Meclis Tutanakları Işığında Kurtuluş Savaşı Döneminde Medenî Usûl Hukuku

“…Teşkilâtı adliyede de iki noktai nazardan vaziyetin tetkikı iktiza eder: Birisi hükkâm ve memurin, diğeri muamelâtı umumiye. Şüphe yoktur ki, kavanini mevcudeyi hüsnü tatbik edebilecek hükkâmımız çok değildir. Ancak bu azlık hükkâmın fikren dûn olmalarından ziyade mesleke merburiyeti katiye ile bağlanacak raddede temini refahları düşünülmediğinden ileri geliyor. Pek yüksek salâhiyetlere malik olan heyeti hâkime memurini saireye nispetle gayet az maaş alarak derdi maişet içinde çırpınıyor. Bunun için hükkâmın terfihi bizim için umdedir. Zıykı maişetle fikren harab olan heyeti hâkimeden şeriatın ve aklın ıstiyeceği sirati karar, selâmeti reyi bek

Hükkâmın terfihinden ve vazifesine dikkat ve ihtimam etmiyenlerin tardı esasını kabulden sonra, muamelâtı adiyei mehakimin tesriı intacına mâtuf tedabir ittihazına sıra gelir. Müstantık ve müddüeiumuminin cürmü meşhuda giderek ikmal ettiği tahkikat evrakının bir iki şahidin noksanisi dolayısiyle istintak dairelerinde uzun zaman kalmasına ve sonra heyeti ittıhamiyeye gitmesine ve istintakan ifadesi alınan kessanın altı ay sonra tekrar cinayet mahkemesi kapılarında sürünmesine ve saireye mâtuf olan teşkilâtı hazırai adliyeyi tadil ve yerine cürmü meşhut vukuunda derhal mahalline azimetle isticvap ve istimaı aynı zamanda icra ederek hükmü vermek vazifesiyle mükellef üçer kişilik hâkimi müştemi ve mesaili saırei cezaiyede Hâkimi münferit usûlünü kabul ve istintak ve ittıham gibi muamelatı uzatan, irtikâp ve irtişaya büyük kapılar açan teşkilâtı ortadan kaldırmak ve seyyar sulh hâkimleri vasıtasiyle adaleti halkın ayağına götürmek eslemi tariktir. Muamelâtı adliyenin tesrii ve hükümlerinin kabil olan süratle itası için her kazada doğrudan doğruya müddeiumumiler emrine verilecek süvari jandarmaları vasıtasiyle tebligat icra ettirebilmekten başka çare göremiyoruz…” vurgular eklenmiştir.…