Karşılaştırmalı Hukuk Bakış Açısıyla Telif Haklarında Parodi Amaçlı Kullanımlar

Resim sanatı ele alındığında, Mısır’da ve Orta Çağ’da sanatçının başarısının kopyalamada ne kadar usta olup olmadığıyla ölçüldüğü görülmektedir(68). Kopyalar sayesinde ulvi olan yeniden sunulmakta ve tanrısallığı korumaya hizmet etmekteydi. Bu dönemde amaç üslup geliştirmek değil, zaten mükemmel olanı en mükemmel bir şekilde tasvir etmekti(69). Üslup kavramının literatüre girmesi 16. yüzyılda söz konusu olabilmiştir. Yine de taklit, pastiş gibi alımlamaların 1800’lere kadar normal kabul edildiği ileri sürülmektedir. 20. yüzyılda resimlerarasılığın üzerine daha fazla çalışılmaya başlanmış, konu, etik dahil olmak üzere farklı açılardan ele alınmıştır. Resimlerarası geçişliliği sağlama araçları olarak özellikle in-Sayfa 19tihal (kopya), parodi (dönüştürme) ve pastiş (taklit) gündeme gelmiştir. Bu sayılanlardan parodinin en başarılı örneklerinden biri Duchamp’ın L.H.O.O.Q adlı eseridir(70). Duchamp, Leonardo da Vinci’nin Mona Lisa isimli 19,7x10,5 santimetrelik kartpostal(71) reprodüksiyonuna kurşun kalemle bir bıyık ile keçi sakalı eklemiş ve resmin altına imza, tarih ve yapıldığı yer olan Paris’i not düşmüş, ardından L.H.O.O.Q harflerini(72) yazmıştır. Bu noktada sanatçının Mona Lisa’yı tercih etme sebebine değinilmesi gerekmektedir. Leonardo da Vinci tarafından meydana getirilen “Mona Lisa”, sanatta “biriciklik” in temsillerinden biri olarak kabul edilmektedir. Duchamp söz konusu eklemelerle bu eserin parodisini(73) yaparak, Mona Lisa’nın “biriciklik”ini ortadan kaldırmıştır(74).Sayfa 20

Görsel 1: Leonardo da Vinci, Mona Lisa, 1503-1506 (75

Görsel 2: Marcel Duchamp, L.H.O.O.Q., 1919 (76

Görsel 3: Banksy, Mona Lisa at the Louvre, 2004(79)