1. Elatmanın önlenmesi davası, aynî istihkak davası ile birlikte, mülkiyet hakkının korunması yollarından biri olarak, TMK m. 683/f. II’de düzenlenmiştir. Elatmanın önlenmesi davasını, “eşyanın gasbedilmesi (fiilî zilyetliğin kısmen veya tamamen sona erdirilmesi) sonucunu doğurmayan her türlü aynî hak ihlali”…

2. Elatmanın önlenmesi davasının karakteristik özelliği, iadeye yönelen bir dava olmamasıdır. Elatmanın önlenmesi davası ile aynî istihkak davasını ayırt eden temel kıstas da budur. Aynî istihkak davası-elatmanın önlenmesi davası ayrımı, zilyetliğe dayanan geri verme davası-saldırıya son verme davası ayrımının simetriğidir. Bu anlamda, eşya üzerindeki fiilî zilyetlik kısmen veya tamamen elden alınmışsa, aynî istihkak davası uygulama alanı bulur. Bunun dışında kalan tüm aynî hak ihlalleri ise elatmanın önlenmesi davasının uygulama alanına girer. Bu kıstas, taşınır eşyalarda olduğu kadar, taşınmaz eşyalarda da elatmanın önlenmesi davasının hangi hâllerde uygulama alanı bulacağını belirler.

3. Buna karşılık uygulamada, tapuya kayıtlı taşınmazlardaki aynî istihkak…

5. Uygulamada, aynî istihkak davasının tapu sicilinin düzeltilmesi davasına hapsedilmesinin bir sonucu olarak, taşınmazın fiilî zilyetliğinin kısmen veya tamamen gasbına yol açan ihlallerde (haksız yapı, taşkın yapı, işgal vb.) aynî istihkak davası değil elatmanın önlenmesi davası açılmaktadır. Açılan davanın aynî istihkak davası veya elatmanın önlenmesi davası olarak isimlendirilmesi ise herhangi bir pratik farklılık yaratmamaktadır. Şu hâlde, elatmanın önlenmesi davası yerine aynî istihkak davası açılacağı konusunda ısrarcı olmak, kavram hukukçuluğu yapmak ve kafa karışıklığı yaratmaktan öteye gitmeyecektir. Deyim yerindeyse, “galatımeşhur fasih-i mehcurdan evladır.”…

8. Elatmanın önlenmesi davasının maddi hukuk bakımından ilk şartı, aynî hakka elatmanın mevcut veya gelecekte doğacak olmasıdır. Elatma, temelde, doğrudan ve dolaylı olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Bu ayrım, elatmanın, eşyanın özüne etki edip etmediğine göre yapılır. Bu ayrımın pratik sonucu, dolaylı elatmaların komşuluk hukukundan doğması ve elatmaya katlanma yükümlülüğünün mevcut olup olmadığının da komşuluk hukukuna ilişkin hükümler (TMK m. 737/f. II gibi) çerçevesinde değerlendirilmesidir. Dolaylı elatmalar da kendi içinde, olumlu-olumsuz, maddi-manevi gibi çeşitli ayrımlara tabi tutulsa da, Türk hukuku bakımından bu ayrımın pratik önemi bulunduğunu söylemek güçtür. Zira Alman ve İsviçre hukuklarından farklı olarak, Türk hukuk öğreti ve uygulamasında, manevi elatmalar ile olumsuz elatmalara karşı da elatmanın önlenmesi davası açılabileceği kabul edilmektedir. Gelecekteki elatmalara karşı elatmanın önlenmesi davasının açılabilmesi için ise elatma tehdidinin, elatma tehlikesi seviyesine ulaşması gerekir.

9. Elatmanın önlenmesi davasının maddi hukuk bakımından ikinci şartı, davacının…

10. Elatmanın önlenmesi davasının maddi hukuk bakımından ilk sonucu, mevcut elatmanın sona erdirilmesi veya gelecekteki elatmanın önlenmesidir. Davalı, elatmayı sona erdirmeye yönelik davranışları yapmaya veya elatmayı gerçekleştirecek fiillerden kaçınmaya (yapmamaya) mahkûm edilir. Elatmanın sona erdirilmesi, her zaman, elatmaya yol açan durumun tamamen ortadan kaldırılmasını gerektirmez. Konuya ilişkin Yargıtay uygulamasında da belirtildiği üzere, “elatmanın tahammül sınırları içerisine çekilebilmesi”…

11. Aynî hakka elatma haksız fiil teşkil ettiğinden, aynî hak sahibi, elatma sebebiyle uğradığı zararların tazminini talep edebilir. Gelecekteki elatmalara karşı açılan elatmanın önlenmesi davası, aynı zamanda zarar riskini bertaraf etse de, istisnai hâllerde, elatma tehlikesi sebebiyle tazminat talebinde bulunulabilmesi mümkündür. Elatanın tazminat sorumluluğu da, kural olarak, haksız fiil sorumluluğudur (TBK m. 49 vd.). Aynî hakka elatma, hukuka aykırılık unsurunu gerçekleştirir. Ama elbette, taraflar arasında sözleşme ilişkisi mevcut olup da, elatma, aynı zamanda borca aykırılık teşkil ediyorsa, aynî hak sahibi, dilerse sözleşme sorumluluğu esaslarına da dayanabilir. Uygulamada ise fiilî zilyetliğin kısmen veya tamamen gasbında açılan davanın elatmanın önlenmesi davası olarak isimlendirilmesine paralel olarak, elatanın tipik haksız fiil sorumluluğu da, ecrimisil tazminatı olarak ifade edilmektedir.

12. Elatmanın önlenmesi davasında görevli mahkeme, kural olarak, asliye hukuk…

Elatmanın Önlenmesi Davası

Aşağıda bir kısmını gördüğünüz bu dokümana sadece Profesyonel + pakete abone olan üyelerimiz erişebilir.

SONUÇ