İslam Hukukunda Köleliğin Bir Diğer Görünümü: Cariyelik

19. yüzyılda dahi kadınların mükâtebe(30) gibi sınırlı hizmet sözleşmelerine dayanan koşullu köleliği sahipleriyle pazarlık etmelerini sağlayacak kaynakları pek yoktu. Ev işlerinin dışında, kazançlı ve saygın işler konusunda kadınların istihdam olanakları kısıtlıydı. Bu durumda sabit bir hizmet süresine karşılık özgürlük vaadi sözleşmesi yapmayı başarabilen kadınların da bu sözleşmeyle özgürlüğe kavuşma ihtimali zayıftı. 18. yüzyılda verilen bir fetvaya göre, bir cariyenin üzerinde anlaşılan koşulları yerine getirememesi, parasının yetmemesi sözleşmeyi geçersiz hale getiriyordu. Efendi Zeyd de bu nedenle sözleşme öncesi haklarını geri kazanıyordu ve bunlara Şeyhülislam’a sorulan sorunun en önemli noktasını oluşturan hak da dâhildi: “Zeyd’in onu satması caiz midir?” Cevap olumluydu. Sözleşme yürürlükte olduğu sürece mükâtib (efendi) mükâtebini satma hakkına sahip değildi. Kuramsal olarak cinsiyet farkı gütmese, hatta Kuran tarafından teşvik edilse de pratikte mükâtebe pazarlıkları neredeyse yalnızca erkekler için özgürlüğe, azada giden bir yol olmaktaydı.(31)

Esir pazarları asırlar boyunca şehirlerde kölelerin satıldığı ticari merkezler olmuştu.…

1700’lü yıllarda İstanbul’a gelen Fransız seyyah Olivier’nin gözlemlerine göre saraya…