IV.DANIŞTAY 13. DAİRESİNİN HENKEL KARARI İÇTİHAT NİTELİĞİNDE MİDİR?
İçtihat teriminin sözlük bakımından “zor ve külfetli bir iş vücuda getirmek için bütün kudret ve gayretini sarf etmek suretiyle çalışmak”…
Buradan hareketle içtihadın, yargıçların hukuk yaratma yetkisiyle ilişkilendirildiği…
“tek bir karar dahi yargısal içtihadın ortaya çıkması için yeterlidir. Tek bir kararla dahi ortaya çıkabilen içtihadın sonraki kararlarda dikkate alınarak uygulanıp uygulanmaması, o içtihadın niteliğine değil, ömrüne ilişkin bir husustur.”…
Bu görüş esasen common law hukuk sisteminde bütünüyle savunulabilir. Zira common law…
Common law sisteminde yargı kararlarının, ratio decidendi ve obiter dicta…
Common law hukuk sisteminde, yargısal içtihat kavramını en iyi karşılayan terimin precedent…
Common Law sistemindeki hukuki istikrarın ve öngörülebilirliğin doctrine of precedent…
“yargıçlar, önlerindeki ihtilafı çözerken, hem üst mahkemelerce hem de bizzat kendi mahkemelerince benzer ihtilaflarda verilmiş bulunan kararların ratio deciendi kısmından çıkan ilkelere uymak zorundadır”…
ancak hemen belirtelim ki, anılan zorunluluk hukuki değil geleneksel bir zorunluluktur.…
“Bağlayıcı güçteki (binding) bu kararlara authoritative (emredici) precedent denir. Doktrin, aynı düzeydeki mahkemelerin birbirini takip etmesini mecbur tutmadığı için, bu mahkemelerin birinde verilen karar, diğeri için ancak persuasive (ikna edici) precedent oluşturur.”…
Dolayısıyla common law sistemi içerisindeki uyuşmazlıklarda, hukuki muhakeme, geçmiş kararlara yapılan atıflar ve emsal karar doktrini (yani doctrine of precedent…
“kararın bağlayıcılık düzeyi ve atıfta bulunulan kısımların ratio decidendi teşkil edip etmediği tartışılmaktadır. Mahkeme, zâhiren bağlayıcı duran emsal karardan iki şekilde ayrılabilir (departure from precedent):”…
“1) Dikkatsizlik / through lack of care: Buna göre, emsal gösterilen karar, önceki emsaller ya da kanun hükmü dikkate alınmadan verilmiş olabilir, böyleyse bağlayıcı değildir.2) Distinguishing: Maddi vakıalar farklıdır, dolayısıyla eldeki uyuşmazlık, emsal gösterilen kararın ratio decidendi’sinden çıkan ilkeye altlanamaz. Durum böyleyse, karar bağlayıcı değildir.”
İşte bu anlatılanlardan hareketle, Türk hukuk sisteminde, common law sistemindeki anlamıyla içtihat hukukunun bulunmadığı görülmektedir. Keza sözü edilen anlamıyla içtihat hukukunun Kıta Avrupası ülkelerinde de bulunmadığını ifade etmek gerekmektedir. Hemen her idare hukuku kitabında yer verilen, Fransa’da ve Türkiye’de uygulanan idare hukukunun bir içtihat hukuku olduğu yönündeki argümanın da common law’daki…
Fransa’da ve Türkiye’de idare hukukunun temel müesseselerinin idari mahkemelerin…
Müstakar hale gelmiş, diğer bir ifadeyle yerleşik hale gelmiş yargı kararlarının…
Başta anayasal hukuk devleti ilkesi gereği, idarelerin yerleşik içtihatlara uymaları…
Bir kararın yerleşik hale geldiğinin savunulabilmesi için belirli bir sayı bulunmamaktadır.…
“İçtihatların birleştirilmesinden amacın, kararlar arasındaki aykırılıkların giderilmesi suretiyle hukuki istikrarı sağlamak olduğu dikkate alındığında, Danıştay On Birinci Dairesinin verdiği kararlarla içtihadın birleştirilmesiyle sağlanmak istenilen hukuki istikrarın kendiliğinden oluştuğu görülmektedir. Bu durumda, içtihatların birleştirilmesinden beklenen aynı ya da benzer maddi olaylara hukuk kurallarının aynı şekilde yorumlanması suretiyle uygulanması amacının yargılamanın doğal seyrinde kendiliğinden oluştuğu, bu nedenle de 2575 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesinde aranan ‘lüzum’ unsurunun olayda gerçekleşmediği sonucuna ulaşılmıştır. Açıklanan nedenlerle içtihatların birleştirilmesine gerek bulunmadığına … karar verildi.”…
Dolayısıyla anılan içtihadı birleştirme kararı, esasen, yerleşik Danıştay içtihatlarının,…
“Bundan başka, temyiz merci denetiminden geçen yargı kararlarının istikrar kazanmış olduğunu belirten müelliflerin bulunduğunu belirtmek gerekir.…
Bununla birlikte, teknik hukuk bakımından yargı kararları sonraki benzer uyuşmazlıklar…
1. Henkel kararında, Danıştay, ilgili kılavuzun, aynı ilgili tebliğ gibi, icrai bir genel düzenleyici idari işlem niteliğinde olması nedeniyle, Kurulu bağladığını ve Kurulun sözü edilen tebliğe ve kılavuza uygun birel işlemler yapmak zorunda olduğunu hatırlatmaktadır. Kurul bu argümana mı karşı gelecektir?İdarenin genel düzenleyici işlem yapma amaçlarından biri, kendilerine kanunlarla…
Üstelik, “idarenin hukuk kurallarını yorumlayarak aldığı kararların emsal nitelikteki…
2. Yargıçlar, kararlarıyla hukukun ne olduğunu söyler. “Yargı kararı ‘hukuksal gerçeklik’ niteliğinden yararlanır”
EN
TR
