Roma Yargı Düzenine Hâkim Olan Etik Değerler

Digesta bütünüyle tarandığında yargı etiği ile örtüşen bir başlık ya da bölüm mevcut…

Yargı etiği ile ilgili veriler sunduğunu düşündüğümüz metinlerin başında D. 5. 1.…

Dig. 5. 1. 12. 2 Paulus 17 ad Edictum…

Non autem omnes iudices dari possunt ab his qui iudicis dandi ius habent: quidam enim lege impediuntur ne iudices sint, quidam natura, quidam moribus. natura, ut surdus mutus: et perpetuo furiosus et impubes, quia iudicio carent. lege impeditur, qui senatu motus est. moribus feminae et servi, non quia non habent iudicium, sed quia receptum est, ut civilibus officiis non fungantur.…

Hâkimleri atama yetkisine sahip olanlar insanların her türünü, fark gözetmeksizin, hâkim olarak atayamazlar. Gerçekten, onların kimisine yasa, hâkimliği yasakladı, diğerlerinin yasaklılığı işin tabiatı gereği, diğer bazıları da örf ve adet gereği. Tabiat sağır dilsiz, akıl hastası ve impubes (ergin olmayan) kimseleri hâkimlikten yoksun bırakır. Yasa, senatus üyesi dışındakilerin hâkim olarak atanmalarını engeller, kadınlar ve kölelerinki ise yargılama yapma yeteneğine sahip olmadıkları için değil, vatandaşlık vazifesini yerine getirmelerini engelleyen gelenekler yüzündendir.…

Bu metni tamamlayıcı şekilde kaleme alınan D. 5. 1. 6’da da, “kör kimselerin hâkimlerin…

D. 5.1.6 Ulpianus 6 ad Edictum…

Caecus iudicandi officio fungitur.…

Hâkim olarak atanamayacaklar bakımından bir başka tamamlayıcı metin D. 5. 1. 17’dir…

D. 5. 1. 17 Ulpianus 22 ad Edictum…

Iulianus ait, si alter ex litigatoribus iudicem solum heredem vel ex parte fecerit, alius iudex necessario sumendus est, quia iniquum est aliquem suae rei iudicem fieri.…