III.TİCARİ DEFTERLERİN TİCARİ SENET DAVALARINDA DELİL OLMA BİÇİMİ
Ticari defterlerle ispat konusu öncelikle 1926 tarihli TTK’da şu şekilde düzenlenmiş…
81. Muamelât-ı ticariyeden dolayı beynettüccar tahaddüs eden ihtilâfatta defatir-i ticariye-i kanuniye mevaddı atiyede muayyen şerait dairesinde esbab-ı sübutiye makamında kabul olunabilir.…
82. Tarifat-ı kanuniyeye muvafık veya gayrimuvafık surette tutulmuş olan defatir-i ticariye-i kanuniye mündericatı sahibi ve halefleri aleyhinde delil olabilir. Fakat defatir-i mezkûrede sahibi lehine olan kuyut dahi aleyhindeki kuyut gibi muteber olub bunlar yekdiğerinden tefrik edilemez.…
83. Tarifat-ı kanuniyeye muvafık olarak tutulan defatiri ticariye mündericatı sahibi lehine delil ittihaz olunabilir. Fakat taraf-ı hasmın kezalik kanuna muvafık surette tutulan defatirinde münderic kuyut buna muhalif olur veyahut müstenid-i iddia olan kaydın hilafı vesaik veya delâil-i mutebere-i saire ile ispat edilirse kayd-i mezkûrun kuvve-i sübutiyesi sakıt olur.84. Tarafeynden birinin defteri kanuna muvafık diğerinin defteri gayrimuvafık olur veya hiç defteri bulunmaz veya ibraz etmek istemezse defteri muntazam olan tacirin defterindeki kuyut, defteri gayrimuntazam bulunan veyahut hiç mevcut olmayan veya ibraz etmek istemeyen taraf aleyhinde delil olabilir. Fakat aleyhine delil ittihaz olunan kaydın hilafını taraf-ı hasım delâil-i mutebere ile ispat eylerse muntazam defterdeki kaydın kuvve-i sübutiyesi sakıt olur.…
85. Tarafeynden biri hasmın defatir-i ticariyesi mündericatını kabul edeceğini huzur-u mahkemede beyan ve taahhüt etmiş iken hasmı defatir-i ticariyesini ibrazdan imtina eylerse mahkeme talib-i ibraz olan tarafa iddiasının sıhhati hakkında bir yemin tevcih edebilir.…
86. Mahkeme muvafık-ı kanun olarak tutulan defter mündericatını sahibi lehine senet ittihaz edecek oldukta ikmal-i kanaat ve temin-i vicdan için o kaydın doğru olduğuna ve müddeabihin halen müddeialeyh zimmetinde vacibülifa hakkı bulunduğuna dair sahib-i deftere behemehal bir yemin-i mütemmim icra ettirir.…
Benzer hükümler 1956 tarihli eski TTK’da da şu şekilde yer almakta idi:…
E) Ticari defterlerin ispat kuvveti:…
I - Kati delil:…
Madde 82 – Ticari işlerden dolayı tacir sıfatını haiz olan kimseler arasında çıkan ihtilaflarda ticari defterler aşağıdaki maddelerde gösterilen şartlar dairesinde delil olarak kabul olunur.…
Tasdika tabi olmıyan defterler ancak 69 uncu madde gereğince tasdika tabi olup da tasdik edilmiş olan ilgili defterlerle birlikte delil olarak kabul olunur.…
Bir tacirin tuttuğu bütün defterlerin birbirini teyit etmesi şarttır; aksi takdirde defterler delil olmaktan çıkar.…
II - Yemin:Sayfa 37…
Madde 83 – Mahkeme, aşağıdaki hükümler gereğince, defter münderecatını sahibi lehine hükme medar görmüşse kanaatini kuvvetlendirmek için o kaydın doğru olduğuna ve davacının halen davalıda yerine getirilmesi gereken hakkı bulunduğuna dair defter sahibine tamamlayıcı bir yemin verir.…
Taraflardan biri hasmın ticari defterlerinin münderecatını kabul edeceğini mahkeme huzurunda beyan etmiş iken hasmı ticari defterlerini ibrazdan imtina ederse, mahkeme, defterlerin ibrazını istemiş olan tarafa iddiasının sıhhati hakkında bir yemin verir.…
III - Sahibinin aleyhinde:…
Madde 84 – Kanuna uygun olarak veya olmıyarak tutulmuş olan ticari defterlerin münderecatı, sahibi ve halefleri aleyhinde delil sayılır. Şu kadar ki; kanuna uygun olan defterlerde sahibi lehine olan kayıtlar dahi aleyhindeki kayıtlar gibi muteber olup bunlar birbirlerinden ayrılamaz.…
IV - Sahibinin lehinde:…
Madde 85 – Kanuna uygun bir surette tutulan ve birbirini teyit eden ticari defterlerin münderecatı sahibi lehine delil ittihaz olunur; şu kadar ki hasım tarafın keza kanuna uygun surette tutulmuş olan ve birbirlerini teyideden defterleri buna aykırı olur veya bu hususta hiçbir kaydı havi bulunmazsa yahut iddianın dayandığı kaydın aksi, vesika veya diğer muteber delillerle ispat edilirse sözü geçen kaydın ispat kuvveti kalmaz.…
V - Diğer tarafın aleyhinde:…
Madde 86 – Taraflardan birinin defterleri kanuna uygun olup da diğerininki olmaz veya hiç defteri bulunmaz yahut ibraz etmek istemezse;defterleri muntazam olan tacirin birbirini teyit eden defterlerindeki kayıtlar, diğeri aleyhinde delil olur. Hasım taraf, aleyhinde delil ittihaz olunan kaydın aksini muteber delillerle ispat edebilir.…
Yürürlükteki TTK’da ise benzer bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak benzer düzenleme…
Bu değişikliğin sebebi ve sonucu şudur:Sayfa 38…
Artık eskimiş sayılan Hukuk Usul-ü Muhakemeleri Kanunu’nu yenilemek üzere Adalet…
EN
TR
