Lexpera, Aralık 2017

İfa • İfa Yeri • Üçüncü Kişilerin İfası • Üçüncü Kişiye İfa • İfa Yerine Edim • İfa Uğruna Edim • Seçimlik Borç • Alacaklı Temerrüdü

sonra, ifa günü karar verecektir. (A) evindeki özel yapım ahşap masayı da satmaya karar verir. Yeni bir eve taşınan (E), ahşap masayı 700 TL karşılığında ... mümkün müdür? 2) (A)’nın (B)’ye bir banka hesap numarası verdiği varsayımında, (B)’nin bu banka hesabına yatırmak suretiyle borcunu ifa etmesi mümkün

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

3.İfa Zamanı Bütün borç ilişkilerinde edimin ifa edileceği bir zaman söz konudur. İfa için bir vadenin kararlaştırılmadığı hallerde dahi bir ifa zamanı vardır. Bu halde, edim borç ilişkisinin kurulduğu anda derhal ifa edilecektir. Fakat derhal kelimesinin dürüstlük kuralına göre yorumlanması ve borçluya ifa için muhtaç olduğu zamanın tanınması gerekir(22). İfa zamanı, borcun gereği gibi ifa edilmiş sayılabilmesi açısından önem taşır(23). Borcun zaman itibari ile gereği gibi ifa edilememesi de bor cun gereği gibi ifa edilmemesine yol açar (24). Alacaklı borçludan edimin sözleşmede borçlanıldığı

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

Sonuç İfa zamanı TBK m. 90 ve devamı hükümlerinde düzenlenmiş olup, taraflarca sözleşmede kararlaştırılabilir. İfa zamanı kavramını arkalı önlü bir sayfa gibi düşünürsek sayfanın ön kısmı alacaklının ifayı talep yetkisine sahip olduğu zamanı; arka sayfa ise borçlunun ifayı yerine getirebileceği zamanı işaret eder. İfa zamanı birinci anlamında, alacaklının borçludan edimin ifasını isteyebileceği anı, borcun ifasının muaccel olmasını (Fälligkeit), ifade eder. İkinci anlamında ise, borçlunun borcunu ifa edebilme yetkisinin bulunduğu anı, borcun ifa edilebilir (Erfüllbarkeit) olmasını ifade eder. Borçlar

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

Birinci Bölüm - İfa Zamanı A.Genel Olarak 1.Genel Olarak İfa Kavramı Borçlar Hukukunun temel kavramları olan borç, edim ve ifa kavramları arasında sıkı bir irtibat vardır. Borç denilince akla edim ve ifa, ifa denilince de borç ve edim kavramları gelmektedir. Dolayısıyla bir borcun edime uygun bir şekilde ifasının açıklanmasına geçmeden önce, borç, edim ve ifa kavramlarının tanımlanması gerekmektedir. Borç, borçlunun borçlanmış olduğu edimi yerine ... , borçlunun da yerine getirmek zorunda bulunduğu davranışa, edim denir(1). Edim kavramı, borç ve ifa kavramları ile olan sıkı irtibatından dolayı, genellikle

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

c.Ödemezlik Def’i Hakkının Doğması Muaccel borcun derhal ifa edilmesi gereğine ilişkin temel ilke, TBK m. 97, ödemezlik def’i kuralı ile delinir. Ödemezlik def’i taraflara, karşı edim ifa edilinceye kadar ya da ifası teklif edilinceye kadar, kendi borcunu ifadan kaçınma hakkı sağlamaktadır. Böylece ... şekilde sıralanabilir: (i) Bir karşılıklı sözleşme olmalıdır. (ii) Taraflardan birinin borcunu önce ifa etmesi gerekmemelidir. (iii) Her iki tarafın alacağı da muaccel olmalıdır. (iv) Karşı taraf borcunu ifa etmediği gibi, ifasını da teklif etmiş olmamalıdır. TBK m. 97, taraflardan birine önceden ifa

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

E.Erken İfanın Hüküm ve Sonuçları ile İspatı 1.Erken İfanın Hüküm ve Sonuçları a.Genel Olarak Erken ifanın en temel hukukî sonucu, o borcun sona ermesidir(313). TBK borcu sona erdiren sebepleri ilgili bölümde ibra, yenileme, ifa imkânsızlığı, takas olarak düzenlemiştir. Ancak borcu sona erdiren sebepler kanunda sayılanlardan ibaret değildir. Gerçekten borcun normal, doğal şekilde sona ermesi olan ifa ve o uğurda yapılan erken ifa borcun sona erme sebepleri arasında sayılmasa da borcu sona erdiren sebeplerdendir(314). İfanın borcu ortadan kaldırması için edime uygun olması gerekir(315). Borçlu borcunu

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

D.Erken İfanın Benzer Kurumlardan ve kavramlardan Ayrılması 1.Kısmi İfadan Farkı Borçlu, edimi bir bütün olarak borçlanır. Alacaklının menfaati de bu yöndedir. Alacaklı borcun tamamını karşılamayan ve parçalara ayrılmış her türlü ifa teklifini reddedebilir(291). Niteliği itibariyle edimin bölünebilir olması dahi bu kuralı değiştirmez(292). Bir bütün olarak ifası gereken edi min (asli ya da yan edim), miktar itibariyle az ifa edilmesi durumunda kısmi ifa (Teilleistung) ortaya çıkar. İfa edilen kısım, toplam borç tutarının altında kalan kısımdır. Borçlu, kural olarak, alacaklı razı olmadıkça

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

B.Erken İfaya İlişkin Kural Vadeye bağlı borçlarda, alacaklı vadeden önce yani borç muaccel olmadan ifayı talep edemezse de, kural olarak borçlu vadeden önce ifa yetkisine sahiptir. İstisnai bazı hallerde ise, borçlunun erken ifa yetkisine sahip olması alacaklının ifayı talep etmesine bağlanmıştır ... olduğu takdirde iade edebilir. Görülüyor ki, aslolan borçlunun vadeden önce ifa yetkisine sahip olabilmesidir. Bu kural, vadenin borçlu lehine konulduğu fikrine dayanır(276). Maddi durumunda artış olan borçlunun erken ifayı tercih etmek istemesi son derece muhtemeldir. Bu olasılıktan başka, yaklaşan bir ifa

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

aa.Borcun Gereği Gibi İfa Edilmemesi Sonucu Tazminat İstemi Borcun gereği gibi ifa edilmemesinde önce özel hükümlere bakmak gerekecektir. Özel bir hükmün ve düzenlemenin olmadığı hallerde, borçlunun sorumluluğu TBK m. 112’e göre hükmedilecektir. Alacaklı ifayı reddetmeyip kabul etmişse, bu durum onun gereği gibi ifa etmeme nedeniyle doğan zararlarının tazmin edilmesini isteme hakkını ortadan kaldırmayacaktır(342). Borcun gereği gibi ifa edilmemesi ... kalınan kâr girer(343). Alacaklının malvarlığının gereği gibi olmayan ifadan sonraki hali ile (erken ifadan sonraki hali) gereği gibi bir ifa halinde

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

i.Kesin Vade Kesin vade, sonradan gerçekleşecek ifanın alacaklı açısından anlamını tümüyle yitirdiği veya alacaklının ifadan menfaatinin önemli ölçüde azaldığı vade türüdür. İfa zamanına ilişkin en keskin hatlara sahip vade türüdür. Bu keskin hatlar kimi zaman edimin niteliğinden kaynaklanmakta ... hüküm, belirli vadeli işlemlerde temerrüdün hangi sonuçları doğuracağını gösterir; ancak edimin mahiyetinin sonraki ifayı engellediği ve imkânsızlaştırdığı durumları belirli vadeli işlemlerin dışında ayrı bir başlık altında düzenlememektedir. Sonraki ifanın, taraflar arasındaki anlaşma ya da edimin

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

2.Kötü İfadan Farkı Akdin müspet ihlali olarak da anılan kötü ifa, imkânsızlık ve temerrüt sayılamayan sözleşmeye aykırılıkları kucaklayan, ayıplı ifayı içine alan ama ondan daha geniş olan bir kavramdır(297). Borçlanılan edimin amacına uygun olarak yerine getirilmesi için gerekli yan yükümlerle özen ve koruma yükümlülüklerinin ihlali de kötü ifanın kapsamına dâhildir. Örneğin satıcı, satılan eşyayı teslime hazırlamak, ambalajlamak gibi hususlarda ... çizmişse burada kötü ifa vardır. Demonte mobilya bakımından bir ayıp söz konusu değildir. Ancak alıcının edim menfaatinin dışında kalan bir zarar oluşmuştur

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

B.Alacaklı Açısından İfa Zamanı 1.Genel olarak: Muacceliyet a.Kavram Borcun ifasının istenebilir durumda olmasına muacceliyet denir(37) (38). Bir başka tanıma göre muacceliyet, bir borcun ifa gününün gelmesidir(39). Muacceliyet, Borçlar Kanununun ifa zamanı rejimini kurarken kullandığı temel kavramdır(40). Muacceliyet ile, borcun ifası istenebilir hale gelir. Bu andan sonra borçlu, alacaklının ifa talebini yerine getirmek zorundadır. Borçlu edimini ifa etmezse, alacaklı ifa talebini dava yolu ile de ileri sürebilir. Bu anlamda ifa davası, muacceliyetin bir sonucudur diyebiliriz. İfa davası

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

1.Genel olarak: İfa Edilebilirlik Muacceliyet gününden önce, borçlu borcunu ifa etmek zorunda değildir. Alacaklı ondan ifayı talep edemez. Fakat borçlu isterse muacceliyet gününden önce de borcunu ifa edebilir(235). Kural bu olmakla beraber sözleşmenin hükümlerinden veya özelliğinden veya durumun gereğinden tarafların bundan farklı bir düşüncede oldukları anlaşılıyorsa, o takdirde alacaklı erken ifa teklifini geri çevirebilir. Çünkü vade, borçlu yararına olduğu kadar, alacaklı yararına da kararlaştırılmış olabilir(236). Borcun ifasında asıl tatmin edilecek kişi, alacaklı olup; ifanın onun menfaatine

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

2.Hukuki Niteliği Erken ifanın hukuki niteliğinin belirlenmesi konusunda üç olasılık üstünde düşünülebilir. Bunlar yenilik doğuran hak, seçimlik yetki ve ifa olduğu olasılıklarıdır. Bunlardan birincisi, erken ifa yetkisinin yenilik doğuran bir hak olduğudur. Borçlunun henüz muaccel olmadan borcu ödeyebilme olanağı bulunmaktadır ki, bu erken ödeme durumu alacaklının ifayı kabul hareketleri ile vadenin öne çekilmesi olarak değerlendirilebilir. Burada ... bağlamda karşı tarafın yenilik doğuran hakkın geri alınmamasında korunmaya değer bir menfaati olup olmadığına bakılır(271). Erken ifanın ise geri alınması

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

cc.Ödemezlik Def’i Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde taraflardan biri, sözleşme veya halin icabına göre daha sonra ifa etme hakkı olmadıkça, kendi borcunu ifa etmeden veya ifasını önermeden, ifayı talep ederse, karşı taraf, bir “karşı hakka” sahip olacak ve ifadan kaçınabilecektir (TBK m. 97). Bu tür edimleri ihtiva eden sözleşmelerde karşı tarafın ifadan kaçınma hakkına, “ödemezlik defi”, “akdin ifa edilmediği def’i”, (exceptio non adimpleti contractus) denir(87). Borcun ifası muaccel olduğunda, borçlunun ifadan kaçınabileceği haller söz konusu olabilir. Bu halde dahi, hala istenebilir, muaccel

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

b.Borcun Kaynağının Muacceliyete Etkisi aa.Sözleşme Muacceliyetin belirlenmesinde borcun kaynağına bakılmalıdır. Sözleşmeden doğan borçlarda ifa ... . Eğer ifa zamanı taraflarca kararlaştırılmamışsa veya kanun ile bir süreye bağlanmamışsa veya işin niteliği bir süreyi gerektirmiyorsa o takdirde borç borçlu tarafından hemen (doğumu anında) ifa edilmelidir (TBK m. 90)(47). Böylece, bir vadenin olmadığı hallerde, borcun doğumuyla birlikte borç muacceldir, alacaklı borcun ifasını hemen (derhal) isteyebilir(48). Borcun ifası bir vadeye bağlanmışsa(49) ya da ifası ileriye ertelenmişse (örneğin, muacceliyet ihbarı

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

2.Erken İfanın İspatı Borcun erken ifa edildiğinin ispatı hususunda ifanın ispatı hükümleri uygulama alanı bulacaktır. Bu halde, kural olarak borçlu borcunu ifa ettiğini ispat ile yükümlüdür(355). Hukuki işlem şeklinde gerçekleştirilen ifaların ispatında HMK m. 200 gereğince, değerleridörtbinsekizyüzseksen (356)(4880 TL) Türk Lirasını geçtiği takdirde senetle ispat olunması gerekir. Yasada sözü edilen senet sözü, borcun ifasına ilişkin alacaklının verdiği imzalı her türlü belgeyi karşılar. Borçlu borcunu ifa ettiği halde, bunu ispat edemezse, borç sona ermiş sayılmaz. Bu açıdan ifanın ispatı büyük

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

b.Aşırı İfa Güçlüğü Aynı durum imkânsızlığa neden olamamakla birlikte aşırı ifa güçlüğüne neden olmuşsa hâkim sözleşmeyi yeni koşullara uyarlama yoluyla sözleşmeye müdahalede bulunur. Kesin vadeli işlemlerin vadesinde ifa edilmemiş olması çoğu zaman gerçek imkânsızlığa neden olduğundan uyarlama ... edebilir. Borcun erken ifa edilmesinden sonra borcun asıl kararlaştırılan vadesi zamanında ortaya çıkan olağanüstü durum nedeniyle borçlunun aşırı ifa ... borcunu henüz ifa etmemiş” olmalı ifadesi mevcuttur. Kanaatimizce, edimler ifa edilmiş, özellikle borçlu borcunu yerine getirmiş veya ifanın aşırı ölçüde

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

1.Kavram Erken ifa için “vadeden önce” ifa terimi kullanılsa da(269), “vaktinden önce ifa” ya da “muacceliyetten önce ifa” terimleri daha isabetlidir. Birinci bölümde ifade ettiğimiz üzere ifa zamanı sadece vade ile tayin olmaz, vade dışında muacceliyet ihbarı ya da geciktirici koşul öngörülmüş olabilir. 818 sayılı Kanun hükmü ve yeni hükmü karşılaştırmak gerekirse, eski hükümdeki “Vaktinden evvel ifa” başlığı (818 Sayılı BK m. 80) yerini “Erken ifa” (TBK m. 90) başlığına bırakmıştır. Vaktinden önce sözleri olumsuz bir nitelemenin öncesine daha uygundur. Olumlu anlamdaki erken sözcüğü ise bizce

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

Giriş Tezimizin konusu esasen borçlunun erken ifa yetkisine odaklanmış olup, erken ifa konusunu anlayabilmek adına ifa zamanı konusu da geniş bir çerçeve içinde incelenmiştir. Başlık seçimi de iki konuyu içerecek şekilde oluşturulmuştur. Borçlar Kanunumuz kural olarak borçluya borcunu erken ifa ... kararlaştırılmamış borç ilişkilerinde, borç doğumu ile birlikte muaccel olacağından, zaten erken ifa mümkün olamayacaktır. İkinci olarak, taraflar erken ifa yetkisini ... gereği erken ifa yetkisi bulunmayabilir. Birinci bölümde ifa zamanı konusu özellikle muacceliyet ekseninde incelenmiş olup, konu ile ilgili temel

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

3.İfaya Hazırlık Faaliyetlerinden Farkı İfaya hazırlık faaliyetleri, edimi yerine getirmek için zorunlu olarak yapılan fiillerdir. Ani edimli borç ilişkilerinde ifaya hazırlık faaliyetleri, ne kadar uzun sürerse sürsün, ifa alacaklı yönünden bir anda gerçekleşir. Bu sebepledir ki, ifaya hazırlık faaliyetleri ifa sayılmaz. Örneğin, eser sözleşmesinde, eserin tesliminden önceki bütün çalışmalar eseri meydana getirme çalışmalarıdır. Bu çalışmalar, ifaya hazırlık faaliyetleridir. İfa, eserin teslimi ile bir anda gerçekleşir. Erken ifa ise hukuki niteliği itibari ile borcu sona erdiren ifadan başka bir şey

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

4.Edimlere Dayalı Olarak İfa Zamanı Davranış biçimi açısından edim çeşitleri, verme, yapma ve yapmama olarak ayrılmaktadır. İfanın konusunun verme ve yapma olduğu durumlarda, ifa zamanı bir defada, dönemli, aynı anda, diğerinin ifasından sonra vb. şekillerde kararlaştırılabilir. İfanın konusu yapmama (kaçınma ve katlanma) borcu olduğunda ifa zamanı, belirli bir süre olarak (zamana yayılmış bir şekilde) belirlenmektedir. Örneğin, rekabet etmeme ... altındadır. Bu borçlar açısından, başlangıç ve sonunu tespit etmek bakımından ifa zamanına ve hesaplanmasına ilişkin kurallardan yararlanılır. Tarafların

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

d.Erken İfayı Haklı Sebep Olmadığı Halde Reddeden Alacaklı Açısından Erken İfanın Sonuçları aa.Alacaklı Temerrüdü i.Genel Olarak Alacaklı temerrüdü, alacaklının borca uygun edimde bulunmaya hazır ve istekli olan borçlunun ifa önerisini haksız yere geri çevirmesi veya böyle bir edimin oluşması için gerekli hazırlık eylemlerini yapmamasıdır. Alacaklı temerrüdünden bahsedebilmek için borçlu tarafından arzedilen edimin ayıpsız ve tam olması, ifa ... bu ifa teklifini kabul etmeyebilir ve bu durumda da alacaklı temerrüdüne düşmeyecektir. Bunun dışında, muacceliyetten önce ifa önerisinin alacaklı

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

kararlaştırmışlarsa vade tarihinde ifadan ve ifaya menfaatten de bahsedilemeyecektir. Bu halde sözleşme ile üstlenilen borç sona erecektir(256). Ancak taraflar belirli ... konusu ise borçluya ek süre tanınması bir seçenek olabilir. Geçici imkânsızlık, imkânsızlık ve ifadaki gecikme arasında düzenlenen, TBK’da düzenlemeye tabi olmayan bir ifa aksaklığı türüdür. Borçlunun ifası mevcut olmakla birlikte sürekli olarak imkânsız değildir(257). Geçici imkânsızlık açık bir varsayımla açıklanamaz. Bir yandan, imkânsızlıkla ilgilidir, çünkü geçici imkânsızlık anında borçlu en büyük çabayla bile ifayı karşılayamaz. Öte yandan, (daha sonra) ifa

Aygül Kızılay Güneylioğlu / On İki Levha Yayıncılık, Mart 2022

ii.Türk Borçlar Kanununda Vadenin Hesabında Dikkate Alınacak Yedek Hukuk Kuralları İfa için bir vade öngörüldüğü hallerde, ifa zamanı takvim günü esası ile belirlenmişse bir sorun yoktur. Örneğin, “10.05.2018” gibi ifa zamanı belirlemelerinde yoruma gerek yoktur. Ancak taraflar takvim günü dışın da ay, hafta, gün esaslarına dayalı olarak ifa zamanı belirlediklerinde, sürelerin hesabı gerekecektir. Sürelerin hesaplanmasına ilişkin yedek hukuk kuralları yol gösterici olacaktır. Zamanın hesabında göz önünde tutulan en küçük zaman birimi gündür(153). İfa zamanının sözleşmenin akdedilmesinden sonra