Cumhuriyet Anayasacılığının Doğuşu (1921 ve 1924 Anayasaları Açısından Karşılaştırmalı Bir İnceleme)

Ulusçu kanat açısından meclis hükümeti sistemi, pratikteki amaçlarının gerçekleştirilmesi…

Ulusçu akım daha çok bu saiklerle kuvvetler birliği ilkesini ısrarla savunmuştur.…

“Efendiler! Bendenizce eski denilmesi lâzım gelen kitaplarda bu tefrik-i kuva [kuvvetler ayrılığı y.n.] vardır. Bu tefrik-i kuvanın vahidi olan bir nazariye-i meşrutiyet vardır.”…

Mustafa Kemal Paşa bu konuşmasında Jean Jacques Rousseau’ya atıfla şunları söyle…

“Bu nazariyat-ı meşrutiyeti bulan en büyük filozofların, bu nazariyatı kurmak için çalıştıkları esasları tetkik ettim. Bunlara nüfuz ettim. Benim gördüğüm şudur: Düşünmüşler ve “Nasıl yapalım da bu kuvve-i müstebide, o irade-i içtimaiye ve milliyyenin dûnunda kalabilsin yahut sıfıra müncer olabilsin?” diyorlar. Ve buna muvaffak olamamak yüzünden büyük ve derin bir ıstırap duyuyorlar. Jean-Jacques Rousseau’yu baştan nihayete kadar okuyunuz. Ben bunu okuduğum vakit, hakikat olduğuna kail olduğum bu kitap sahibinde iki esas gördüm: Birisi bu ıstırap, diğeri bir cinnettir. Merak ettim, ahvâl-i hususiyesini tetkik ettim, anladım ki hakikaten bu adam mecnun idi. Ve hâl-i cinnette bu eserini yazmıştır. Binaenaleyh, çok ve çok istinat ettiğimiz bu nazariye böyle bir dimağın mahsulüdür.…

“…Hakikati hâlde hâkimiyet yalnız bir şekilde tecelli eder. O da bu hâkimiyetin sahibi olan insanların doğrudan doğruya bir araya gelerek teşriî, icraî ve adlî vezaifi bizzat ifa etmeleriyle mümkündür. Ve söylediğim şey, Efendiler, tarihte fiilen mevcut olmuş şeylerdendir.…