Meclis Tutanakları Işığında Kurtuluş Savaşı Döneminde Medenî Usûl Hukuku

“…Biz Türk müslümanlar şu padişahlık kurulduğu zaman beri doksan üçe kadar hâkimi münferit usûlü ile adaleti almaya alışmış bir neslin evlâdıyız….Hâkimi münferit usûlüne alışmış olan bu millet vaktaki 93 harbini müteaakıp Berlin Kongresinde bize hâkimi müştemi usûlünü kabul ettirmek için Avrupa’da bir kıyam bir fikir hâsıl oldu. Fakat hâkimi müçtemi için vâkı olan bu kıyamı tetkik edecek olursanız bu, ilk defa olmak üzere bir Rum tarafından çıkarılmıştır, bu da Aleksandr Kara Teodor Paşadır. Bize hâkimi müçtemi usûlünü sokmuştur. Hâkimi müçtemi usûlünü bize sokmasının birinci sebebi, güya Tanzimatın kokmuş, müteaffin, beyinsiz adamlarının; Biz Avrupalılaşmak - muasırlaşmak değil – Avrupalılaşmayı kabul edersek, adalet yapacağımızdan Avrupalılara bir kanaat vereceğimize dair fikirleridir. İşte hâkimi müçtemi denilen bir plânı bu suretle içimize soktular. Bu öyle bir belâdır. İlk 93 ü mütaakıp hâkimi müçtemi suretiyle memlekette başlıyan teşkilât yine benim zavallı memleketimde …