Nur Bolayır / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2019

II. Hâkimin Hukukî Sorumluluğu Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda, Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu’ndan farklı olarak, hâkimlerin yargı görevini yerine getirirlerken vermiş oldukları zararlardan birinci derecede sorumlu tutulmaları kabul edilmemiş; birinci derecede Devlet’in sorumluluğu benimsenmiştir. Bu bağlamda, Kanun’un 46. maddesinde hâkimlerin(1041) yargılama faaliyetlerinden dolayı, Devlet aleyhine tazminat davası açılacağı düzenlenmiştir(1042 ... Muhakemeleri Kanunu’nun 46. maddesinin 1. fıkrasının c bendine göre hâkimin hukukî sorumluluk sebebi olarak karşımıza çıkmaktadır(1057). Hâkim, tarafların

Ramazan Korkmaz / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

b. Haksız Geçici Hukukî Koruma Kararı Nedeniyle Hâkimin Hukukî Sorumluluğu Geçici hukukî koruma kararları açısından hâkimlerin hukukî sorumlulukları ... uygulanmalıdır. Benzer şekilde, alacağı rehinle temin edilen alacaklının ihtiyatî haciz talebi hakkında hâkimin ihtiyatî hacze karar vermesi halinde hâkimin hukukî sorumluluğu doğabilecektir(47). Açık bir şekilde kanunlarda aranan şartlar yerine getirilmeden geçici hukukî koruma talebinde bulunulmuş ve mahkeme de bu talebe olumlu yönde cevapla karar vermiş ise hâkimin hukukî sorumluluğunun şartları da oluşacaktır(48). (47) Bkz.: yuk. § 6., VI., B., 2., b. (48) HUMK

Ramazan Korkmaz / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

1. Hâkimin Hukukî Sorumluluğunun Doğabileceği Haller a. Genel Olarak Hâkimin Hukukî Sorumluluğu Hâkimin hukukî sorumluluğu Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 46-49 arasındaki hükümlerde düzenlenmiştir. Kanunun 46. maddesinde hangi sebeplerin hâkimin hukukî sorumluluğuna yol açacağı sınırlı olarak sayılmıştır(42). Bu sebeplere bakıldığı zaman temel olarak, hâkimlerin bilhassa kast veya ağır ihmalleri nedeniyle özellikle tarafsızlığından şüphe edilecek kararlar veya hüküm vermiş olması nedeniyle sorumlu tutulabileceklerini söyleyebilmek mümkündür. Örneğin, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 46/1-b gereğince

Ramazan Korkmaz / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

2. Hâkimin Hukukî Sorumluluğunun Doğmayacağı Haller Bunların dışında kalan ve büyük çoğunluktaki olay gruplarında hâkimin hukukî sorumluluğu ... bakıldığında, özellikle “c” bendinin değerlendirilmesi gerekmektedir. İhtiyatî tedbir veya ihtiyatî haciz talepleri bakımından söz konusu düzenleme, hâkimin hukukî sorumluluğu açısından önemlidir. Zira c bendi sebebiyle açılan bir tazminat davasında, hâkimin hukukî sorumluluğu yargılamasını yapan mahkemenin ... ) söyleyerek dava açılması doğru değildir. Hâkimin hukukî sorumluluğunun doğmayacağı bu hallerde Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 399 veya İcra ve İflâs Kanunu m

On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2022

, Cenk: “Hâkimlerin Hukuki Sorumluluğuna İlişkin Olarak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 18.11.2009 Gün ve E. 2009/2, K. 2009/3 Sayılı Kararının ... -862. 705. Arslan, Kahan Onur: “Bireysel Başvuru Neticesinde Devletin Ödediği Tazminat Sebebiyle Hâkimin Hukuki Sorumluluğuna Bakış”, Türkiye Adalet ... Hâkimin Hukuki Sorumluluğu”, C. 27, S. 119, 2015, s. 241-276. 717. Kılınç, Ayşe: “Hâkimin Reddi Talebi ve Bu Talep Üzerine Verilen Kararlara Karşı Kanun ... . 1, S. 2, 2019, s. 225-244. 723. Saldırım, Mustafa: Hâkimin Hukuki Sorumluluğuna İlişkin Yargıtay Büyük Genel Kurulu ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

Abdulkadir Yıldız / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2020

b. Hukuki Sorumluluk Hukuki sorumluluk, hâkimin yargılama faaliyetinden doğabileceği gibi idari işlemlerinden ve haksız fiillerinden de kaynaklanabilir(98). HMK’nın 46. maddesi hâkimin hukuki sorumluluğunu düzenlemektedir. HMK’nın ilgili hükmünün ceza mahkemesi ve idari yargı hâkimlerini kapsayıp ... arasında illiyet bağı bulunmalıdır(101). Yani yargısal fonksiyonun görülmesiyle ilgili olmayan durumlarda hâkimin hukuki sorumluluğuna ilişkin 46. maddeye ... gerekmektedir. Başka bir deyişle, herhangi bir haksız eylem değil; HMK’nın 46. maddesinde sayılan sebepler hâkimin hukuki sorumluluğunu doğurmaktadır: “1

Sevgi Kayak / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2023, Sayfa: 72 - 73

d.Lex Irnitana MS 73-74’de çıkarılan ve birbirinden farklı konuları düzenleyen bir yasa olan Lex Irnitana kapsamında hâkimin hukuki sorumluluğuna gönderme yapan düzenlemelere rastlanır: Birincisi, iudicium legitimum (Roma’nin içinde ya da en fazla bir mil dışında Roma vatandaşları arasında vuku bulan ... yönlendirmiş olur. Yine hâkimin davaya geç başlaması, duruşmaları haklı bir neden olmaksızın ertelemesi de, söz konusu kanuna göre hâkimin hukuksal sorumluluğunu gerektirirdi. Diğer taraftan bu gecikme hastalık, tutukluluk, zorunlu bir seyahat gibi haklı nedenlerden ileri gelmişse hâkim hakkındaki hukuksal sorumluluk

Orkun Tat / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2018

kıyasen uygulanarak denetim makamına en yakın yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılması gerektiği doktrinde ileri sürülmüştür(574). Bu durumda hâkimin hukuki sorumluluğunun düzenlendiği HMK.m.46 hükmünün uygulanması gerektiği düşüncesindeyiz. Zira ilk derece mahkemesi hâkiminin vermiş olduğu zarar nedeniyle yapılan yargılamayı, başka bir ilk derece mahkemesi hâkiminin yürütmesi doğru görülmemelidir. Bununla birlikte madde gerekçesinde hâkimin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümlerin yargı yetkisini kullanan tüm hâkimlere uygulanacağı belirtilmiştir(575). Bu nedenle vesayet veya denetim makamı hâkiminin hukuki

Nurbanu Erzurumlu Işık / On İki Levha Yayıncılık, Mayıs 2023

sebeple bu şekilde açılan davanın doğrudan reddi gerektiği de ifade edilmiştir. Hâkimin hukukî sorumluluğu nedeni ile tazminat davası açılabilmesi için ... Muhakemeleri Kanunu’nun yürürlüğe girmesinden sonraki bir tarihte hâkimin hukukî sorumluluğu nedeni ile tazminat davası açan vekilin vekaletnamesinde özel ... açılacak tazminat davalarında vekilin açıkça yetkilendirilmiş ve bu yetkinin de vekâletnamede belirtilmiş olması gerektiği kabul edilmiştir. Hâkimin hukukî sorumluluğu nedeni ile vekilin tazminat davası açabilmesi için vekaletnamesinde özel yetki bulunması gerektiği Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 74’üncü maddesi ile

Mustafa Saldırım / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2025, Sayfa: 1663 - 1667

yaptıkları işlem, yürüttükleri faaliyet veya verdikleri her türlü kararlar” nedeniyle hukuki sorumluluğu Hakimler ve Savcılar Kanunu’nun (mülga) 93/A maddesi ... metni için bkz. dipnot 52. (46) Ermumcu, O.: Hakimlerin Hukuki Sorumluluğu, Ankara 2013, s.142. (47) “…Bilindiği üzere; 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 46 ve devamı maddelerinde hâkimlerin hukukî sorumluluğuna ilişkin yeni bir sistem benimsenmiştir. Buna göre hâkimlerin ... üzere 93/A maddesi eklenmektedir. - Yapılan düzenleme, İtalya, Fransa, Belçika, Almanya ve İsviçre’deki gelişmeler ile hâkimlerin hukukî sorumluluğuna

Ramazan Korkmaz / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

, ihtiyatî tedbir talebinin ortaya çıkardığı bir zarar olmayıp hâkimin hukukî sorumluluğu bağlamında düşünülmelidir. Örneğin mahkemenin milletlerarası yetkisi ... değildir. Ancak genel hükümlere (özellikle de Hukuk Mu hakemeleri Kanunu m. 46 ve devamında düzenlenen hâkimin hukukî sorumluluğu hükümlerine(182)) göre ... gereğince değil Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 46 ve devamında düzenlenen hâkimin hukukî sorumluluğu esaslarına göre dava açması daha yerinde olacaktır. Zira

Ramazan Korkmaz / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

C. Hâkimin Hukukî Sorumluluğunun Değerlendirilmesi Burada hâkimin (dolayısıyla devletin) hukukî sorumluluğuna da değinmek gerekir. Çünkü geçici hukukî koruma kararı ile gerek aleyhine geçici hukukî koruma kararı verilene gerekse de doğrudan ilgisi olmayan üçüncü kişiye zarar verilsin, ortaya çıkan zarara sebep olan hareket aslında mahkemenin vermiş olduğu karar olarak değerlendirilebilecektir. Zira mahkeme kararı olmasaydı herhangi bir geçici hukukî hukukî koruma yoluyla zarar görenin mal veya şahıs varlığında etkilenme söz konusu olmayacaktı.

Nurbanu Erzurumlu Işık / On İki Levha Yayıncılık, Mayıs 2023

olmasından dolayı Yargıtay’ın 4’üncü hukuk dairesinin görevli olduğuna karar verilmiştir. Hâkimlerin hukukî sorumluluğuna ilişkin olarak 1086 sayılı Kanun’un ... hükmünün doğrudan uygulanmasının kabul edilemeyeceği de vurgulanmıştır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 46’ncı maddesi ile hâkimlerin hukukî sorumlulukları ... Değişiklikleri Işığında Hâkimin Hukukî Sorumluluğu, TBBD, Y. 2015, S. 119, s. 252. (23) 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 141’inci maddesinde, hâkimlerin ... hukukî sorumluluklarına ilişkin davalarda görevli olduğuna karar vermiştir. Karar görüşmeleri sırasında 575’inci madde ile yalnızca hukuk hakimlerinin

Mehmet Emin Alpaslan / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2023

hâllerde hâkimin hukukî sorumluluğunun ortaya çıkacağı düzenlenmektedir. HMK m. 46 vd. hükümlerindeki sistem, davanın taraflarının veya çekişmesiz yargıda ilgililerin hâkimin hukukî sorumluluğu sebebiyle Devlet’e tazminat davası açması ve tazminat ödemek zorunda kalan Devlet’in hâkime rücu etmesi (HMK m. 46/3 ... olan hâkim olacaktır. Davanın HMK m. 46/3 uyarınca ödeme tarihinden itibaren bir yıl içerisinde açılması gereklidir. (2846) Hâkimin hukukî sorumluluğu

Sevgi Kayak / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2023, Sayfa: 72

c.Hâkimin Hukuki Sorumluluğu Hakkındaki Edictum Hâkimin hukuki sorumluluğu hakkında temel bir kaynak kabul edilen ve MÖ 2 inci yüzyılda çıkarıldığı tahmin edilen Cumhuriyet Devrine ait bir Edictum düzenlemesini de yargılamadaki etiğe tekabül eden düzenlemeler arasında anmak icap eder. Edictum; imperium yetkisine sahip magistraların kendi yetki çevrelerini ilgilendiren konularda hazırladıkları önceleri sözlü, sonraları yazılı olan emir, talimat, karar ya da prensipleri ifade eden genel düzenleyici işlemledir (Umur, 1983: 63). Edictum tarzındaki bu düzenlemelerden birinin de bizzat “Iudex qui litem suam fecit

Mustafa Saldırım / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2025, Sayfa: 1667

E.HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU DÖNEMİ HMK 1.10.2011 tarihinde yürürlüğe girmiş, HUMK ek ve değişiklikleri ile birlikte tümüyle yürürlükten kaldırılmıştır (HMK m.450, I). Diğer yandan Hakimler ve Savcılar Kanunu’nun 93/A maddesi de 21.2.2014 tarih ve 6526 sayılı Kanun’un 19/a maddesi hükmü gereğince yürürlükten kaldırılmıştır(51). Bu durumda sadece hâkimlerin hukuki sorumluluğuna ilişkin düzenlemeler içeren HMK’nin 46-49’uncu maddeleri ile hem hâkimlerin ... için sorumluluk davası açıldığında bu davanın hâkimlerin hukuki sorumluluğu davalarına bakan tek bir mahkemede görülmesi usul ekonomisine daha uygun

Ramazan Korkmaz / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2020

çıkardığı bir zarar olmayıp hâkimin hukukî sorumluluğu bağlamında düşünülmelidir. Örneğin mahkemenin milletlerarası yetkisi göz önüne alınmadan yanlış ... (özellikle de hâkimin hukukî sorumluluğu(193)) talepte bulunulabilecektir(194). İhtiyatî haciz açısından şart koşulan ihtiyatî hacze esas alacak ve ihtiyatî

Emrah Gökmen / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2022

ifadeyle, hâkimin hukukî sorumluğu için yalnızca bu maddede sayılan hâllerden birinin varlığı gereklidir. Türk hukukunda hâkimin hukukî sorumluluğunu ... , Hakimin Hukuki Sorumluluğu, Ankara: Adalet Yayınevi, 2019, s. 55.

Yahya Berkol Gülgeç / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2018

bırakmak durumundadır. Çatışan normlar arasında kendisi bir karar verip yargılamaya devam edemez. (2) Ahmet M. Kılıçoğlu, Hâkimlerin Hukukî Sorumluluğu ... kaçınamayacağını ifade ettiği düşünülmektedir. Bkz. Dilek Karademir, “Son Kanun Değişiklikleri Işığında Hâkimin Hukuki Sorumluluğu”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi

Mustafa Saldırım / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2025, Sayfa: 1680 - 1682

.: Hakimlerin Hukuki Sorumluluğu, Ankara 2013 Ersoy, R.: Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu, Ankara 1976. Fendoğlu, H. T.: Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı, Ankara 2010. Günay, E.: Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat ve Hakimlerin Hukuki Sorumluluğu, Ankara 2018 Hirsh, E.: Yasama ile Öğreti ve Yargı

Sevgi Kayak / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2023, Sayfa: 73 - 78

e.Digesta Yargı etiğine tekabül ettiğini düşündüğümüz pek çok düzenleme Digesta bünyesinde mevcuttur. Öyle ki, Digesta, hâkimin hukuki sorumluluğu hakkında ve Klasik Hukuk Devrine ait gerek yasal düzenlemeleri, gerek yukarıda andığımız Edictum’u ve gerek de hukukçuların görüşlerini içinde ... (farkında olmayarak bile olsa) bir başkasına haksızlık ettiği açıktır (çeviri için Söğütlü Erşgin, 2002: 57). Bu metinde hâkimin hukuki sorumluluğunun ... olanağını kaybettirmesi nedeniyle, litem suam fecit yani hâkimin hukuksal sorumluluğunu gerektiren bir durum olduğu açıklanmaktadır (Söğütlü Erşgin, 2002: 53

Nurbanu Erzurumlu Işık / On İki Levha Yayıncılık, Mayıs 2023

bağlanmasını öngörmüştür. Bu çerçevede, hâkimlerin hukukî sorumluluğuna dayanılarak açılacak tazminat davalarının (HMK m. 47) ya da icra ve iflâs dairelerinin ... nedeni ile bir zararın meydana gelmiş olması gerekir. Gerek hâkimlerin hukukî sorumluluğundan gerekse icra ve iflâs memurlarının kusurundan kaynaklanan

Osman Turan / On İki Levha Yayıncılık, Haziran 2024

kişinin, hâkim aleyhine tazminat davası açabilmesi de hâkimin hukuki sorumluluğu(36) ile ilgilidir (Kılıçoğlu, 1973, s. 231). Hâkimlerin hesap verir olması ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun hakimin hukuki sorumluluğu ile devletin sorumluluğuna ilişkin şu düzenlemelere yer verilmiştir: “1) Hâkimlerin yargılama

Sevgi Kayak / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2023, Sayfa: 81 - 84

yargılamadaki görünümüne dair bize bilgi De vermiş olmaktadır. Cicero’nun, hâkimlerin hukuki sorumluluklarına yol açan davranışlarını şu başlıklar altında ... , 2011: 167). Gratia kavramı, hâkimin hukuksal sorumluluğuna yol açan nedenlerden biri olarak, D: 5. 1. 15. 1’e de aynen taşınmıştır: “…dolo malo autem

İlhami Öztürk / On İki Levha Yayıncılık, Eylül 2023

(j)Yargıtay Hukuk Daireleri Anayasa 154/1’de Yargıtayın kanunla gösterilen belli davalara da hüküm (ilk derece) mahkemesi olarak bakacağı belirtilmektedir. Örneğin, hâkimin hukukî sorumluluğu sebebiyle devlet aleyhine açılan tazminat davası, ilk derece ve bölge adliye mahkemesi hâkimlerinin fiil ve kararlarından dolayı, Yargıtay ilgili hukuk dairesinde; Yargıtay Başkan ve üyeleri ile kanunen onlarla aynı konumda olanların fiil ve kararlarından dolayı Yargıtay Dördüncü Hukuk Dairesinde ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür. Dava, bu dairenin Başkan ve üyelerinin fiil ve kararlarından dolayı ise yargılama