IV.Furtum ve Usucapionun Uygulama Alanı
Eski usucapionun uygulama alanı ile işlevi hakkında elimizde herhangi bir birincil kaynak bulunmamaktadır. Bu nedenle yine klasik metinlerden yola çıkarak eski usucapionun…
Klasik usucapionun temel işlevi, kazandırmanın hukukî sebebindeki noksanlığı veya fesadı düzeltmek; malik sıfatıyla zilyet (possessor)…
(1) İster res mancipi ister res nec mancipi olsun, bir şeyi malik olmayandan iyiniyetle teslim alan usucapiodan…
Gaius, Institutiones, II.43…
Öte yandan ister bir res mancipi ister res nec mancipi olsun, teslim edenin mâlik olduğunu zannettiğimiz için bunları iyiniyetle almamız kaydıyla, kazandırıcı zamanaşımı mâlik olmayan tarafından bize teslim edilen şeyler üzerinde de bize tanınır.…
(2) Usucapionun ikinci önemli uygulama alanı ise bir malın gerekli şekle bağlı tasarruf işlemiyle devredilmediği kazandırmalardır. Iustinianus öncesi dönemde mallar, mülkiyetin devri için kullanılması gereken devir işlemine göre ikiye ayrılmıştır. Res mancipi
Gaius, Institutiones, II.41…
Nitekim eğer sana bir res mancipiyi ne mancipatioyla devretmiş ne de hukuk önünde [in iure] bırakmış fakat yalnızca teslim etmişsem [tradere], bunun sonucunda o şey senin malların arasında bulunur [in bonis habere]; buna karşın sen zilyet olmakla onu zamanaşımıyla [usucapio] kazanana kadar Quirites Hukuku uyarınca benim olmaya devam edecektir; çünkü kazandırıcı zamanaşımı bir kez dolunca sanki o, mancipatioyla devredilmiş veya hukuk önünde bırakılmış gibi hukuken tam olarak [sana ait olmaya] başlar, yani hem senin mallarının arasındadır hem de Quirites Hukuku uyarınca senindir.…
Usucapionun uygulama alanını açıklayan Gaius, klasik usucapionun işlevi ve furtumun…
Gaius, Institutiones, II.45…
Fakat kimi zaman bir kimse başkasına ait bir şeye iyiniyetle zilyet olsa bile, kazandırıcı zamanaşımı onun yararına işlemez; örneğin, eğer bir kimse çalınmış veya zilyetliği zor yoluyla alınmış bir şeye zilyet olursa. Nitekim On İki Levha Kanunu çalınmış şeyin, Iulius ve Plautius Yasası …
Gaius, Institutiones, II.49…
Öyleyse çalınmış ve zorla zilyet olunan şeyler üzerinde kazandırıcı zamanaşımının On İki Levha Kanunu yoluyla yasaklanmış olduğunun yaygın olarak söylenmesinin, bizzat hırsızın veya zor yoluyla zilyet olanın [şeyi] zamanaşımıyla kazanamamasıyla bir ilgisi yoktur (nitekim ona başka bir gerekçeyle kazandırıcı zamanaşımı tanınmaz, çünkü o tabii ki kötüniyetle zilyettir), fakat başka hiç kimsenin, [şeyi] ondan iyiniyetle satın almış olsa bile zamanaşımıyla kazanma hakkına sahip olmamasıyla ilgilidir.…
Gaius, Institutiones, II.50…
Bundan dolayı iyiniyetli zilyede taşınır şeyler üzerinde kazandırıcı zamanaşımının tanındığı kolaylıkla öne sürülmez; çünkü başkasına ait şeyi satıp teslim eden hırsızlık [furtum] işlemiş olur, eğer [şey] başka bir sebep gereği teslim edilirse de aynısı meydana gelir. Fakat kim zaman başka türlü olur, mesela eğer mirasçı vefat edene ödünç veya locatio conductio gereği verilmiş ya da kendisine [vedîa olarak] bırakılmış bir şeyi mirasa ait bir şey olduğu düşüncesiyle satar veya bağışlarsa hırsızlık [furtum] işlemiş olmaz. Keza bir câriye üzerinde intifa hakkına sahip olan, onun yavrusunu da kendisine ait olduğunu zannederek satar veya bağışlarsa hırsızlık [furtum] işlemiş olmaz; çünkü çalma niyeti olmadan hırsızlık [furtum] işlenmiş olmaz. Bir kimsenin hırsızlık ayıbı olmadan başkasına ait bir şeyi devredip onun zilyet tarafından zamanaşımıyla kazanılmasını sağlaması başka şekillerde de olabilir.Öyleyse Gaius’un bu metinlerinden Klasik Hukuk Döneminde usucapioya ilişkin…
(1) Çalınmış veya gasbedilmiş mallar usucapio ile kazanılamaz (II.45).…
(2) Çalınmış mal olmaması şartı objektif nitelikte olup, sadece hırsızın o malı usucapio…
(3) Başkasına ait bir taşınırı devreden, kural olarak furtum işlemiş olur…
Kazanılacak malın çalıntı olmaması veya furtum yoluyla ele geçirilmemiş olması şartı oldukça katıdır. Bir malın çalıntı olmaması objektif bir şarttır. Sadece kötüniyetli veya haksız zilyet sayılan hırsız değil, iyiniyetli dahi olsa kimse böyle bir malı usucapio…
Klasik Hukuk Döneminde, başkasına ait bir taşınırı devredenin furtum işlemiş…
(1) mirasçının bir malı miras mallarından zannederek devretmesi,…
(2) intifa hakkı sahibinin hak konusu kadın kölenin çocuğunu kendisine ait olduğunu…
Dahası Gaius ikinci hâlde furtumun istisnasının öngörülmesinin gerekçesi olarak, furtum…
Bu durumda başkasına ait bir şeyi devralan iyiniyetli zilyede karşı açılan bir istihkak…
EN
TR
