Verginin Yasallığı İlkesi Işığında Dış Ticarete Konu Vergiler ve Diğer Mali Yükümlülükler

ÖNSÖZ

Ticaretin var olduğu ilk toplumlardan bu yana uygulanan mali yükümlülükler genel olarak iç ve dış ticarete konu olmakta, ülkelerin vergi sistemleri de bu iki kategori etrafında biçimlenmektedir. Benzer şekilde, ülkemizde de bu ayırım eskiden beri devam etmektedir. Literatürde çoğunlukla dâhilde alınan mali yükümlülükler ağırlıkta bulunmakta, dış ticarete konu olanlar ise daha az yer tutmaktadır. Bununla birlikte, son zamanlarda akademik eserlerde ve kurumlarda bir artış gözükse de henüz arzu edilen seviyede değildir. Anayasa’nın 73. maddesinde ifadesini bulan verginin yasallığı ilkesi de dâhilde alınan mali yükümlülükler açısından ele alınmakta, dış ticarete konu olanlar ise genellikle teğet geçilmektedir. Bu ilke Anayasa ile getirilen genel bir kural olmakla birlikte, Anayasa’nın 167/2. maddesi uyarınca özel olarak dış ticarette uygulanmadığı alanlar da bulunmaktadır. Bunun sebebine yönelik değerlendirmeler Anayasa’nın yürürlüğe girmesinden sonra gerek doktrinde gerekse AYM kararlarında yer bulmuştur. Fakat tarihsel yorum bağlamında, Anayasa’nın hazırlık aşamasından yasalaşmasına kadarki sürecinde böyle bir durumun hangi nedene dayandığı, başka bir deyişle, Anayasa koyucunun hangi amacı güttüğü akademik anlamda etraflıca irdelenmemiştir. Bunun yanında, 167/2. madde kapsamı dışında bulunan ve 73. maddeye temas eden dış ticarete konu diğer mali yükümlülüklerde yasallık ilkesi, üzerinde detaylı olarak durulmayan bir başka konuyu oluşturmaktadır. Bu minvalde, verginin yasallığı ilkesinin dış ticarete yansıması, üzerinde çalışılması gereken bir alan olarak düşünülmüştür. Süreç içerisinde en fazla rastlanan güçlük çalışmanın kaynak bakımından desteklenmesi ve zenginleştirilmesi olmuştur. Çünkü vergi hukuku alanında ortaya konulan eserlerde genelde dâhilde alınan mali yükümlülükler ön planda bulunmaktadır. Diğer taraftan, dış ticaret ve gümrük alanındaki eserlerin pek çoğunda mevzuat tekrar edilmekte, derinlemesine bir analiz yapılmamaktadır. Teorik bilgi yanında uygulamanın da bilinmesine ihtiyaç duyulan bu alanda uzunca süredir çalışılması, bu manada dış ticaret ve gümrük konularına aşinalık, karşılaşılan zorlukların aşılmasında önemli …