O. Serkan Gülfidan / On İki Levha Yayıncılık, October 2011

SONUÇ Görüldüğü üzere, yasama dokunulmazlığı müessesesinin amacı, kapsamı ve istisnaları özelinde ele almaya çalıştığımız yasama bağışıklıkları ... demokrasi olarak addedilmeleri olanak dahilinde bulunmayan siyasal düzenlerde, yasama dokunulmazlığı kurumu, öncelikle muhalefet hakkının muhafazası(3) bakımından mevcudiyet gerekçelerini/varlık sebeplerini taşımaya devam etmektedir. Bu durumda, cevaplanması gereken soru, yasama dokunulmazlığının kapsamının ... teşkil eden yasama dokunulmazlığının kaldırılması yolu ile parlamenterler üzerinde baskı kurulmasını önlemek için iki tür koruma öngörmüştür. Yasama

O. Serkan Gülfidan / On İki Levha Yayıncılık, October 2011

I. YASAMA DOKUNULMAZLIĞI KAVRAMININ TARİHİ GELİŞİMİ, TANIMI, AMACI, VARLIK SEBEPLERİ A. Yasama Dokunulmazlığı Kavramının Tarihi Gelişimi En eski ... tetkik edilmesi suretiyle anlaşılabilir. 1. İngiltere Aynı parlamentarizm gibi(5) yasama dokunulmazlığı da İngiltere kökenlidir(6). İlk başta ... ). Görüldüğü gibi, yasama dokunulmazlığı, Kral’a karşı meclisin üstünlüğünün sembolüdür(12). Yasama dokunulmazlığının temelinde parlamentonun monarşik iktidara ... tutuklanma da 1869 tarihli Debtors Act ile ilga edilmiş olduğundan yasama dokunulmazlığı müessesesinin İngiltere için pratik bir değeri yoktur. Bu durum

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 421 - 422

II. Yasama Dokunulmazlığı “Yasama dokunulmazlığı”, yasayı ihlâl ettikleri iddia edilen parlamento üyelerine -onların ait oldukları meclisin ... ” (freedomfromarrest) olarak da adlandırılan yasama dokunulmazlığı, Fransa’da ve Belçika’da “inviolabilité”; Almanya’da “Immunität” veya “Unverletzlichkeit ... arasında kurulacak dengenin devletten devlete ve zamana göre değişkenlik gösterdiğini belirtmektedir.(5) Komisyon’a göre “bir ülkede yasama dokunulmazlığına ... kuşkular vardır”.(6) Bu değerlendirme ışığında, Türkiye’de yasama dokunulmazlığı güvencesinin haklı sebebinin olduğu gibi; dokunulmazlık güvencesine

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 436 - 437

3. Yasama Dokunulmazlığının Türkiye’deki Anayasal Geçmişi Yasama dokunulmazlığı kurumu, Kanun-u Esasi’nin 79. maddesinde düzenlenmiş, ayrıntılarına ... yürürlükten kalkana kadar içeriğini olduğu şekli ile muhafaza etmiştir.(47) Yasama dokunulmazlığı, 1924 Anayasası’nda ise 17. maddede öngörülmüş ve yürürlükte ... yasama dokunulmazlığı milletvekillerine artık tüm yasama boyunca tanınan bir güvencedir. Ayrıca yasama dokunulmazlığı ve sorumsuzluğundan Cumhurbaşkanı da ... işlemeleri durumunda yasama dokunulmazlığından faydalandırmaktadır. Ayrıca Anayasa parlamenter sistem öngördüğünden, Bakanların da dokunulmazlıktan

O. Serkan Gülfidan / On İki Levha Yayıncılık, October 2011

III. 1982 ANAYASASI’NA GÖRE YASAMA DOKUNULMAZLIĞININ İSTİSNALARI Görüldüğü gibi, yasama dokunulmazlığı, milletvekillerine tanınan şahsi bir imtiyaz ... ) hizmet etmesi için öngörülmüş, kamu düzeninden bir müessesedir(187). 1982 Anayasa’sı, 83. maddesinin 2. fıkrası ile yasama dokunulmazlığı kurumu için iki ... açıklamak gerekmektedir. 1. Suçüstü Hali Suçüstü hali, Kıta Avrupası hukuk düzenlerinin hepsinde yasama dokunulmazlığı kapsamının dışında tutulmuştur(188). Suçüstü halini yasama dokunulmazlığının istisnası olarak düzenlemekte olmayan Anglo-Sakson menşeli hukuk düzenlerinde ise, yasama dokunulmazlığı zaten cezai

O. Serkan Gülfidan / On İki Levha Yayıncılık, October 2011

II. 1982 ANAYASASI’NA GÖRE YASAMA DOKUNULMAZLIĞININ KAPSAMI A. Kişiler Yönünden 1. Milletvekilleri ve Milletvekili Olmayan Bakanlar Kurulu Üyeleri Osmanlı-Türk anayasal seyrinde ilk kez 1876 tarihli Kanun-u Esasi ile (md. 79) yer bulan yasama dokunulmazlığı kurumunun gayesi, yasama organı üyelerinin ... bakanların da yasama dokunulmazlığına sahip olduklarını hükme bağlamıştır(72) (md. 112/4)(73). Belirtmek gerekir ki, yasama organı üyelerini, yürütme organının tahrik edebileceği keyfi kovuşturmalara karşı koruma temeli üzerine bina edilen bir yasama bağışıklığı olan yasama dokunulmazlığını yürütme erkinin

O. Serkan Gülfidan / On İki Levha Yayıncılık, October 2011

çerçevesinde, yasama bağışıklıklarından genel olarak yalnızca dokunulmazlık mefhumunun üzerinde durularak, 1982 Anayasası’na göre yasama dokunulmazlığının kapsamı, yasama dokunulmazlığının istisnaları ve özellikle Anayasa’nın 14. maddesinin milletvekili dokunulmazlığının istisnalarından sayılması meselesi bütünsel bir tetkike tabi tutulmaya çalışılacak, öncelikle yasama dokunulmazlığı kavramı irdelenerek dokunulmazlık kurumunun amacının ve güncel varlık sebebinin tespit edilebilmesi bakımından kavramın tarihi kökenleri ve gelişmesi incelenecek; akabinde, 1982 Anayasası’na göre yasama dokunulmazlığının kapsamı

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 431 - 432

cc. Parlamento kararı ile kaldırılabilir. Anayasaya göre yasama dokunulmazlığının TBMM Genel Kurulu’nda alınacak bir parlamento kararı ile ... dokunulmazlığın kaldırılması usûlüne yansıtabilmek amacıyla Anayasa, TBMM’de bulunan siyasi parti gruplarınca yasama dokunulmazlığı ile ilgili görüşme yapılmasını ve karar alınmasını yasaklamıştır. Yasama dokunulmazlığı kurumunun uygulandığı ülkelerde eğer düzenleme anayasada mevcut ise çoğunlukla ... alt normlarında ise güvencenin nasıl kaldırılacağı konusu düzenlenmemiştir.(31) Yasama dokunulmazlığının amacı, yasama organını diğer iki kuvvet olan

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 426 - 429

d. Nispîdir: aa. Geçicidir. Anayasa’nın 83. maddesinde öngörülen yasama dokunulmazlığı, meclis üyesine milletvekilliği sıfatı sona erene kadar ... bu sıfatı hangi anda kazandığı ve dolayısıyla yasama dokunulmazlığı güvencesine sahip olduğu konusunda ise doktrinde çeşitli kabuller ileri ... sıfatının, seçim sonuçlarının resmen ilânına kadar kazanılmış kabul edilemeyeceği görüşü de savunulabilmektedir.(21) Bununla birlikte yasama dokunulmazlığının ... kabul etmek gerekir. Yasama dokunulmazlığı ister milletvekilliği sıfatının sona ermesi ile ister Meclis kararı ile kaybedilmiş olsun, yeniden seçilmekle

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 422 - 424

parlamenter bağışıklıklardan yasama dokunulmazlığı, 1787 Amerika Birleşik Devletleri Anayasası’nda da 1. Madde 6. Bölüm’de yerini almıştır.(8) Yasama dokunulmazlığı Anayasa’nın 83. maddesinin ikinci ve devamı fıkralarında hükme bağlanmış olan; parlamento üyelerini, iktidar tarafından tahrik edilebilecek keyfî ... , görevleriyle ilgili olmayan suçlarda yasama dokunulmazlığına ilişkin hükümlerden yararlanır...” düzenleme, yasama dokunulmazlığının kapsamını genişletmektedir ... Anayasası’nın 71. maddesine göre milletvekilleri yalnızca yasama sorumsuzluğu güvencesine sahip bulunmakta; ayrıca Yeni Zelanda Anayasası’nda da yasama

Begüm Nur Kalıpçıoğlu / On İki Levha Yayıncılık, December 2023, Sayfa: 335 - 341

ilgili olmayan bir suçtan sorumlulukları için milletvekillerinin yasama dokunulmazlığına ilişkin hükümler geçerli olacaktır. Anayasa’nın 83. maddesinde ... milletvekillerine tanınmış bir bağışıklık olan yasama dokunulmazlığının meclis üyesi olmamalarına ve halk tarafından seçimle iş başına gelmemelerine rağmen bakanlara da uygulanacağının düzenlenmesi Anayasa Değişikliği kapsamında eleştirilen bir husus olmuştur. Bu eleştiriye göre bakanların yasama dokunulmazlığı ... ileri sürülmektedir.(68) Yasama dokunulmazlığının düzenlendiği 83. maddenin ikinci fıkrasında “seçimden önce veya sonra bir suç işlediği iddiasıyla

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 424 - 425

2. Yasama Sorumsuzluğu ile Karşılaştırılması “Kürsü masuniyeti” de denilen yasama sorumsuzluğu, kural olarak milletvekillerinin yasama çalışmaları sırasında kullandığı oylar, sarf ettiği söz ve görüşlerden dolayı cezaî takibata uğrayamayacağını ifade eder. Yasama dokunulmazlığı ise milletvekillerinin, bu ... uğramayacakları anlamına gelir. Yasama dokunulmazlığı konusunda Avrupa Ortak Standardını yansıtan Venedik Komisyonu kural olarak cezaî dokunulmazlıkların her ... tespitleri de göz önünde bulundurmak suretiyle Türkiye anayasa hukuku yönünden yasama dokunulmazlığı güvencesini şu temel parametreler ışığında irdeleyebiliriz

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 461 - 463

Kaynakça Aktaş, Kadir, “Yasama Dokunulmazlığının Kapsamı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 84, 2009, ss. 260-297. Aktaş, Kadir, “Yasama ... Research, Lüksemburg, 1999. Dönmezer, Sulhi/Erman, Sahir, Nazarî ve Tatbikî Ceza Hukuku, 1. Cilt, İstanbul, 1997. Feyzioğlu, Metin, “Yasama Dokunulmazlığı ... 1975. Özkul, Fatih, “Türk Anayalasarında Yasama Dokunulmazlığı”, TAAD, Yıl 8, Sayı 32, Ekim 2017. Özbudun, Ergun, Türk Anayasa Hukuku, 16. Baskı, Ankara, 2016. Özbudun, Ergun, “Yasama Sorumsuzluğu ve Yasama Dokunulmazlığı: Hukuki Mahiyetleri ve Farkları”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 59

Seda Dunbay / On İki Levha Yayıncılık, September 2013

değil yasama dokunulmazlığı olduğunu vurgulamak yerinde olacaktır. Siyasi partilerin bu türden girişimlerde bulunmalarının sebeplerinden biri, “temiz ... yasama dokunulmazlıklarının kaldırılması konusu, seçimlerin arifesine kadar gündemin manşet konularından olmakla birlikte, yeni yasama döneminin ... saygınlık kazandırabilecek yasama dokunulmazlığının kaldırılması vaatleri bakımından oldukça “ihmalkâr” bir tutum sergilemeyi tercih etmektedir. Olması gereken, milletvekilleri için istisnalar hariç yargılanmanın yahut cezanın infazının ertelenmesi imkânını sağlayan yasama dokunulmazlığının kaldırılmasıdır

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 429 - 431

bb. Sınırlı alanda koruma sağlar. Anayasa’nın 83. maddesinde öngörülen yasama dokunulmazlığı, meclis üyesine yalnızca cezaî alanda bir koruma ... dokunulmazlığa ihtiyaç da kalmamıştır. Yasama dokunulmazlığı meclis üyesi hakkında bir soruşturmanın başlatılması ve kendisinin fizikî hürriyetine etki etmeyecek ... yoktur. Avusturya, İtalya ve Gürcistan gibi ülkelerde ise yasama dokunulmazlığı kurumu, meclis üyesinin konutunda veya makamında arama yapılmasına engel ... artık özel hukuk ilişkilerinden dolayı tutuklama tedbirine başvurulmamaktadır. (28) Almanya’da Bundestag üyeleri yasama dokunulmazlığından faydalanırken

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 425

b. Kamu düzenindendir. Kamu düzeninden olan dokunulmazlık yargılamada hâkim tarafından re’sen dikkate alınır ve yine yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir. Buna göre yargılaması süren kimse milletvekili sıfatını kazandığı an sürecin bu noktadan sonrasında yasama dokunulmazlığı güvencesinden yararlanır.

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 444 - 446

2. Kararın Özeti Yargıtay 16. Ceza Dairesi, Enis Berberoğlu’nun “yeniden milletvekili seçilmeye bağlı olarak tekrar kazanılan yasama dokunulmazlığı ... Meclis›te veya bir meclis çalışmasında ortaya konulan bir düşünce beyanı veya oy söz konusu olmadığından yasama dokunulmazlığının değerlendirme konusu ... edilmekte olan Anayasa hükmü ile kaldırılmıştır. Sonuç olarak Yargıtay, Berberoğlu’nun yasama dokunulmazlığının, daha önce bir kez Geçici Madde 20 ile ... olağan dışı bir usûle tabi kılan Geçici Madde 15 ekseninde toplamıştır. Yargıtay başlangıç olarak Berberoğlu’nun durumunun, Meclis üyelerine yasama

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 425

a. Milletvekillerinin yasama görevi ile ilgili olmayan fiillerini kapsar. Yasama sorumsuzluğu, meclis üyesinin parlamento çalışmalarındaki oy ve sözlerinden; parlamentoda ileri sürdükleri düşüncelerinden, kullandıkları oylardan ve beyanlarından; ve bunları parlamento dışında tekrarlamaktan ve açığa vurmaktan dolayı ona süresiz ve mutlak bir şekilde koruma sağlarken; yasama dokunulmazlığı bunlar dışında kalan eylemlerini kapsar.

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 425 - 426

c. Kişisel bir ayrıcalık değildir. Yasama dokunulmazlığı, meclis üyesi kaldırılmasını talep ettiği için kaldırılmak zorundadeğildir. Nitekim kendi talebine karşın dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verilmeyen 22. Yasama Dönemi CHP Konya Milletvekili Atilla Kart, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin 6. maddesinde güvence altına alınan âdil yargılanma hakkının ölçüsüz şekilde ihlâl edildiği gerekçesi ile İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’ne (İHAM) başvurmuştur ... yoluyla kaldırılamayacağını vurgulamıştır.(16) Venedik Komisyonu’na göre de yasama dokunulmazlığı ile ilgili kuralların varlığı her şeyden önce temsilî

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 441

IV. Berberoğlu Hakkındaki Yargıtay Kararı Yargıtay 16. Ceza Dairesi’nin E. 2018/2088 sayılı dosyasında 19 Temmuz 2018 tarihinde CHP Milletvekili K. Enis Berberoğlu’nun“milletvekili seçilip Anayasa 83/4 maddesi uyarınca yeniden dokunulmazlık kazandığı için yargılamanın durdurulması talebinin” reddi yönünde verdiği kararı ve akabinde 20 Eylül 2018 tarihinde verdiği (K. 2018/2728) onama kararı, yasama dokunulmazlığı kurumunun anlamını ve işlevselliğini önemli ölçüde zaafa uğratacak nitelikte olduğundan, esaslı bir analizi hak etmektedir.

Seda Dunbay / On İki Levha Yayıncılık, September 2013

getirilmesi sorumsuzluk kapsamından çıkartılmıştır. Yasama dokunulmazlığı bakımından bir farklılık söz konusu olmamıştır. Daha önceki açıklamalarda ifade ... kurumu getiren bu yeni Anayasa daha önce varlık bulmuş, yasama dokunulmazlığı gibi olmazsa olmaz anayasal kurumları da muhafaza etmeye devam etmiştir ... bağlıdır. Meclislerdeki siyasi parti gruplarınca, yasama dokunulmazlığı ile ilgili görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.”(17) Maddenin lafzından anlaşıldığı ... fıkra ise yasama dokunulmazlığına ayrılmıştır. Özellikle ikinci fıkrada, daha önceki anayasalarda olmayan bir yapı dikkat çekmektedir. Bu yeni yapı

Osman Can, Duygu Şimşek Aktaş / On İki Levha Yayıncılık, April 2019, Sayfa: 458 - 460

b. Hak ve özgürlükler yönünden Yasama dokunulmazlığı, milletvekillerini yargılanmaktan mutlak ve zamandan bağımsız biçimde geri tutan bir teminat ... getirememesiAnayasa’nın 67. maddesinde güvence altına alınan seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkına, yasama dokunulmazlığına ve bunlarla bağlantılı olarak 13 ... , seçmenlerin ve seçilenin siyasi haklarını kullanabilmesi ile elde edilebilecek kazanç karşısında katlanılabilir bir bedel olarak görülmesidir. Yasama dokunulmazlığından faydalanan bir parlamenter, Anayasa’nın 83. maddesinin ikinci fıkrasından kaynaklanan ve yasama çalışmaları ile ilgili olmayan eylemlerini

Şevval Göktaş, Emin Hüseyinoğlu / On İki Levha Yayıncılık, November 2024, Sayfa: 420 - 421

güvenceler tanınmıştır.(1) Anayasa hukukunun en eski kurumlarından biri olan parlamenter bağışıklık, yasama dokunulmazlığı ve yasama sorumsuzluğu olmak üzere ... ) “Nispi dokunulmazlık” olarak da ifade edilen yasama dokunulmazlığı, seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen bir milletvekilinin sadece belli muhakeme işlemlerinin yapılması açısından bir engel(3) teşkil eder.(4) Yasama sorumsuzluğunun aksine yasama dokunulmazlığı meclis çalışmaları dışındaki ... ) Yasama dokunulmazlığı ve yasama sorumsuzluğu 1982 Anayasası’nın 83. maddesinde aralarında ayırım yapılmaksızın “Yasama Dokunulmazlığı” başlığı altında

Sema Özcan / On İki Levha Yayıncılık, June 2025

c.Milletvekilleri Yasama dokunulmazlığı ile ilgili olarak AY. m. 83/2 hükmünde açıklandığı üzere; seçimden evvel ya da sonra bir suç ... yandan, bu durumda yetkili merci durumu ivedilikle ve doğrudan doğruya TBMM’ye iletmek zorundadır. Burada yasama dokunulmazlığı kapsamı dışındaki durumlar izah edilmiştir. Milletvekili seçildikten sonra açılan soruşturma yasama dokunulmazlığının istisnası olarak değerlendirilmemektedir. Burada belirtilmiş ... Dokunulmazlığı Hakkında Bazı Sorunlar), https://sen.av.tr, (E.T. 06.10.2024). (187) ŞEN, (Yasama Dokunulmazlığı Hakkında Bazı Sorunlar), https://sen.av.tr, (E.T

Nihan Yancı Özalp / On İki Levha Yayıncılık, September 2018

Anayasaya eklenen geçici maddenin yasama dokunulmazlığının kaldırılması işlemi niteliğinde olduğu, bu sebeple de AYM’ce bunun yasama dokunulmazlığının ... nitelendirmiştir. Geçici maddenin gerçekte yasama dokunulmazlığının kaldırılması niteliğinde olduğuna ilişkin kısmı aşağıda parlamento kararlarının denetimi ... dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin dosyaları bulunan milletvekilleri hakkında bu dosyalar bakımından yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin prosedürün ... altına alınmaktadır. Böylece bazı milletvekillerinin dokunulmazlıkları, yasama dokunulmazlığının kaldırılması usulüne uyulmadan doğrudan Anayasaya eklenen