Atina Antikitesinde Hukukun Ekonomi Politiği - Aristokratik Oligarşiden Demokratik Yönetime Hukuk Düşüncesinin Dönüşümü

3.2.Nomos ve Physis İkiliği

Physis ilk olarak İyonyalı doğa filozoflarının yeni dünya anlayışlarını tanımlamak; şeylerin gerçek yapısını, karakterini ve davranış biçimlerini anlatmak için hem oluşun hem de oluştan hareketle erişilen hal veya yapıya giden sürecin karşılığı olarak kullandıkları bir kavramdı(807). Böylece dünyanın anlaşılmasında dışsal zorlama olarak nitelendirilebilecek mitolojik kaynak arayışının yerini içsel gelişimin bir ürünü olan doğal nedenlerin bulunup keşfedilmesi alıyor; tanrısal nedensellikten doğal nedenselliğe geçilen bu süreçte, physisin arkhesi (köken - ilk neden - ana madde), maddi dünyanın bileşenleriyle özdeşleştirilerek dünyaya içkin mevcut düzenin temel ilkesi haline getiriliyordu(808). Physisin arkhesi olarak -su, hava, ateş, Sayfa 298sınırsız ya da tanrı- ne kabul edilirse edilsin doğa; her türlü değişimi kendinde başlatabilen, canlı, dünyanın kendisinden meydana geldiği varsayılan gerçek bir maddi töz olarak anlaşılıyordu(809). Dolayısıyla da physis kavramı, evrenin veya şeylerin durağan bir öz ya da kökene sahip, sabit ve değişmez bir yapı şeklinde değil, dinamik ve devingen bir oluş içinde gerçekleştiği düşüncesiyle, evrendeki değişim ve dönüşümü sağlayan içkin nedenlerin bulunup nasıl anlamlandırılması gerektiği uğraşısıyla bağlantılı olarak biçimleniyordu(810). İyonya filozoflarının bu düşüncelerinden hareketle physise ilişkin görüşler; ilki, başlangıç çizgisi olarak Anaksagoras’ın dünyanın evrilme süreci ile düzenine ve diğer her şeyin merkezine aklı (nous) yerleştirerek gerçekleştirdiği, fakat zamanla Sokrates sonrası idealizmin bu anlayışı yeniden ele alıp dönüşüme uğratarak physisi bir telosa sahip ve “bilinçli tasarım”ın bir ürünü olarak Sayfa 299gören yaklaşımı ile diğeri, atomcuların, evrenin doğal güçlerin bilinçli bir telosa sahip olmaksızın rastgele işleyerek meydana getirdiği farklı etkileşimler neticesinde ortaya çıktığına ilişkin kabulü olmak üzere iki farklı gelişim çizgisi izlemiştir(811). Bazı Sayfa 300sofistleri de etkilediği söylenebilecek olan bu ikinci gelişim çizgisi, physisi ereksiz biçimde işleyen bir düzen / düzensizlik şeklinde değerlendirdiği nispette, akıllı tasarım da ikincil nitelikte, salt beşeri dünyada geçerli bir olgu olarak kabul ediliyor ve Platon ile Aristoteles çizgisindeki idealist felsefenin yücelttiği manevi değerler için en büyük tehdit haline geliyordu(812). Sayfa 301

BOŞ SAYFA