Hakkaniyet Kavramı - Hukuki Esneklik Problemi Bağlamında Bir İnceleme

Aristotelesçi adalet (δικαιοσύνη, dikaiosyne, justice) kavramının dağıtıcı veya denkleştirici versiyonları temelde düzene ilişkin prensipleri ifade eder. Bir düzen tesisine, statüler ve standartlar oluşturmaya ve düzenin unsurları arasındaki sınırları çizmeye (yani kurallar koymaya) ilişkindirler. Buna karşın hakkaniyet, “bazı şartların ve çözümlerin önceden kesinlikle belirlenememesinin doğuracağı düşünülen sakıncaları ortadan kaldırmak için hukuk kurallarının esnek veya eksik bıraktığı durumlarda etkisini gösteren ve belli somut olayların özelliklerine uygun kararlar verilmesini emreden ilkedir”(5).…

Aristoteles, bir başka eseri Retorik’te, hakkaniyet kavramının bünyesindeki…

Hakkaniyet bize insan doğasının zayıflığına karşı merhametli olmamızı; yasalardan çok onu yapmış olan insanları, o insanların ne söylediğinden çok neyi kastettiğini düşünmeyi; sanığın eylemleri üzerinde niyetleri kadar fazla durmamayı, ya da şu veya bu ayrıntı üzerinde olayın [bütün] hikayesi kadar fazla durmamayı; bir adamın şu anda ne olduğunu değil, her zaman ya da genellikle ne olduğunu sormamızı emreder. Zararlardan çok yararları, verilen yararlardan çok elde edilen yararları anımsamayı; bize karşı kötü davranıldığı vakit sabırlı olmayı; bir anlaşmazlığı güç kullanarak değil müzakere yoluyla çözmeyi; dava açma yerine hakeme başvurmayı yeğlemeyi emreder - çünkü bir hakem davanın hakkaniyetine göre hareket eder, bir yargıç ise katı hukuka göre hareket eder ve tahkim, hakkaniyet için tam güç sağlamak amacıyla icat edilmiştir. Yukarıdakiler hakkaniyetin doğası hakkında yeterli bir açıklama olarak kabul edilebilir(7)…