Aşağıda bir kısmını gördüğünüz bu dokümana sadece Profesyonel +
pakete abone olan üyelerimiz erişebilir.
Sayfa 89İKİNCİ BÖLÜM - AYNİ SÖZLEŞMELERDE CUSTODIA SORUMLULUĞUNDAN DILIGENTIA’YA GEÇİŞ
I.ARİYET (COMMODATUM) SÖZLEŞMESİNDE
A.Ariyet Alanın Sorumluluğu
Roma Hukukunda ariyet sözleşmesi, iradelerin uyuşmasının yanında teslim ile kurulan…
Ius. Inst. 3.14.2:…
“Item is cui res aliqua utenda datur, id est commodatur, re obligatur et tenetur commodati actione. sed is ab eo qui mutuum accepit longe distat: namque non ita res datur ut eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda tenetur”.…
“Keza kendisine kullanması için yani commodatum (ariyet) olarak bir şey verilen kimse de, ayni (re) olarak borçlanır ve ariyet davasından (actio commodati) mesul olur. Fakat bu kimse, karz alandan çok farklı bir durumdadır: zira o şey kendisinin olsun diye verilmez ve binaenaleyh bizzat o şeyi iade etmekle mükelleftir.”…
Ariyet sözleşmesine ilişkin metinlerin fazlalığı oldukça fazla uygulanan bir sözleşme…
Ariyet alanın sorumluluğu, Roma sorumluluk hukukunun gelişimine paralel olarak zaman…
Objektif sorumluluk prensibine göre hareket edildiğinde ariyet alan mücbir sebep…
Ariyet sözleşmesinin amacı bir malın ücretsiz kullanımının sağlanmasıdır. Sözleşmenin…
Her zaman borç altına giren ariyet alana karşı, ariyet veren tarafından açılacak…
D. 19.5.17.3’te öküzlerin karşılıklı olarak değiştirilmesi halinde karşılıksız…
D. 19.5.17.3 (Ulpianus 28 ad ed.):…
“Si, cum unum bovem haberem et vicinus unum, placuerit inter nos, ut per denos dies ego ei et ille mihi bovem commodaremus, ut opus faceret, et apud alterum bos periit, commodati non competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, verum praescriptis verbis agendum est.”D. 19.5.17.3 (Ulpianus 28 ad ed.):…
“Eğer benim bir öküzüm var ise, ve komşumun da bir tane öküzü var ise, aramızda anlaşarak, birbirimize bu öküzleri karşılıklı olarak işte kullanmak üzere ariyet olarak verirsek, bu durumda öküzler telef olursa ariyetten doğan davayı açamayız. Çünkü burada karşılıksız bir ariyet yoktur. ‘Actio praescriptis verbis’ davası açılabilir.”…
Ariyet alanın, elinde bulunan (detentor) malı koruyamaması halinde malın çalınması veya zarar görmesi söz konusu olabilir. Bu durumda borçlu custodia’dan…
Ariyet alanın, malı koruma borcu yoktur. Ancak mal vazüliyet (detentor) kabul edilen ariyet alanın elindeyken çalındığı veya zarar gördüğü takdirde sorumluluğu söz konusu olur. Çünkü bu durumda esas borcunu -malı aldığı şekilde iade etmek- yerine getirememektedir. Bu yönüyle objektif sorumluluktur. Zira ariyet alanın malın nezdindeyken çalınmasında veya zarar görmesinde ihmali olup olmadığı, diğer bir ifadeyle malı gözetim biçimi önem taşımaz. Malın gözetiminde gerekli dikkat ve ihtimamın gösterilip gösterilmediğine bakılmaksızın, ariyet alanın geri verme borcunu yerine getirememesi halinde sorumluluğu söz konusu olur. Bu yönüyle günümüz hukukundaki sonuç sorumluluğuna benzemektedir…
Ariyet alınan malın gasp edilmesi halinde ve ariyet sözleşmesinin konusunu köle oluşturması…
Ariyet alanın malı gözetme borcu değil, gözetme yükümlülüğü olduğu kabul edilmektedir.…
Gaius’un metinlerinden custodia sorumluluğuna ilişkin genel bir kriter…
Ariyet sözleşmesinden doğan sorumluluğun objektif sorumluluktan sübjektif sorumluluğa…
Ariyet alanın sorumluluğunu genel olarak objektif sorumluluğa dayandırmak mümkün…
Tarafların aralarında yaptıkları bir anlaşma ile ariyet sözleşmesinde custodia sorumluluğunu…
D.13.6.5.10:…
“Interdum plane dolum solum in re commodata qui rogavit praestabit, ut puta si quis ita convenit: vel si sua dumtaxat causa commodavit, sponsae forte suae vel uxori, quo honestius culta ad se deduceretur, vel si quis ludos edens praetor scaenicis commodavit, vel ipsi praetori quis ultro commodavit”.…
D.13.6.5.10:…
“Ariyet sözleşmesine taraf olanların, borçlunun sadece kastından sorumlu olduğu hususunda anlaştığı ya da nişanlısına veya karısına kendisini şerefine yakışır bir vaziyette temsil etmesi için giysi verdiği ya da praetor tarafından düzenlenen oyunlarda oyunculara ariyetin temin edildiği gibi menfaatin sadece ariyet verene ait olduğu örnekler, ariyet alanın sadece kastından sorumlu olduğu hallerdir.”…
Ariyet sözleşmesinde kural olarak menfaat ariyet alana aittir. Zira ariyet olarak…
C.Beklenmeyen Olay ile Mücbir Sebebin Birbirinden Ayırt Edilmesi
B.Ariyet Alanın Sorumluluğunda Karşılaşılan Özel Durumlar
EN
TR
