Işılay Yörük / On İki Levha Yayıncılık, October 2021

III. İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİNİN YAKIN KAVRAMLARLA İLİŞKİSİ A. TEMEL HATASI OLUŞTURAN SAİKTE ESASLI YANILMA ve İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ TEORİSİ ... hükmü, işlem temelinin çökmesi (Wegfall der Geschaeftsgrundlage) ile işlem temelinin eksikliğini (Fehlen der Geschaeftsgrundlage) kapsamaktadır. İşlem ... , bu görüşün Türk öğretisinde en büyük temsilcilerindendir. Yazar, temel hatası ile işlem temelinin çökmesi arasındaki farkın yalnızca zamansal olduğuna ve asıl değerlendirilmesi gereken hususun temel hatasına veya işlem temelinin çökmesine neden olan olayların ne zaman gerçekleştiği ile ilgili olduğuna

Başak Baysal, Kerem Cem Sanlı, Rona Serozan / On İki Levha Yayıncılık, February 2022

III. İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMÜŞ SAYILMASINA BAĞLANACAK SONUÇLAR İşlem temelinin çökmüş olduğu, bütün bu sıkı koşulların filtresinden süzülen somut ... , 369 II, 437 II, 441 II) İşlem temelinin çökmesinden mağdur olanın bu yaptırımlara başvurmadan önce karşı yana bir “yeniden müzakere” (renegotiation ... verilmeyen baştan ahlaka aykırılık olgusuyla sonradan işlem temelinin çökmesi olgusu arasındaki kronolojik ayrım, lojik sayılamayacak olan bu hukuksal rejim ... ilgili olarak, işlem temelinin sonradan çökmesine bağlanan uyarlama (hatta belki fesih veya dönme) yaptırımı uygulanır (165). Sonradan aşırı boyutlara

Sinan Usta / On İki Levha Yayıncılık, January 2025

II.İMKÂNSIZLIK VE İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ İşlem temelinin çökmesi (BGB § 313) ile imkânsızlık (BGB § 275) yakın bir ilişki içerisindedir ve kimi ... dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirirse işlem temelinin çökmesi söz konusu olur (TBK m. 138, BGB §313)(1006) Somut olayda ... . 145-147; GUO, s. 45. Tartışma BGB § 275/II (pratik ifa imkânsızlığını) ve § 275/III (kişisel ifa imkânsızlığı) düzenlemeleri ile işlem temelinin çökmesine ilişkin düzenlemenin yarışması konusunda ortaya çıkmıştır (DORALT, s. 349; BAYSAL, Uyarlama, s. 51). Ayrıntılı bilgi için bkz. BAYSAL, Uyarlama, s

Başak Baysal, Kerem Cem Sanlı, Rona Serozan / On İki Levha Yayıncılık, February 2022

II. İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMÜŞ SAYILMASI İÇİN ARANACAK GEREKLER BK 138 hükmünün yürürlüğe girmesi hükmün hangi kuram kapsamında yorumlanması gerektiğine ... nasıl somutlaşılacağına ilişkin bir kurama ihtiyaç vardır. Bu kuram işlem temelinin çökmesi kuramıdır(158). BK 138’de yer alan şartlar işlem temelinin ... olayda işlem temelinin çökmüş sayılabilmesi için böyle bir yasal ve sözleşmesel risk dağılımı anlayışının süzgecinden geçme koşulu aranır. Nihayet ... yakalamanın bir hukuki aracı olan işlem temelinin çökmesi kavramı ve kuramı bağlamında bütün bu gereklerin her zaman hep birlikte bir arada bulunması aranmaz

Harun Demirbaş / On İki Levha Yayıncılık, June 2021

IV. İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ Sözleşmeden doğan borcun ifasının uzun zaman aldığı durumlarda sözleşmenin kurulduğu sırada mevcut olan şartların zaman ... öngörülebilirliğinden söz etmek mümkündür. İkinci olarak işlem temelinin çökmesine sebep olan olayın haricilik karakterine sahip olması gerekir. Diğer bir ifade ile ... şekilde ifasını güçleştiren, işlem temelinin çökmesine sebep olan hususun engellenemez nitelikte olması da bir diğer şarttır. Borçlu alacağı önlemlerle yine ... . Sözleşmenin kurulduğu sırada belirlenen bedelin işlem temelinin çökmesi dolayısıyla alım gücünü yitirmesi üzerine bedelde değişiklik yapılmasını talep etmiş

Başak Baysal, Kerem Cem Sanlı, Rona Serozan / On İki Levha Yayıncılık, February 2022

borçlu temerrüdü ve borçlunun sorumluluğuna yol açan imkansızlık için de söylenebilir), “işlem temelinin çökmesi”nde, sorumluluk değil de sadece bir riskin ... gerektirmeyen ifa imkansızlığını andırır işlem temelinin çökmesi. Zaten bir ayağıyla da o alana basar. Karşılıklı sözleşmede edimler arasındaki dengenin olağanüstü dalgalanmada altüst olması ve bu yüzden ifanın imkansızlaşmasa bile, adamakallı zorlaşması, işlem temelinin çökmesinin en yaygın örneğidir. İşlem ... ilgili) olaylar BK 32 kuralının çatısı altına sokulamaz; işlem temelinin sonradan çökmesi sayılır. (Futbolcunun sonradan cezalandırılıp top oynayamaz

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

uyarınca “Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır”. İşlem temelinin çökmesi ani edimli sözleşmeler ... kabul edilmektedir(1558). Haklı nedenle sözleşmenin feshi ile işlem temelinin çökmesi arasındaki ilişki oldukça tartışmalı bir sorundur. BK m. 138’in de ... noktası olarak değerlendirilmektedir(1559). Haklı nedenle fesih ile işlem temelinin çökmesi arasındaki bir diğer ortak nokta ise, iki durumda da asıl ... ilişkileri işlem temelinin çökmesinin en yaygın uygulama alanı bulduğu ilişkilerdir, bu nedenle iki kurum da sürekli sözleşme ilişkileri bakımından uygulama

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

E. ARA SONUÇ VE DEĞERLENDİRME: BK M. 138 İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ TEORİSİ DOĞRULTUSUNDA YORUMLANMALIDIR Türk hukukunda, beklenmeyen hâllerin ortaya ... değerlendirmektedir. Türk hukukunda emprevizyon teorisi, işlem temelinin çökmesi teorisi ve clausula teorisinin ismi sıklıkla kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra sorunu ... ilişkin teorinin sadece MK 1, 2 veya diğer kurallara dayandırılması zorunlu görünmemektedir; işlem temelinin çökmesi kuramı aynı mantığı taşıyan birden ... sözleşme adaleti düşüncesini taşıyan birden fazla kuraldan hukuki kıyas yoluyla üretilen işlem temelinin çökmesi kuramı sözleşmelerin uyarlanması sorununa en

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

e. İsviçre Hukukunda İşlem Temelinin Çökmesi Teorisinin Yeri İsviçre öğretisinde, Alman işlem temelinin çökmesi teorisinin kabul edildiğini söylemek mümkün değildir(416). İşlem temelinin çökmesi teorisi, bir Alman hukuku teorisi olarak değerlendirilmektedir(417). Özellikle Bischoff bu teoriyi kesin bir ... zaman zaman bunlarla birlikte anılmaktadır(419). Alman işlem temelinin çökmesi teorisinin sadece sözleşmelerin uyarlanmasını değil, sözleşmenin haklı ... da belirtilmiştir(420). Gerçekten de, Alman işlem temelinin çökmesi teorisi, İsviçre-Türk hukukundan farklı olarak temel hatasını da kapsar, bu anlamda

Mustafa Alp / On İki Levha Yayıncılık, July 2020, Sayfa: 118 - 127

değişikliği talep etmektedir. Oysa işlem temelinin çökmesine bağlı olarak kabul edilen temel ilke, sözleşmeyle normal olarak üstlenilen bir rizikonun ortaya

Işılay Yörük / On İki Levha Yayıncılık, October 2021

, sözleşme boşluğu görüşü, kanun boşluğu ve hukuki kıyas görüşü, imkânsızlık görüşü ve işlem temelinin çökmesi teorisini esas alan görüştür. TMK m. 2’de ... tutmaktır; imkânsızlık görüşü ise sözleşmeyi sona erdirmeyi amaçlar. Son görüş ise işlem temelinin çökmesi teorisini esas alan görüştür. Buna göre, edimler arasındaki dengenin bozulması, işlem ile izlenen amacın sarsılması ve aşırı ifa güçlüğü hâllerinde işlemin temeli çökmüş kabul edilir. Bu görüş, işlem ... dürüstlük kuralını esas alan görüş ve işlem temelinin çökmesi teorisini esas alan görüş yaygın olarak kabul edilmektedir. TBK m. 138’de yer alan düzenleme

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

düzenleyen bu hükümde yer alan işlem temeli (élement necessaire, notwendige Grundlage) teriminin, Alman işlem temelinin çökmesi öğretisindeki “işlem temeli” kavramı ile birebir örtüşüp örtüşmediğinin belirlenmesi, işlem temelinin çökmesinin Türk hukukunda uygulanması bakımından yadsınamaz bir öneme sahiptir. Türk hukukunda işlem temelinin çökmesi teorisi kabul edildiğinde, “işlem temeli” kavramından ne anlaşılması gerektiği, bu kavramın Türk hukukunda, Alman hukukunda işlem temeline verilen anlamdan farklı bir anlam taşıyıp taşımadığı mutlaka cevaplandırılması gereken sorulardır. Alman işlem temelinin çökmesi

Yavuz Can Aslan / On İki Levha Yayıncılık, February 2020

ggg. İşlem Temelinin Çökmesi İşlem temelinin çökmesi (clausula rebus sic stantibus) tarafların sözleşmenin kuruluşu esnasında öngöremeyecekleri ... taraflardan beklenilmeyecek kadar hakkaniyete aykırı bir durum teşkil edecektir. Şöyle ki, işlem temelinin çökmesi “pacta sunt servanda” ilkesinin bir ... işlem temeli kavramının bütün bu kavramlarla arasındaki sınırlar da pek siliktir(312). ” Üçüncü kişi yararına sözleşmelerde işlem temelinin çökmesinde özellik arz eden bir durum bulunmamaktadır. İşlem temelini çökmesi üçüncü kişinin davranışlarından ileri gelmekteyse, bu olaylar da işlem temelinin çökmesi

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

vereceği ve bu durum değişikliklerinin özellikleri belirlenmelidir. İşlem temelinin çökmesi teorisi, hangi tür durum değişikliklerinin uyarlama imkânı ... uyarlanması imkânı bulunmaktadır. Yukarıda açıkladığımız gerekçelerle, bizim görüşümüze göre BK m. 138’in şartları ve sonuçları işlem temelinin çökmesi teorisi ışığında yorumlanmalıdır. Bu bölümde işlem temelinin çökmesi teorisi ışığı altında BK m. 138’de aranan şartlar incelenecektir. İşlem temelinin çökmesi teorisinde aranan şartlar şu şekide sıralanabilir: İşlem temelinin çökmüş sayılabilmesi için ortaya çıkan durum değişikliğinin önceden görülemez bir

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

3. İşlem Temelinin Çökmesi ve § 313 BGB Windscheid’ın teorisine getirilen eleştirilere verdiği cevabın haklılığı zaman içerisinde ortaya çıkmış ve işlem temelinin çökmesi “kapıdan kovulup pencereden girmiştir”(190). Yasakoyucu, Almanya’daki köklü Borçlar Hukuku reformunda, işlem temelinin çökmesi ... karşılayanlar çoğunluktadır. Ancak maddenin işlem temelinin çökmesi öğretisinden farklı ve daha geniş olduğunu, bu kuralın muğlak formülünün sözleşme güvenliği ... ). Her ne kadar işlem temelinin çökmesi ile ilgili § 313 BGB yeni bir madde olsa da, gerekçede de açıkça belirtildiği gibi eski döneme ait içtihat ve

Aslı Günaydınoğlu Tecir / On İki Levha Yayıncılık, November 2022

2.1.İşlem Temelinin Çökmesi Ve BGB 313 Profesör Paul Oertmann, Wegfall der Geschäftgrundlage (işlem temelinin çökmesi) teorisini geliştirmiştir(585 ... birisi için katlanılamaz ölçüde bozulması ya da ortadan kalkması halinde işlem temelinin çökmesinden bahsedilir(587). İşlem temelinin çökmesi Alman ... 2002’de yürürlüğe giren köklü değişiklik ile bu hususa kanunda yer verilmiş ve bu doğrultuda işlem temelinin çökmesi, sözleşmelerin uyarlanması ve sona ... zorluklarına sebebiyet verebileceğini savunanlar da olmuştur(591). BGB 313 düzenlemesinde işlem temelinin çökmesi şu şekilde ele alınmıştır(592): (1) “Eğer

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

d. Sözleşme ile İzlenen Amacın Boşa Çıkması İşlem temelinin çökmesi hallerinden sayılan sözleşme ile izlenen amacın boşa çıkması hâli (Zweckstörung), belki de en çok tartışılan ve Alman hukuku dışında çoğunlukla kapsam dışı bırakılan işlem temelinin çökmesi hâlidir(898). Bu durumda, önceden görülemeyen ... anlamını yitirmiş bu edimin işlem temelinin çökmesi uyarınca uyarlanıp uyarlanamayacağı oldukça tartışmalı bir konudur. Gerçekten de sözleşme ile izlenen ... gerek olmadan sadece işlem temelinin çökmesi kabul edilebileceğinden sözleşme ile izlenen amacın boşa çıkması hâlinde de temel hatası düzenlemesine

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

2. İşlem Temelinin Çökmesi Teorisinin Hukuki Temeline ilişkin Görüşler Alman hukukunda, uyarlamanın hukuki temeli, teorilerin tarihsel gelişimine ... olmuştur(177). Daha sonra ise, baskın görüş, işlem temelinin çökmesi teorisinin hukuki temeli olarak dürüstlük kuralını (Treu und Glauben) kabul etmiştir(178). Alman hukukunda işlem temelinin çökmesini risk paylaşımı sorunu çerçevesinde çözen birtakım yazarlar ise, sözleşmede risk paylaşımına ilişkin bir boşluktan bahsederler(179). Köhler de risk paylaşımı sorunu olarak gördüğü işlem temelinin çökmesini, risk dağılımının nasıl yapılacağına ilişkin bir

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

teorisi, frustration teorisi ve işlem temelinin çökmesi teorisidir. Bu teorilerden klasik clausula rebus sic stantibus teorisi, sözleşmede, durumların ... kabul edilebilir. Türk hukukuna bu anlamda en uygun çözümü sunan işlem temelinin çökmesi teorisi, hukuki kıyas yoluyla üretilen bir teori olarak kabul ... almaktadır. İşlem temelinin çökmesi kuramının kabulü ile bu kavram da sözleşmenin uyarlanması bakımından önem kazanmıştır. Sözleşmenin kurulması esnasında var ... , bu noktada işlem temelinin çökmesi gündeme gelmelidir. Temel hatası ile işlem temelinin çökmesi arasındaki zamansal ayrımın silikleşmesi iki düzenleme

Mustafa Tolga Özer / On İki Levha Yayıncılık, December 2019

ilişkin beklentilerin gerçekleşmemesi durumunda, sözleşmeye müdahale imkânı tanıyan bir diğer hukuki kurum da “işlem temelinin çökmesi” ve bu nedenle ... durumunda; hata ile işlem temelinin çökmesi kurumları arasındaki sınırın çizilmesinin imkânsızlaşacağını ve bu birbirinden farklı iki kurumun kullanım alanlarına ilişkin karışıklık meydana geleceğini savunmaktadır. Yazarlar, işlem temelinin çökmesi durumunda, hataya ilişkin hükümlerden farklı olarak ... hükümleri yerine işlem temelinin çökmesi kurumuna başvurulmasının sözleşme güvenliği açısından da daha yerinde olacağını ifade etmektedir(437). Çıkış

Başak Baysal / On İki Levha Yayıncılık, November 2020

karşılaşılan her aksilik işlem temelinin çökmüş sayılması için yeterli ağırlığı taşımaz. Bunun belirlenmesi için de somut ölçütlere ihtiyaç vardır. Bu nedenle işlem temelinin çökmesinin gerekleri iyi değerlendirilmelidir. İşlem temelinin çökmüş sayılabilmesi ve BK m.138’in uygulanabilmesi için özellikle şu ... değişikliğidir. İşlem temelinin çökmesinin gereklerinin merkezinde bulunan durum değişikliğinin de bazı özellikleri vardır. İşlem temelinin çökmesi teorisinde ... dikkate almamız gerektiği görüşündeyiz. İşlem temelinin çökmüş sayılabilmesi için “beklenmedik olgunun eğer baştan mevcut olsaydı esaslı temel hatası

Halil Mert Özel / On İki Levha Yayıncılık, December 2023

) uyarlanması (intibakı) kaçınılmazdır (…)”(90). Daha sonraki yıllarda Yargıtay işlem temeli çökmeden de hâkimin toplu iş sözleşmesine müdahale edebileceği yönünde kararlar vermiştir(91). Kanaatimizce taraflarca yapılan değişikliklerde de işlem temelinin çökmesine gerek yoktur. Değişikliğin sebeplerinden biri işlem temelinin çökmesi olabilir. Fakat işlem temeli çökmeden de taraflarca sözleşmede değişiklik yapılabilir. Taraflarca değişikliğe gidilmesi durumunda işlem temelinin çökmesi teorisine artık başvurulamayacağı ve yargısal müdahalenin gerçekleşemeyeceği öğretide savunulmaktadır(92). Zira hâkimin sözleşmeye

Tariq A Baloch / On İki Levha Yayıncılık, November 2020, Sayfa: 128 - 130

A. İşlem Temelinin Çökmesi (Doctrine of Frustration) İngiliz hukuk sistemi, sözleşmelerin ifasına etki eden beklenmeyen haller ile nasıl başa ... uygulamanın bulunmamasıdır. “İşlem Temelinin Çökmesi” (doctrine of frustration) olarak adlandırılan doktrin aracılığıyla beklenmeyen hallere ilişkin ... şekilde çok daha farklı bir hale dönüştüren bir olayın meydana gelmesi halinde işlem temelinin çökmesi gerekçesine dayanılarak sözleşme sona erdirilebilir ... ortaya çıkan olası negatif sonuçları iyileştirmek adına başvurulamayacağını” belirtmekte fayda vardır.(4) Bu sebeple, mahkemeler işlem temelinin çökmesine

Mustafa Görmez / On İki Levha Yayıncılık, January 2019

C. İŞLEM TEMELİNİN ÇÖKMESİ TEORİSİ Sözleşmenin uyarlanması konusunda işlem temelinin çökmesi teorisi son yıllarda öğreti ve içtihatlarda yerini almıştır.(13) Ayrıca bu teori Türk Borçlar Kanunu Tasarısı ve TBK m. 138 gerekçesinde de dayanak yapılmıştır.(14) İşlem temelinin çökmesi teorisinin ... gerçeğe uygun olmadığı anlaşıldığında işlem temeli çökmüş sayılacaktır.(17) İşlem temelinin çökmesi teorisinin temelini dürüstlük kuralı oluşturmaktadır ... aynen ifasında ısrarcı olmak dürüstlük kuralına aykırılık oluşturur.(19) İşlem temelinin çökmesi teorisinin uygulanabilmesi için sözleşmenin kurulduğu

Erhan Kanışlı / On İki Levha Yayıncılık, August 2018

beklenmedik bir gelişmenin işlem temelinin çökmesi anlamına gelip gelmeyeceğinin tespitinde, TBK m. 32’deki temel yanılması şartlarından hareket edilerek çözüme ... ortaya çıkan beklenmedik olgu ise, işlem temelinin çökmesi teorisine dahil olmaktadır. Diğer bir deyişle, belirli bir olgunun hangi kurumun uygulama ... baştan eksikliği” (Fehlen der Geschäftsgrundlage) ve “işlem temelinin sonradan çökmesi” (Wegfall der Geschäftsgrundlage) ayrımından etkilendiği açıktır. Önemle belirtelim ki, temel yanılması ile işlem temelinin çökmesi arasındaki ilişkinin iki yönlü değerlendirilmesi gerekir. İlk planda, temel yanılması ile