Çalışmamızda varılan sonuçları aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür:…

1. Toplu iş sözleşmesi yapma hakkını düzenleyen 1982 tarihli Anayasa’nın 53. maddesi ile taraflara toplu iş sözleşmesi özerkliği çerçevesinde sözleşme dışı üçüncü kişileri de etkileyen, adeta maddi anlamda hukuk kuralı niteliğinde düzenleme yapma yetkisi tanınmıştır. Böylece toplu iş sözleşmesi hükümleri, toplu iş sözleşmesi kapsamına giren iş sözleşmeleri üzerinde normatif etkiye sahiptir. Normatif etki, emredici etki ve doğrudan etki olarak iki şekilde ortaya çıkar. Nitekim 6356 sayılı SenTİSK m.36 hükmünde de iş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aksi belirtilmedikçe aykırı olamayacağı düzenlenerek toplu iş sözleşmesinin emredici etkisi kabul edilmiştir. Böylece toplu iş sözleşmesi ile işçilere sağlanan daha üstün hakların işçi ve işverenin bireysel düzeydeki anlaşmaları ile bertaraf edilememesi amaçlanmış ve toplu iş sözleşmesinin koruma işlevi ortaya koyulmuştur.…

2. Toplu iş sözleşmesinin emredici etkisi Anayasa’dan kaynaklanmaktadır. Nitekim Anayasa ile tanınan toplu iş sözleşmesi özerkliği sayesinde getirilen düzenlemeler, emredici etki ile amacına uygun olarak uygulanabilir. Dolayısıyla emredici etkisi olmayan bir toplu iş sözleşmesi yapmak, Anayasa’ya aykırı olacağından mümkün değildir. Emredici etkinin önce 275 sayılı Kanun, sonra 2822 sayılı Kanun ve en son yürürlükte olan 6356 sayılı SenTİSK’te ayrıca düzenlenmiş olması, hukuki dayanağının Anayasa olduğunu değiştirmez.

3. Emredici etki, toplu iş sözleşmesinin yürürlüğe girmesiyle birlikte uygulanmaya başlar ve taraflarca ortadan kaldırılmadığı müddetçe, toplu iş sözleşmesinin süresinin bitimiyle ortadan kalkar. Toplu iş sözleşmesinin yürürlüğe girdiği anın imza tarihinden farklı olması, bu kuralın uygulanmasında bir farklılık yaratmaz. Dolayısıyla taraflar bazı hükümlerin imza tarihinde yürürlüğe gireceğini, bazı hükümlerin yürürlük tarihinin ise geriye çekildiğini kararlaştırdıklarında; yine hükümlerin yürürlüğe girmesiyle birlikte emredici etki de uygulanmaya başlar. Bununla beraber emredici etki, toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girdiğinde mevcut olan iş ilişkileri üzerinde etkili olduğu gibi, yürürlük süresince kurulan iş ilişkilerinde de uygulanacaktır.…

4. Emredici etki kural olarak, toplu iş sözleşmesinin uygulandığı işyerlerinde etki gösterir. Fakat yürürlük süresince meydana gelen bazı hallerde emredici etkinin sona ermesi mümkündür. Örneğin, işletme toplu iş sözleşmesi kapsamında bulunan bir işyeri, başka bir toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işveren tarafından devralındığında; toplu iş sözleşmesi ve dolayısıyla emredici etkisinin uygulanması sona erer. Bununla beraber toplu iş sözleşmesinin teşmil edilmesi halinde, toplu iş sözleşmesinin emredici etkisinin kapsamı yer bakımından genişlemiş olur.…

5. Toplu iş sözleşmesinin bazı hükümleri parasal nitelik taşımaz, işyeri işleyişine ilişkindir ve bu hükümler sendikalı olsun ya da olmasın işyerinde çalışan tüm işçilere uygulanır. Bunun dışında, parasal nitelik taşıyan hükümlerden yararlanabilmek için işçinin sözleşme tarafı sendikanın üyesi olması ya da diğer yararlanma koşullarını sağlaması gerekir. Dolayısıyla toplu iş sözleşmesinin emredici etkisinin kişi bakımından kapsamı, toplu iş sözleşmesinden yararlanma hali ile paraleldir.…

6. Toplu iş sözleşmesi, kapsamına aldığı iş sözleşmelerini normatif hükümleri aracılığıyla düzenler. Bu hükümler iş sözleşmelerinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin olabilir ve yalnızca bu hükümlerin emredici etkisinden bahsetmek mümkündür. Buna rağmen toplu iş sözleşmesinin emredici etkisi çoğunlukla iş sözleşmelerinin içeriği ve sona ermesine ilişkin hükümlerde ortaya çıkar. Sözleşme taraflarının hak ve borçlarını düzenleyen hükümlerin ise emredici etkisinden söz edilemez.

7. SenTİSK m.36 hükmü, iş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine yalnızca aykırı olamayacağını düzenlemiş ancak aykırı olan anlaşmaların akıbetinden bahsetmemiş ve bu durum öğretide tartışmalara yol açmıştır. Madde metninde toplu iş sözleşmesine aykırı olamayacağı düzenlenen işlemlerin iş sözleşmesi hükmü olabileceği gibi, işçi ve işverenin bireysel düzeyde yaptığı anlaşmalar, işverenin tek taraflı olarak yaptığı işlemler ve işyeri uygulaması haline gelen işlemlerin de bu kapsamda olduğunu belirtmekte fayda vardır.…

8. Toplu iş sözleşmesine aykırılık ise toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girdiğinde mevcut olan iş sözleşmesinde var olan aykırı hüküm ya da iş sözleşmesinde yapılan değişiklikle toplu iş sözleşmesine aykırı hale getirilen hüküm, sonradan yapılan iş sözleşmesinde kararlaştırılan aykırı düzenleme, işverenin tek taraflı olarak yaptığı işlemlerin aykırı olması ve kanuna ve toplu iş sözleşmesine karşı hile niteliğini taşıyan işlemler olarak özetlenebilir. Emredici etkinin uygulanması nedeniyle toplu iş sözleşmesine aykırı olan bireysel düzeydeki anlaşmalar, toplu iş sözleşmesi süresi boyunca baskılanır ve iş ilişkisine uygulanması engellenir fakat bu anlaşmalar geçersiz hale gelmez.…

Toplu İş Sözleşmesinin Emredici Etkisi

Aşağıda bir kısmını gördüğünüz bu dokümana sadece Profesyonel + pakete abone olan üyelerimiz erişebilir.

Sonuç