Işılay Yörük / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

III. İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİNİN YAKIN KAVRAMLARLA İLİŞKİSİ A. TEMEL HATASI OLUŞTURAN SAİKTE ESASLI YANILMA ve İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ TEORİSİ ... hükmü, işlem temelinin çökmesi (Wegfall der Geschaeftsgrundlage) ile işlem temelinin eksikliğini (Fehlen der Geschaeftsgrundlage) kapsamaktadır. İşlem ... , bu görüşün Türk öğretisinde en büyük temsilcilerindendir. Yazar, temel hatası ile işlem temelinin çökmesi arasındaki farkın yalnızca zamansal olduğuna ve asıl değerlendirilmesi gereken hususun temel hatasına veya işlem temelinin çökmesine neden olan olayların ne zaman gerçekleştiği ile ilgili olduğuna

Sinan Usta / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2025

II.İMKÂNSIZLIK VE İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ İşlem temelinin çökmesi (BGB § 313) ile imkânsızlık (BGB § 275) yakın bir ilişki içerisindedir ve kimi ... dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirirse işlem temelinin çökmesi söz konusu olur (TBK m. 138, BGB §313)(1006) Somut olayda ... . 145-147; GUO, s. 45. Tartışma BGB § 275/II (pratik ifa imkânsızlığını) ve § 275/III (kişisel ifa imkânsızlığı) düzenlemeleri ile işlem temelinin çökmesine ilişkin düzenlemenin yarışması konusunda ortaya çıkmıştır (DORALT, s. 349; BAYSAL, Uyarlama, s. 51). Ayrıntılı bilgi için bkz. BAYSAL, Uyarlama, s

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

e. İsviçre Hukukunda İşlem Temelinin Çökmesi Teorisinin Yeri İsviçre öğretisinde, Alman işlem temelinin çökmesi teorisinin kabul edildiğini söylemek mümkün değildir(416). İşlem temelinin çökmesi teorisi, bir Alman hukuku teorisi olarak değerlendirilmektedir(417). Özellikle Bischoff bu teoriyi kesin bir ... zaman zaman bunlarla birlikte anılmaktadır(419). Alman işlem temelinin çökmesi teorisinin sadece sözleşmelerin uyarlanmasını değil, sözleşmenin haklı ... da belirtilmiştir(420). Gerçekten de, Alman işlem temelinin çökmesi teorisi, İsviçre-Türk hukukundan farklı olarak temel hatasını da kapsar, bu anlamda

Yavuz Can Aslan / On İki Levha Yayıncılık, Şubat 2020

ggg. İşlem Temelinin Çökmesi İşlem temelinin çökmesi (clausula rebus sic stantibus) tarafların sözleşmenin kuruluşu esnasında öngöremeyecekleri ... taraflardan beklenilmeyecek kadar hakkaniyete aykırı bir durum teşkil edecektir. Şöyle ki, işlem temelinin çökmesi “pacta sunt servanda” ilkesinin bir ... işlem temeli kavramının bütün bu kavramlarla arasındaki sınırlar da pek siliktir(312). ” Üçüncü kişi yararına sözleşmelerde işlem temelinin çökmesinde özellik arz eden bir durum bulunmamaktadır. İşlem temelini çökmesi üçüncü kişinin davranışlarından ileri gelmekteyse, bu olaylar da işlem temelinin çökmesi

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

uyarınca “Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır”. İşlem temelinin çökmesi ani edimli sözleşmeler ... kabul edilmektedir(1558). Haklı nedenle sözleşmenin feshi ile işlem temelinin çökmesi arasındaki ilişki oldukça tartışmalı bir sorundur. BK m. 138’in de ... noktası olarak değerlendirilmektedir(1559). Haklı nedenle fesih ile işlem temelinin çökmesi arasındaki bir diğer ortak nokta ise, iki durumda da asıl ... ilişkileri işlem temelinin çökmesinin en yaygın uygulama alanı bulduğu ilişkilerdir, bu nedenle iki kurum da sürekli sözleşme ilişkileri bakımından uygulama

Emre Cumalıoğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2019

VI. İşlem Temelinin Çökmesi Sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması (clausula rebus sic stantibus); Anglo-Sakson hukukunda frustration, Fransız hukukunda emprevizyon ve Alman hukukunda işlem temelinin çökmesi teorileriyle, faklı ülkelerde farklı esaslarla kabul görmüştür. Türk-İsviçre hukukunda ise ... benimsenen(105) işlem temelinin çökmesi teorisinin öngörülebilen ihlal nedeni olup olmadığını değerlendireceğiz. İşlem temelinin çökmesi, sözleşme kurulurken ... gerçekleşebilir(106). Öngörülebilen ihlal ve işlem temelinin çökmesi, Anglo-Sakson hukukunun Kara Avrupası hukukuna yaptığı bir katkıdır(107). Her ikisi de ahde

Tariq A Baloch / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020, Sayfa: 128 - 130

A. İşlem Temelinin Çökmesi (Doctrine of Frustration) İngiliz hukuk sistemi, sözleşmelerin ifasına etki eden beklenmeyen haller ile nasıl başa ... uygulamanın bulunmamasıdır. “İşlem Temelinin Çökmesi” (doctrine of frustration) olarak adlandırılan doktrin aracılığıyla beklenmeyen hallere ilişkin ... şekilde çok daha farklı bir hale dönüştüren bir olayın meydana gelmesi halinde işlem temelinin çökmesi gerekçesine dayanılarak sözleşme sona erdirilebilir ... ortaya çıkan olası negatif sonuçları iyileştirmek adına başvurulamayacağını” belirtmekte fayda vardır.(4) Bu sebeple, mahkemeler işlem temelinin çökmesine

Mustafa Görmez / On İki Levha Yayıncılık, Ocak 2019

C. İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ TEORİSİ Sözleşmenin uyarlanması konusunda işlem temelinin çökmesi teorisi son yıllarda öğreti ve içtihatlarda yerini almıştır.(13) Ayrıca bu teori Türk Borçlar Kanunu Tasarısı ve TBK m. 138 gerekçesinde de dayanak yapılmıştır.(14) İşlem temelinin çökmesi teorisinin ... gerçeğe uygun olmadığı anlaşıldığında işlem temeli çökmüş sayılacaktır.(17) İşlem temelinin çökmesi teorisinin temelini dürüstlük kuralı oluşturmaktadır ... aynen ifasında ısrarcı olmak dürüstlük kuralına aykırılık oluşturur.(19) İşlem temelinin çökmesi teorisinin uygulanabilmesi için sözleşmenin kurulduğu

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

2. İşlem Temelinin Çökmesi Teorisinin Hukuki Temeline ilişkin Görüşler Alman hukukunda, uyarlamanın hukuki temeli, teorilerin tarihsel gelişimine ... olmuştur(177). Daha sonra ise, baskın görüş, işlem temelinin çökmesi teorisinin hukuki temeli olarak dürüstlük kuralını (Treu und Glauben) kabul etmiştir(178). Alman hukukunda işlem temelinin çökmesini risk paylaşımı sorunu çerçevesinde çözen birtakım yazarlar ise, sözleşmede risk paylaşımına ilişkin bir boşluktan bahsederler(179). Köhler de risk paylaşımı sorunu olarak gördüğü işlem temelinin çökmesini, risk dağılımının nasıl yapılacağına ilişkin bir

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

kurulmasından sonra ortaya çıkan durum değişiklikleri ise imkânsızlık, haksız zenginleşme veya işlem temelinin çökmesinin alanına girebilir. İrade bozuklukları ile işlem temelinin çökmesi arasındaki ayrım zamansal bir ayrımdır. Durum değişikliği, sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkarsa uyarlamaya yol ... kurallar yine de geniş anlamda işlem temelinin çökmesinin alanı dâhilinde bulunurlar. Dolayısıyla, değişen koşullar sonucu mağdur olan taraf açısından, bu özel yasal risk paylaşımı kurallarının işlem temelinin çökmesine göre önceliğinin belirlenmesi için, öncelikle BK m. 138’in uygulama alanının

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

E. ARA SONUÇ VE DEĞERLENDİRME: BK M. 138 İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ TEORİSİ DOĞRULTUSUNDA YORUMLANMALIDIR Türk hukukunda, beklenmeyen hâllerin ortaya ... değerlendirmektedir. Türk hukukunda emprevizyon teorisi, işlem temelinin çökmesi teorisi ve clausula teorisinin ismi sıklıkla kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra sorunu ... ilişkin teorinin sadece MK 1, 2 veya diğer kurallara dayandırılması zorunlu görünmemektedir; işlem temelinin çökmesi kuramı aynı mantığı taşıyan birden ... sözleşme adaleti düşüncesini taşıyan birden fazla kuraldan hukuki kıyas yoluyla üretilen işlem temelinin çökmesi kuramı sözleşmelerin uyarlanması sorununa en

Aslı Günaydınoğlu Tecir / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2022

2.1.İşlem Temelinin Çökmesi Ve BGB 313 Profesör Paul Oertmann, Wegfall der Geschäftgrundlage (işlem temelinin çökmesi) teorisini geliştirmiştir(585 ... birisi için katlanılamaz ölçüde bozulması ya da ortadan kalkması halinde işlem temelinin çökmesinden bahsedilir(587). İşlem temelinin çökmesi Alman ... 2002’de yürürlüğe giren köklü değişiklik ile bu hususa kanunda yer verilmiş ve bu doğrultuda işlem temelinin çökmesi, sözleşmelerin uyarlanması ve sona ... zorluklarına sebebiyet verebileceğini savunanlar da olmuştur(591). BGB 313 düzenlemesinde işlem temelinin çökmesi şu şekilde ele alınmıştır(592): (1) “Eğer

Murat Erbilen / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2025

a.Durumlarda Esaslı Değişiklik Her durum değişikliğinin işlem temelinin çökmesine sebebiyet vermeyeceği, dolayısıyla sözleşmenin uyarlanmasına imkân tanımayacağı tabiidir. İşlem temelinin çökmesinin kabul edilebilmesi için sözleşmenin kurulmasından sonra durumlarda ağır surette değişikliğin olması ... uygun olması” ifadesi işlem temelinin tespitinde de esas alınabilecektir. Buna göre, borçlunun, işlem temelinin çökmesi kuramına dayanabilmesi için ... . Bu nedenle, işlemin temelini teşkil eden durumun sözleşmenin kurulma anında tasavvur edilen durumdan farklı olması halinde, işlem temelinin çökmesi

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

düzenlemelerdir. İşlem temelinin çökmesi ve uyarlama ise birbirleriyle genelde kesişmeyen bu iki mekanizmanın ortasında yer alır. Zira işlem temeli “bir üst ... kavramlar arasındaki geçişler ve sınırların silikliği doğal karşılanmalıdır. İşlem temelinin çökmesinin en önemli özelliği ve gücü de bu esneklikte saklıdır. Köhler’in işlem temelinin çökmesi teorisi ile ilgili ünlü ifadesi bu konuda bize destek olmaktadır: “İşlem temeli teorisinin gücü onun zayıflığında, hem ... ” bırakması, tereddüt halinde işlem temelinin çökmesinin tercih edilmesi için önemli bir gerekçedir. Tereddüt halinde işlem temelinin çökmesi ve BK m. 138’in

Işılay Yörük / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

, sözleşme boşluğu görüşü, kanun boşluğu ve hukuki kıyas görüşü, imkânsızlık görüşü ve işlem temelinin çökmesi teorisini esas alan görüştür. TMK m. 2’de ... tutmaktır; imkânsızlık görüşü ise sözleşmeyi sona erdirmeyi amaçlar. Son görüş ise işlem temelinin çökmesi teorisini esas alan görüştür. Buna göre, edimler arasındaki dengenin bozulması, işlem ile izlenen amacın sarsılması ve aşırı ifa güçlüğü hâllerinde işlemin temeli çökmüş kabul edilir. Bu görüş, işlem ... dürüstlük kuralını esas alan görüş ve işlem temelinin çökmesi teorisini esas alan görüş yaygın olarak kabul edilmektedir. TBK m. 138’de yer alan düzenleme

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

düzenleyen bu hükümde yer alan işlem temeli (élement necessaire, notwendige Grundlage) teriminin, Alman işlem temelinin çökmesi öğretisindeki “işlem temeli” kavramı ile birebir örtüşüp örtüşmediğinin belirlenmesi, işlem temelinin çökmesinin Türk hukukunda uygulanması bakımından yadsınamaz bir öneme sahiptir. Türk hukukunda işlem temelinin çökmesi teorisi kabul edildiğinde, “işlem temeli” kavramından ne anlaşılması gerektiği, bu kavramın Türk hukukunda, Alman hukukunda işlem temeline verilen anlamdan farklı bir anlam taşıyıp taşımadığı mutlaka cevaplandırılması gereken sorulardır. Alman işlem temelinin çökmesi

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

vereceği ve bu durum değişikliklerinin özellikleri belirlenmelidir. İşlem temelinin çökmesi teorisi, hangi tür durum değişikliklerinin uyarlama imkânı ... uyarlanması imkânı bulunmaktadır. Yukarıda açıkladığımız gerekçelerle, bizim görüşümüze göre BK m. 138’in şartları ve sonuçları işlem temelinin çökmesi teorisi ışığında yorumlanmalıdır. Bu bölümde işlem temelinin çökmesi teorisi ışığı altında BK m. 138’de aranan şartlar incelenecektir. İşlem temelinin çökmesi teorisinde aranan şartlar şu şekide sıralanabilir: İşlem temelinin çökmüş sayılabilmesi için ortaya çıkan durum değişikliğinin önceden görülemez bir

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

karşılaşılan her aksilik işlem temelinin çökmüş sayılması için yeterli ağırlığı taşımaz. Bunun belirlenmesi için de somut ölçütlere ihtiyaç vardır. Bu nedenle işlem temelinin çökmesinin gerekleri iyi değerlendirilmelidir. İşlem temelinin çökmüş sayılabilmesi ve BK m.138’in uygulanabilmesi için özellikle şu ... değişikliğidir. İşlem temelinin çökmesinin gereklerinin merkezinde bulunan durum değişikliğinin de bazı özellikleri vardır. İşlem temelinin çökmesi teorisinde ... dikkate almamız gerektiği görüşündeyiz. İşlem temelinin çökmüş sayılabilmesi için “beklenmedik olgunun eğer baştan mevcut olsaydı esaslı temel hatası

Halil Mert Özel / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2023

) uyarlanması (intibakı) kaçınılmazdır (…)”(90). Daha sonraki yıllarda Yargıtay işlem temeli çökmeden de hâkimin toplu iş sözleşmesine müdahale edebileceği yönünde kararlar vermiştir(91). Kanaatimizce taraflarca yapılan değişikliklerde de işlem temelinin çökmesine gerek yoktur. Değişikliğin sebeplerinden biri işlem temelinin çökmesi olabilir. Fakat işlem temeli çökmeden de taraflarca sözleşmede değişiklik yapılabilir. Taraflarca değişikliğe gidilmesi durumunda işlem temelinin çökmesi teorisine artık başvurulamayacağı ve yargısal müdahalenin gerçekleşemeyeceği öğretide savunulmaktadır(92). Zira hâkimin sözleşmeye

Mustafa Tolga Özer / On İki Levha Yayıncılık, Aralık 2019

ilişkin beklentilerin gerçekleşmemesi durumunda, sözleşmeye müdahale imkânı tanıyan bir diğer hukuki kurum da “işlem temelinin çökmesi” ve bu nedenle ... durumunda; hata ile işlem temelinin çökmesi kurumları arasındaki sınırın çizilmesinin imkânsızlaşacağını ve bu birbirinden farklı iki kurumun kullanım alanlarına ilişkin karışıklık meydana geleceğini savunmaktadır. Yazarlar, işlem temelinin çökmesi durumunda, hataya ilişkin hükümlerden farklı olarak ... hükümleri yerine işlem temelinin çökmesi kurumuna başvurulmasının sözleşme güvenliği açısından da daha yerinde olacağını ifade etmektedir(437). Çıkış

Sülün Güçer / Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Aralık 2005, Cilt 23, Sayı 2

G)Sözleşmenin İfası İlkelerin altıncı bölümünü oluşturan sözleşmenin ifası bölümü, genel anlamda ifa ve işlem temelinin çökmesi olarak tercüme ... temelinin çökmesi başlığını taşımaktadır(48). Bu alt başlık üç maddeden oluşmaktadır(49). İşlem temelinin çökmesi, bu maddelerde sözleşmenin taraflarından birinin ediminin, diğerine oranla ağırlaşması olarak tanımlanmıştır (m. 6.2.2)(50). Ayrıca işlem temelinin çökmesi durumlarında dezavantajlı konuma düşen ... kullandığını belirtmekte fayda vardır. Bu itibarla altıncı bölümün ikinci alt başlığını oluşturan “hardship” kavramı “işlem temelinin çökmesi”, “Wegfall der

Işılay Yörük / On İki Levha Yayıncılık, Ekim 2021

C. AYIP HÜKÜMLERİ ile İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ ARASINDAKİ İLİŞKİ Alman hukukunda ayıp hükümlerinin uygulama alanına giren bir durumda işlem temelinin ... alıcıya geçmesi anında var olması şartı mevcutken; işlem temelinin çökmesi teorisinde böyle bir şartın bulunmamaktadır(260). Bu durumda, somut olaya göre ayıp hükümlerinin şartları oluşmamışsa işlem temelinin çökmesi uygulanabilecektir(261). (259) BAYSAL, Uyarlama, s. 208, N. 463, dn. 794; ayıp ... geçirme süresinden sonra ortaya çıkabilir ve bu ayıp, işlemin temeline etki edecek nitelikte olabilir. Bu durumda ayıp hükümlerinin mi işlem temelinin

Mustafa Alp / On İki Levha Yayıncılık, Temmuz 2020, Sayfa: 118 - 127

değişikliği talep etmektedir. Oysa işlem temelinin çökmesine bağlı olarak kabul edilen temel ilke, sözleşmeyle normal olarak üstlenilen bir rizikonun ortaya

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

3. İşlem Temelinin Çökmesi ve § 313 BGB Windscheid’ın teorisine getirilen eleştirilere verdiği cevabın haklılığı zaman içerisinde ortaya çıkmış ve işlem temelinin çökmesi “kapıdan kovulup pencereden girmiştir”(190). Yasakoyucu, Almanya’daki köklü Borçlar Hukuku reformunda, işlem temelinin çökmesi ... karşılayanlar çoğunluktadır. Ancak maddenin işlem temelinin çökmesi öğretisinden farklı ve daha geniş olduğunu, bu kuralın muğlak formülünün sözleşme güvenliği ... ). Her ne kadar işlem temelinin çökmesi ile ilgili § 313 BGB yeni bir madde olsa da, gerekçede de açıkça belirtildiği gibi eski döneme ait içtihat ve

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, Kasım 2020

uygulama alanı bulan belli başlı üç teoriden bahsedilebilir. Bu teoriler, emprevizyon teorisi, işlem temelinin çökmesi teorisi ve frustration teorisidir ... belirlenirken iki teori arasında seçim yapmak gerekmektedir: Emprevizyon teorisi ve işlem temelinin çökmesi teorisi. Bu iki teori arasında var olan çeşitli farklara yeri geldiğinde değinilmiştir. İşlem temelinin çökmesi teorisinin uygulama alanı emprevizyon teorisinden çok daha geniştir(566). Sözleşme ile ... edilemeyeceği belirtilmiştir(570). Türk hukukunda sözleşme ile izlenen amacın boşa çıkması halleri işlem temelinin çökmesi kapsamında değil, kural olarak temel