadığı sürece, davaya ilişkin kurallar ve ilkelerin ihtiyati tedbir yargılamasında da uygulanması gerektiği kabul edilmektedir(718). Tasarruf ilkesi ihtiyati tedbir yargılaması bakımından da geçerli olduğundan, talep olmaksızın

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

B.İhtiyati Tedbir Kararına Karşı Kanun Yoluna Başvurulması HMK m. 391/3 hükmünde ihtiyati tedbir talebinin reddi kararlarına karşı kanun yoluna ... m. 341/1-b hükmünde; “İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları, karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlar.” ifadelerine yer verildiği görülmektedir. Söz konusu düzenlemeler bir bütün halinde değerlendirildiğinde, tesis edilen ihtiyati tedbir talebinin reddi/kabulü

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

3.Görevli veya Yetkili Olmayan Mahkemeden İhtiyati Tedbir Talep Edilmesi İhtiyati tedbir yargılamasında görevli ve yetkili mahkemeye yönelik açıklamalar yapıldıktan sonra, hem dava öncesi ihtiyati tedbir yargılaması hem de dava aşamasındaki ihtiyati tedbir yargılaması göz önüne alınarak, görevli veya yetkili olmayan mahkeme nezdinde gerçekleştirilen ihtiyati tedbir taleplerinin akıbetlerinin incelenmesi gerekmektedir. Dava öncesi ihtiyati tedbir yargılamasında, esas hakkında görevli olan mahkeme yerine başka bir mahkeme yahut (kesin yetki hallerinde) başka bir yer mahkemesinden ihtiyati tedbir talep

Tahsin Hatipoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

C.Teminat Karşılığı İhtiyati Tedbirin Kaldırılmasına Karar Verilmesi (HMK m. 395) 1.Düzenlemenin Amacı ve Talep Hakkında Genel Bilgi Daha önce belirtildiği üzere; geçici hukuki koruma niteliğinde olan ihtiyati tedbirin amacı, medeni usul hukukun amacı olan sübjektif hakların korunmasını ve ... veya geçici olarak yerine getirmektir(1612). Bununla birlikte; tesis edilecek olan ihtiyati tedbir kararının içeriği bakımından, hakimin mutlaka taraflar arasındaki menfaat dengesini gözetmesinin, talep edene en iyi hukuki koruma sağlayan ve karşı tarafa en az zarar verecek olan ihtiyati tedbir türünü tercih