Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

SONUÇ Kanuna karşı hile, emredici bir hükümle yasaklanan sonuca başka bir kanun hükmüyle ulaşmaya çalışmaktır. Kökenleri Roma Hukuku’na kadar ... edebilmesi ilgi çekici olmuştur. Kanuna karşı hileye ilişkin ilk değerlendirmelere Roma ve Orta Çağ Hukukunda rastlanmaktadır. Bu dönemde kanuna karşı hileye ... ve bundan dolayı kanuna karşı hile, başka birtakım hukuki kavramlarla birbirine karışmıştır. Çağdaş Hukuk sistemlerine bakıldığında ise örneğin Alman Hukukunda kanuna karşı hilenin 19. yüzyıla kadar dayandığı; benzer şekilde İsviçre ve Fransız Hukukularında da kavramın pratik bir öneme sahip olduğu

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

-kanuna karşı hile- bazılarınca hayranlık uyandıran bir etki yaratmaktadır. Kişinin kanun hükmüne doğrudan aykırı hareket etmeksizin onu kanuna karşı hile yoluyla “alt etmesi” ilgi çekici olabilmektedir. Kanuna karşı hilede özellikle dolanılan hükmün amacı büyük ölçüde zedelenmektedir. Bunun yanı sıra kanuna ... . Kanuna karşı hilenin maddi anlamda varlıklı olan kişilerce daha çok tercih edilmesi ve bir menfaat sağlanması bunun göstergesi olarak kabul edilmektedir. Bu nedenlerle kanuna karşı hilenin önlenmesi gerektiği açıktır. Dolayısıyla mevcut hükümlerin kanuna karşı hileyi önlemeye uygun olup olmadığı veya

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

a. Alman Hukukunda Kanuna karşı hilenin Alman Hukukundaki tarihsel gelişimi, kendi içerisinde dönemsel olarak farklılık göstermektedir. Kanuna karşı hileye ilişkin tartışmalar 19 ila 20. yüzyıllara kadar dayanmaktadır. Tarihsel süreçte, BGB’de kanuna karşı hile ile ilgili genel bir düzenlemenin ... ortaya çıkabileceği düşüncesidir(16). Alman Medeni Kanunu’nun kabulünden önce kanuna karşı hile, çeşitli görüşlerle ifade edilmeye çalışılmış ve kanuna ... . yüzyılın ortalarına kadar kanuna karşı hile, Orta Çağ uygulanmasındaki duruma benzer bir hâl göstermiş ve kanuna karşı hilenin, ilgili kanunun kapsamlı bir

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

E. Kanuna Karşı Hilenin Amacı, Kanuna Karşı Hileye İlişkin Görüşler ve Kanuna Karşı Hileye İlişkin Genel Bir Düzenlemenin Gerekli Olup Olmadığı 1. Kanuna Karşı Hilenin Amacı Kanuna karşı hileye başvurulmasındaki temel amaç, kanunun emredici bir hükmüyle yasaklanmış olan sonuca, kanunun izin verdiği bir hükümle ulaşmaktır. Kanuna karşı hilede, hukuk tarafından istenmeyen bir sonucun elde edilmesi söz konusudur. Bu durumla bağlantılı olacak şekilde, kanuna karşı hilede, doğrudan bir düzenlemenin ihlalinden bahsetmek mümkün değildir. İlk bakışta bir kanun hükmüne aykırı hareket edilmiyor olması kanuna

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

a. Bir Kuralın Yorumlanması ve Dolanılması Kanuna karşı hile ile yorum arasındaki ilişki söz konusu olduğunda farklı yaklaşımlardan söz edilmesi mümkündür. Bunlardan ilki, kanuna karşı hilenin, bir yorum sorunu olduğudur. Doktrindeki bir görüşe(345) göre, kanuna karşı hilenini bir yorum sorunu olduğu yönündeki değerlendirme günümüz hukuk sistemleri açısından hâkim olan görüşle çelişmektedir; çünkü kanuna karşı hilenin, yorumla ilgisi bulunmamaktadır ve aksine yorumun bittiği yerde kanuna karşı hile başlamaktadır. Bununla birlikte doktrindeki diğer bir görüşte(346) ise kanuna karşı hile vakalarının hem

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

b. Çağdaş Hukuk Sistemlerinde Roma ve Orta Çağ Hukukundaki tanımların aksine çağdaş hukuk sistemlerindeki tanımlarda kanuna karşı hilenin sınırları daha net bir biçimde belirlenmiştir. Özellikle Glossator’lar tarafından yapılan sınıflandırma oldukça geniş olup, hangi hâllerde kanuna karşı hileden söz edilebileceği ortaya koyulmuştu. Çağdaş Hukuk sistemlerindeki tanımlarda ise kanuna karşı hileye ilişkin kavramsal sınırın çizilmeye çalışıldığı görülmektedir. Kanuna karşı hileye ilişkin olarak hem genel hem de monografik eserlerde pek çok tanımın yapıldığını söylemek mümkündür. Kimi yazarlar kanuna karşı hilenin

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

2. Kanuna Karşı Hile ile Muvazaanın Karşılaştırılması Teorik açıdan durum ele alındığında kanuna karşı hile ile muvazaa arasındaki fark açık bir şekilde görülmektedir. Muvazaada, üzerinde anlaşmaya varılan işlem aslında ciddi bir şekilde istenmemektedir. Ancak kanuna karşı hile, nihai yasal sonuca ... bu nedenle bugün hâkim görüşe göre kanuna karşı hile ile muvazaa birbirinden ayrılmalıdır(229). Tarihsel süreçte kanuna karşı hile ile muvazaa sıklıkla birbirine eş tutulmuş ve bu durum aslında kanuna karşı hile ile muvazaa arasındaki teorik farkın gözden kaçırılmasından dolayı değil; muvazaa

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

3. Tanım ve Terminolojinin Değerlendirilmesi ve Kanaatimiz Kanuna karşı hile Roma Hukukundan günümüze kadar gelmiş ve uygulamasının varlığından söz edilen bir kavramdır. Kanuna karşı hile sabit bir kavram olmayıp genel hukuk anlayışı ve onu kanunlara karşı tutumuyla yakından bağlantılıdır(103). Kanuna karşı hileye ilişkin Roma Hukukunda ve özellikle Glossatorlar döneminde yapılan açıklamalar kapsam olarak oldukça geniş tutulmuştur. Bu ... karşı hileye ilişkin somut örnekler üzerinde durulmuştur. Çağdaş Hukuk sistemlerine gelindiğinde kanuna karşı hileye ilişkin yapılan tanımların birbirine

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

3. Kanuna Karşı Hileye İlişkin Genel Bir Düzenlemenin Gerekli Olup Olmadığı a. Genel Olarak Kanuna karşı hileye ilişkin olarak -diğer hukuk ... . maddelerinde ilgili hukuki müesseseyle sınırlı olacak şekilde “Kanuna Karşı Hile” başlığını taşıyan hükümler yer almaktadır. TTK’nin 380. maddesinin, kanuna karşı hile başlığını taşıması doktrinde eleştirilmiştir(159). Kanuna karşı hilenin, kanunlarda açık ve doğrudan düzenlenmiyor olması doktrinde farklı sebeplere dayandırılmaktadır. Bu sebeplerden biri, hileli durumun her hâl ve şart altında bir yaptırımının olacağı düşüncesinden hareketle, kanuna karşı hile

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

C. Görüşlerin Değerlendirilmesi ve Kanaatimiz Kanuna karşı hilenin yaptırımına ilişkin olarak doktrinde üç ana görüş üzerinden değerlendirmeler yapılmaktadır. Bunlardan ilki hükümsüzlük görüşüdür. Bu görüşte kanuna karşı hilede hükmü dolanma fiili doğrudan geçersiz kabul edilmektedir. Kanaatimizce bu görüşün uygulanması günümüz şartlarında yeterli kapsamı ve sonucu sağlamaz. Kanuna karşı hilenin önlenebilmesinde daha etkili bir yaptırımın ortaya ... doğurur. Kanuna karşı hilenin yaptırımına ilişkin ikinci görüş ihlal edilmek istenen hükme ilişkin yaptırımın uygulanması şeklinde kendini göstermektedir

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

3. Görüşlerin Değerlendirilmesi ve Kanaatimiz Kanuna karşı hilenin fiili bir olay mı yoksa (bağımsız) bir hukuki kavram mı olduğuna ilişkin tartışmalar geçmişten günümüze kadar devam etmektedir. Ancak kanuna karşı hileyi fiili veya olgusal bir olay olarak değerlendiren görüş etkisini yitirmiştir. Kanuna karşı hileye ilişkin söz konusu görüşü tam anlamıyla yanlış olarak nitelendirmek mümkün olmasa da özellikle bu görüş çerçevesinde yapılan tespitlerde onun, muvazaa ile aynı kategoride değerlendirilmesi doğru değildir. Bununla birlikte yorum yoluyla kanuna karşı hilenin tespitinin sağlanması doğru

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

a. Roma ve Orta Çağ Hukukunda Roma Hukukuyla kanuna karşı hileye başlamak, onun daha iyi anlaşılabilmesi ve sonraki gelişmelerin daha iyi kavranabilmesi açısından son derece önemlidir. Kanuna karşı hilenin temelleri ve buna bağlı olarak yapılan asıl tartışmalar Roma Hukuku’na kadar dayanmaktadır. Roma Hukukundan etkilenen Orta Çağ Hukukunda da kanuna karşı hileye ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Roma Hukukunda kanuna karşı hilenin belirlenmesi ve buna bağlı olarak da kanuna karşı hileye ilişkin tartışmaların temelini “sahtekârlıkla hareket eden” kavramı oluşturmaktadır(2). O zamanlarda

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

bb. Türk Hukuk Literatüründe ve Yargı Kararlarındaki Kullanımlar Yabancı hukuk literatüründeki ifadelerin tamamı, aslında kanuna karşı hilenin tam ... karşı hile kavramı yerine başka ifadelerin kullanılması gerektiği belirtilmiştir. Türk doktrininde ve yargı uygulamasında kanuna karşı hile yerine farklı ... kullanmışlar ve kanuna karşı hileyi bu şekilde belirtmişlerdir. SAYMEN yapmış olduğu çevirilerin birinde(57) “hile ile kanunun bertaraf edilmesi”; diğerinde ise(58) “kanuna hile” ifadelerine yer vermiş ve en sonunda “Kanuna hile” ifadesinin kullanılması gerektiğini belirtmiştir(59). YAVUZ ise kanuna karşı hile

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

II. KANUNA KARŞI HİLENİN TESPİTİ A. Davada Kanuna Karşı Hilenin Özel Olarak Değerlendirilmesi ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 1. Genel Olarak Davada kanuna karşı hilenin kanaatimizce özel olarak ele alınması gerekmektedir. Kanuna karşı hilede, emredici bir hukuk kuralıyla yasaklanmış sonuca ulaşmak amacı söz konusu olduğundan daha dikkatli hareket edilmeli ve araştırma kriterlerine titizlikle yaklaşılmalıdır. Mahkemelerin kanuna karşı hileli ... ifade edilebilir. Bir davada kanuna karşı hilenin hâkim tarafından res’en gözetilmesi gerekir. Emredici kurallara aykırı hareket edilmesi ya da emredici

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

a. Roma ve Orta Çağ Hukukunda Roma Hukukunda kanuna karşı hileye ilişkin olarak net bir tanım ortaya koyulmamış; konuya ilişkin birtakım ... kapsamına girmeyen davranışın kanuna karşı hile olarak kabul edilip edilemeyeceği meselesidir(68). Ünlü Romalı Hukukçu PAULUS’a göre kanunun yasakladığı ... ) olduğu durumları birbirinden ayırmaktadır(70). Kanuna karşı hileye ilişkin THEODOSIANUS, kanuna karşı hile yapan bir kimsenin, tıpkı kanuna aykırı hareket eden kimseye verilen ceza gibi, ilgili cezalardan kurtulamayacağını ifade etmektedir(71). Bu değerlendirmenin sonucunda kanuna karşı hile ile kanuna

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

b. İsviçre Hukukunda İsviçre kanunlarında kanuna karşı hileye ilişkin doğrudan bir düzenleme bulunmamaktadır. Bununla birlikte bazı hileli durumların özel hükümlerle ortaya koyulduğu görülür. Art. 717 ZGB buna örnek oluşturur(26). Bu tür özel hükümlerin tümü, özellikle kanuna karşı hileye maruz kalmaya eğilimli olan düzenlemelerin, ona karşı korunmasına hizmet eder(27). İsviçre Hukuk doktrininde kanuna karşı hile farklı zamanlarda birçok kez ele alınmıştır. Ancak kanuna karşı hile hakkında çok sayıda monografik eser ortaya koyulmuş olsa da İsviçre Hukuk doktrininin konuya ilişkin konumunun tekdüze

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

a. Fiili (Maddi) Olay Görüşü Kanuna karşı hileyi ilk başlarda çoğu yazar, yalnızca fiili bir süreç olarak görmekteydi. Bunun sebebi kanuna karşı ... değerlendirilmesinin, otomatik olarak uygun norma erişimi sağlayacağını belirtmiştir(106). Kanuna karşı hileyle aslında yanıltıcı bir izlenim bırakma amaçlandığından, söz konusu değerlendirme kanuna karşı hileyi, Roma ve özellikle Orta Çağ Hukuku geleneğiyle de tam anlamıyla uyumlu olacak şekliyle, muvazaaya yaklaştırmaktadır. Söz konusu görüş sahipleri, kişilerin muvazaa aracılığıyla kanuna karşı hileye ulaşabilecekleri ve onun, bağımsız bir hukuki kavram olarak

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

b. Hukuki Kavram Görüşü Kanuna karşı hilenin hukuki bir kavram olduğu görüşü birçok yazar tarafından savunulmuştur. Vetsch tarafından ise kanuna karşı hilenin bir hukuki kavram olduğu açıkça belirtilmiştir(113). Günümüzde de kanuna karşı hile doktrindeki hâkim görüş doğrultusunda, bağımsız bir hukuki kavram olarak kabul edilmektedir(114). Kanuna karşı hilenin bağımsız bir hukuki kavram olarak kabul edilmesinin nedeni, kanuna karşı hilenin yaptırımının tespitini ve onun başka hukuki kavramlarla bağlantısını sağlayabilmektir(115). Nitekim kanuna karşı hileyi bağımsız bir hukuki kavram olarak kabul

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

2. Kanuna Karşı Hile ile Kanunun Yorumunun Karşılaştırılması Tarihsel süreçte, kanuna karşı hilenin ele alınması her zaman ve her durumda geçerli olan kanunun yorumuna bağlı olarak gösterilmiştir(339). Kanuna karşı hile ile kanunun yorumlanması arasındaki ilişki net olarak ortaya koyulamamakla birlikte doktrindeki bir görüş kanuna karşı hileyi, kanunun yorumlanması sorunu olarak görmektedir. Bu görüşe(340) göre kanuna karşı hile, yorum ve kıyas sorunuyla ilgilidir. Nitekim Alman doktrini ve içtihatlarında kanuna karşı hileye ilişkin genel bir düzenleme ya da yasağın gerekli olmadığı, çünkü dolanılan

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DOKTRİN VE UYGULAMADA KANUNA KARŞI HİLE ÖRNEKLERİ I. ROMA HUKUKUNDA KANUNA KARŞI HİLE ÖRNEKLERİ A. Genel Olarak Roma Hukukunda klasik dönemde kanuna karşı hileye ilişkin meseleler genel bir hükme bağlanmamıştı(397). Bununla birlikte Roma’da ilk zamanlarda kanuna aykırılık ile kanuna karşı hile arasında bir ayrım yapılmıyor; kanuna karşı hile olarak kabul edilebilecek bir durum kanunun doğrudan doğruya ihlali kabul ediliyordu ... kanuna karşı hile örnekleri genellikle ehliyeti sınırlandıran kanunlar ile Senatus Consultum’lara karşı söz konusu olmaktaydı. Kanuna karşı hile yoluyla

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

c. Görüşlerin Değerlendirilmesi ve Kanaatimiz Kanuna karşı hileyi açıklamaya çalışan sübjektivist ve objektivist görüşlerin birbirlerinden ... bir ânı gerektirir. Bundan dolayıdır ki aldatma niyetinin tamamen bir kenara bırakılması, kanuna karşı hilenin ortaya çıkışı düşünüldüğünde tamamen terk edilmemelidir. Objektivist görüş ise “dolanma niyetinin” varlığını tamamen reddetmekte; kanuna karşı hileden söz edilebilmesi için kanundan kaçma niyetinin ... . Kanaatimizce bu görüş açısından eleştirilmesi gereken husus, aldatma niyetinin tamamen göz ardı edilmesidir. Kanuna karşı hilede, eğer aldatma niyeti bir koşul

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

II. KANUNA KARŞI HİLENİN ÇEŞİTLERİ VE UNSURLARI A. Kanuna Karşı Hilenin Çeşitleri 1. Gerçek Anlamda Kanuna Karşı Hile Gerçek anlamda kanuna karşı ... bir başka hukuki işlemle aynı sonuca ulaşılması amaçlanmaktadır(165). Bir başka ifadeyle gerçek anlamda kanuna karşı hileyle, emredici hukuk kuralları tarafından yasaklanmış bir sonuca, şeklen uygun ancak anlam ve amaç bakımından emredici hükme aykırı olan başka bir işlemle ulaşılmaktadır. Kanuna karşı hile dendiğinde asıl anlaşılması gereken, gerçek anlamda kanuna karşı hiledir. Gerçek anlamda kanuna karşı hilenin hukuki açıdan değerlendirmesinin yapılması

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

c. Dolanma Niyetinin (Umgehungsabsicht) Varlığı aa. Genel Olarak Kanuna karşı hile açısından doktrinde tartışılan ve geniş bir yer tutan dolanma niyetinin varlığı meselesi, değişik görüşlerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu görüşlerden ilki kanuna karşı hilede dolanma niyetinin varlığını ararken; diğer bir görüş ise bunun gerekli olmadığını savunmuştur(209). Kanuna karşı hilede dolanma niyetinin varlığının gerekli olup olmadığına ilişkin doktrindeki bu tartışmalar değerlendirilmelidir. Dolanma niyetinin gerekli olmadığını kabul edenler, aslında kanuna karşı hilenin alanını genişletmekten yana

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

2. Kanuna Karşı Hile ile Hakkın Kötüye Kullanılması Arasındaki İlişki ile Kavramların Karşılaştırılması a. Kanuna Karşı Hile ile Hakkın Kötüye Kullanılması Arasındaki İlişki Kanuna karşı hile ile hakkın kötüye kullanılması arasındaki bağlantı, maddi hukuk literatüründe fazla tartışılmamış bir konudur(307). Doktrindeki bir görüş(308) kanuna karşı hilenin, kısmen hakkın kötüye kullanılması kapsamında değerlendirilmesi gerektiği yönündeydi; ancak ... kullanılması ile kanuna karşı hile arasında bir ilişkinin varlığından söz edilebilir(309). Hakkın kötüye kullanılmasının tespitinde mahkeme içtihatlarının

Hakkı Mert Doğu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2023

b. Objektivist Görüş Kanuna karşı hileye ilişkin objektivist görüşte kişinin kanundan kaçma niyetinin gerekli olmadığı; kaçma niyeti olmasa bile, kanuna karşı hilenin gündeme gelebileceği belirtilmektedir(149). Buna göre kanundan kaçma niyetinin bir unsur olarak kabul edilmesi mümkün değildir -ki ... ederler ve tarafların, söz konusu önerme veya düzenlemelere saygı gösterme niyetinde olup olmadığına bakılmaksızın uygulanırlar(150). Kanuna karşı hilede ... objektivist görüş açısından “hile olmaksızın hile” şeklinde değişik bir iddianın ortaya atılmasını doğurmuş tur. Objektivist görüşe göre kanuna karşı hileyle