Meclis Tutanakları Işığında Kurtuluş Savaşı Döneminde Medenî Usûl Hukuku

“…Memlekette vaz’edilen kavanin maalesef vaz’edildiği şekilde tetkik ve tetebbu edilmediği gibi bunun üzerinde de yürünmüyor. Bunun üzerinde yürünmediği için birçok komisyonlar ile işin içinden çıkmak ihtimali nazarı dikkate alınıyor. Ve işler her gün biraz daha girift bir şekil alıyor. Müfid Efendi Hazretlerinin verdikleri izahat hukuki ve ilmîdir. Efendiler, emaneti ehline tevdi etmek, ne kadar lâzımsa, adaleti mümkün olduğu kadar yürütmekde o kadar lâzımdır. Teşkilâtı adliye bu kadar zamanlık bir müessese olduğu halde gerek eski hâkimi münferit…ve sonra müçtemi teşkilât olduğu halde memlekette adaleti tesis edemediğini ve Ragıp Bey biraderimizin buyurduğu gibi halkı inlettiğini iddia ettiğimiz halde bu kadar karışık olan mesaili meclisi idare ve âzalarına tevdi etmekle bu halkın eski iniltilerine nâmütenahi iniltiler ilave edeceksiniz…Tanzimatın döküntüsü denilen usûlü muhakemat maalesef iyi tatbik edilen memleketlerde çok güzel neticeler veriyor. İşte bir tanesi Anadolu’nun karşısındaki Kıbrıs Adası. Orada aynen tatbik edildiği halde pek güzel semerat veriyor. Fakat bizde tatbikatta yapılan suistimalin tevlidettirdiği fenalığın önüne geçmek için hakiki tetebbu erbabı, hakiki vukuf erbabı yoktur. Karşımızda gördüğümüz Mecelle usûlü muhakemeden mürekkeptir. Onlarla meşgul olacak mükemmel kafalar lâzımdır. O Kafalardan umumiyetle mahrumiyetimiz bizi kolay şeylerin yapılmasına sevk ediyor. Ve neticede halkı komisyonlarla iadeye sevk ediyor, komisyonlarla halli mesaile kalkışıyoruz…Menhubat Komisyonu Kanunu namiyle ortaya atılan kanunun hiçbir kıymeti yoktur. Maksadı teminden çok uzaktır. Yeniden birçok kimselerin gözyaşı dökmesine sebebiyet verecektir. Bunun katî surette …