Meclis Tutanakları Işığında Kurtuluş Savaşı Döneminde Medenî…: 2. Hâkimi Münferit Usûlünün Yaygınlaştırılması

Hâkimi münferit usûlünün yaygınlaştırılmasına yönelik politikalara değinmeden önce,…

Millet Meclisinde cereyan eden tartışmalara bakıldığında, karmaşık yargılama usûllerinden…

Tokat bidayet mahkemelerinin lağvından dolayı Adliye Vekâletinden istizah takriri…

“…Bununla beraber bir de sulh mahkemeleri yapıldı. Beyefendiler; Merkezi vilâyette beş mahkeme bulunduğu halde; bir sulh mahkemesi; hâkimi münferit olmak itibariyle; beş mahkemeyi susturdu ve durdurdu. Diğer mahkemelere sinek koğalattı…Sebebi ne? Esselâmü aleyküm hâkim efendi. Benim filân efendide beş on kuruş alacağım var alıver diyor.. O gün işi bitiyor… Müddei haklı; olduğu halde haksız da çıksa, yani hâkim hata etse; hakkını iptal etse, o yine memnun; çünkü işi çabuk bitti… O gidecek, başka işine bakacak…”…

“…Efendim memleketimizde her şubei idariye için teşkilat yapmağa ihtiyaç olduğuna kani olanlardanım. Ancak eğer teşkilâtı hazırayı idame tarzında yapacaksak hiç yapmıyalım (Doğru sadaları). …En evvel de teşkilâtı adliyeden başlamalıdır…Bir kere adliye teşkilâtı şimdilik üç derecedir: Bidayet, istinaf, temyiz. Bir defa istinafı külliyen kaldırmalı, hâkimi münferit usûlünü ikame etmeli ve aynı zamanda iştikâ anilhükkâm meselesini temin etmeli. Eğer bunu yapabilirsek esaslı bir teşkilât yapmış oluruz ve cidden pek büyük bir inkılâbı idari yapmış oluruz. Eğer hâkimi münferit usûlünü kabul edersek efendiler memleketin her tarafına seyyanen mektebi hukuk mezunu çok hâkim tâyini mümkün olur. Şimdi mahkemelerde bulunan âzanın yüzde otuzunu mektebi hukuk mezunu olmıyan birtakım zevat teşkil ediyor. Bu vesile ile hâkimi münferit hakkında bir şey yapar ve Adliye Vekâletine tevdi edersek en iyi bir karar ittihaz etmiş olacağımıza kaniim” vurgular eklenmiştir.…

“…Vehbi Efendi ve Emin Beyefendi hâkimi münferit usûlünden bahis buyurdular. Mahkeme teşkilâtından maksat hakka vusûldür. Halbuki maslahatın tayini bazı zamanda değil; hattâ çok kere buna mândir. Bir günde yüz muhakeme görmek fazilet değildir. Bir günde beş meseleyi halletmek, fakat o meseleyi tamamiyle tetkik ederek, erbabı hakka hakkını vermek daha ziyade mahkeme için şayanı emnu itimattır. Sulh mahkemeleri teşkil edildi. Bazı hâkimler de geldi. Bunlar içinde ashabı fazlu kemal olanlarını da gördük. Fakat bazı zamanlar müddeinin dâvasını kendi bildiği gibi anlıyarak müddeinin dâvasını hilâfına hüküm verenleri de gördük…Bir mahkemede beş, altı âza ve bir reis olmakla hakka doğru gitmek lâzım gelmez mi? Bu mesele mühimdir. Bunu delilini söyliyeyim. Fransız tebaasından Müsyü Belfura namında birisi Konya’da bir çiftlik almıştır. Bu çiftliğin refiyed dâvasını sulh hâkimi Ali Galip Efendi görmüştür. Sulh hâkimi kuraya gider, halk zaten sulh mahkemelerini bilmez ve kırda, bayırda, muhtar odasında …

“…yani demek istiyorum ki hâkimi münferit söziyle fazla iştigal ediyoruz. Ve bunu bir iş zannediyoruz. Emin olalım ki bizden evvel Hükümetin teşkilâtiyle alâkadar olanlar bunun fevkalâde fevaidini görselerdi ve kabiliyeti tatbikıyesine kaani olsalardı çoktan bu teşkilâtı tevsi etmişlerdir. Edirne’de bunun ikmâline muvaffak olamamışlardır. Memleketin en güzide hâkimlerini seçtikleri halde bile orada bundan büyük faydalar temin edememişlerdir. Biz nasıl oluyor da Anadolu’nun Bitlis’inde, veyahut …

Meclis Tutanakları Işığında Kurtuluş Savaşı Döneminde Medenî Usûl Hukuku

Aşağıda bir kısmını gördüğünüz bu dokümana sadece Profesyonel + pakete abone olan üyelerimiz erişebilir.

2.Hâkimi Münferit Usûlünün Yaygınlaştırılması