EN
TR
Mahkemelerin ortak hataya yaklaşımını ve gerekli eşiği gösteren iki önemli dava bulunmaktadır:…
Lever Bros, daha sonra bu gizli spekülasyonu öğrenmiş ve Bell’e yapılan ödemelerin…
Yargılama sonunda jüri, yöneticilerin hile kastıyla hareket etmediğine kanaat getirmiştir.…
Lord Atkin şu açıklamalarda bulunmuştur:…
“Lordlarım, sözleşmeler üzerinde hatanın etkisiyle ilgili hukuk kuralları makul bir açıklıkla yerleşmiş görünmektedir. Hata eğer etkili olacaksa, bu ancak rızayı ortadan kaldırmak veya bazı durumlarda hükümsüz kılmak suretiyle olabilir. Taraflar, sözleşmenin taraflarının kimliği, sözleşme konusunun sözleşme tarihindeki varlığı ya da sözleşme konusunun niteliği hakkında hataya düşmüş olabilir… Konunun niteliğine ilişkin hata, daha karmaşık soruları gündeme getirmektedir. Bu gibi durumlarda, hata, taraflardan her ikisine ait olmadığı ve bu hata, konuya o niteliği veren özelliğin yokluğu sebebiyle o şeyi inanıldığı halinden esasen farklı kılmadığı sürece, rızayı etkilemeyecektir…”(335)…
Davanın somut koşullarına ilişkin olarak Lord Atkin şu sonuca varmıştır:…
“…genel olarak, kesin bir şekilde belirlenmiş bir sözleşmenin sona erdirilmesine yönelik bir anlaşmanın, eğer bu anlaşmanın zaten ihlal edilmiş olduğu ve başka bir şekilde sona erdirilebileceği ortaya çıkarsa, geçersiz sayılması gerektiği yönündeki bir karara varmanın yanlış olacağını düşünüyorum. Her …
Dolayısıyla, hata işlemin özüne etki etmediği ve yalnızca işlemin niteliğine veya…
Temyiz Mahkemesi, Great Peace davasında, bir sözleşmenin yalnızca, hata sözleşmenin esasına ilişkinse ortak hata sebebiyle hükümsüz sayılabileceğini teyit etmiştir. Ayrıca mahkeme, daha önce kabul gören ve hatanın esaslı olmadığı durumlarda dahi “hakkaniyet” (equity)…
Great Peace davasında taraflar, Hint Okyanusu’nda zor durumda olan başka bir gemi olan Cape Providence’nin…
Kurtarıcı şirket sözleşmeden caymaya çalışmış, ancak bunu da alternatif bir gemi…
Lord Phillips, mahkeme kararında şu açıklamalarda bulunmuştur:…
“Bir sözleşme, dayandığı temel varsayımın yanlış olduğu ortaya çıktığında, tarafların bu şartlar altında sözleşmenin bağlayıcı olmayacağı yönünde örtük bir mutabakata vardıklarını varsaymak gerçekçi değildir. Ortak hata nedeniyle bir sözleşmenin geçersiz sayılması, taraflardan birinin veya her ikisinin yerine getirilmesi imkânsız bir şeyi yapmayı kabul etmiş olmaları hâlinde, hukukî bir kural gereği doğar… Sözleşmenin ifasının imkânsız olup olmadığını değerlendirirken, tarafların yerine getirmeyi kabul ettikleri şeyin ne olduğunu tespit etmek gerekir… Ortak hatanın bir sözleşmeyi geçersiz kılabilmesi için şu unsurların mevcut olması gerektiği anlaşılmaktadır: (i) taraflar arasında belli bir durumun varlığına dair ortak bir varsayım bulunmalıdır; (ii) taraflardan hiçbiri bu durumun mevcut olduğu yönünde açık veya zımnî bir taahhütte bulunmamış olmalıdır; (iii) bu durumun mevcut olmaması, taraflardan birinin kusuruna dayanmamalıdır; (iv) durumun mevcut olmaması, sözleşmenin ifasını imkânsız hale getirmelidir; (v) bu durum, sağlanması gereken edimin varlığına veya sözleşmenin gerçekleştirilebilmesi için devam etmesi gereken şartlara ilişkin olabilir.”(338)…
Lord Phillips, somut olaya ilişkin değerlendirmesinde ise şu şekilde devam etmiş…
“[İlk derece mahkemesi yargıcının] da belirttiği üzere, bu davadaki ortak hata meselesi, iki gemi arasındaki mesafe hakkındaki hatanın, Great Peace’in sağlayabileceği hizmetlerin, tarafların üzerinde anlaştıkları şeyden esasen farklı olmasına yol açıp açmadığına bağlıdır… Sözleşme yapılırken her iki tarafın da gemilerin birbirine yeterince yakın olduğuna dair ortak bir varsayımı vardı… Acaba iki gemi arasındaki mesafe, bu varsayımı geçersiz kılacak ve sözleşmenin ifasını imkânsız hale getirecek kadar fazla mıydı? Eğer öyleyse, davacılar, sözleşmenin hükümsüz olduğuna dair savunmada bulunabilecek duruma gelebilecektir.”(339) Lord Phillips, iki gemi arasındaki mesafenin, sözleşmenin esasını geçersiz kılacak…
McKendrick, Temyiz Mahkemesi’nin ortaya koyduğu ortak hata doktrininin son derece dar kapsamlı olduğunu belirtmiş ve şu şekilde değerlendirme yapmıştır: “Sözleşmenin ‘ifasının imkânsız’ olması şartı, nitelik hakkındaki bir hataya dayanarak sözleşmenin geçersizliğini ileri sürmeyi çok güç hâle getirmektedir.”
