2013/02 Özel Bakım Merkezlerine İlişkin Genelge

Bu nedenle aşağıda belirtilen hususlara açıklık getirilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

I- Özel Bakım Merkezlerinde koruma ve bakım altında bulunan engellilerin temel hak ve Özgürlükleri açısından Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, Uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuat incelendiğinde;

Anayasa’nın 17 nci maddesinde; "...Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse iman haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz... ” ve Anayasa’nın 61 inci maddesinde; “...Devlet, engellilerin korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır...

Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması için her türlü tedbiri alır... ” hükümleri yer almaktadır.

Ayrıca, Anayasa’nın 90 ıncı maddesinin son fıkrasında yer alan; "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır. "Hüküm çerçevesinde ülkemizin taraf olduğu ve usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası sözleşmelerden;

İnsan Hakları Sözleşmesinin İşkence Yasağı başlıklı 3 üncü maddesi; “Hiç kimse işkenceye veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele veya cezaya tabi tutulamaz. Hükmünü,

Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi'nin:

İşkenceye, veya Zalimane, İnsanlık Dışı veya Aşağılayıcı Muameleye veya Cezaya Maruz Kalmamak başlıklı 15 inci maddesi;

"1. Hiç kimse, işkenceye veya zalimane, insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleye veya cezaya maruz kalmamalıdır.

2. Taraf Devletler, engellilerin işkenceye veya zalimane, insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleye veya cezaya karşı diğerleriyle eşit bir şekilde korunmasını sağlamak için, etkili tüm yasal, idari, yargısal ve diğer tedbirleri almalıdır,’’ Hükmünü,

Sömürüye, Şiddete ve İstismara Maruz Kalmamak başlıklı 16 ncı maddesi;

“1. Taraf Devletler, engellileri evin içinde ve dışında sömürünün, şiddetin ve istismarın bunların cinsiyete yönelmiş hali dahil her biçiminden korumak için uygun tüm yasal, idari, sosyal, eğitsel ve diğer tedbirleri almalıdır.

2. Taraf Devletler, engellilere, ailelerine, onların bakımını sağlayanlara cinsiyete ve yaşa uygun yardım ve destek sağlayarak, sömürü, şiddet ve istismar vakalarının nasıl önleneceğine, tespit edileceğine ve bildirileceğine dair bilgi ve eğitim vererek sömürünün, şiddetin ve istismarın her biçimini önleyici uygun tüm, tedbirleri almalıdır. Taraf Devletler, koruma hizmetlerinin yaş, cinsiyet ve engeli ilik konularına duyarlı olmalarını sağlamalıdır.

3. Taraf Devletler, sömürünün, şiddetin ve istismarın her biçimini önlemek için engellilere hizmet etmeye yönelik tüm tesislerin ve programların bağımsız merciler tarafından etkili bir şekilde denetlenmesini sağlamalıdır.

4. Taraf Devletler, koruyucu hizmetlerin sunulması sırasında gerçekleşenler dâhil olmak üzere, sömürünün, şiddetin veya istismarın herhangi bir. biçiminin mağduru olan engellilerin fiziksel, zihinsel ve psikolojik olarak iyileşmesi, rehabilitasyonu ve sosyal açıdan yeniden bütünleşmesini sağlayıcı uygun Mm tedbirleri almalıdır. Söz konusu iyileşme ve yeniden bütünleşme kişinin sağlığına, öz saygısına, onuruna, özerkliğine kavuşmasını sağlamalı ve yaşa ve cinsiyete ilişkin özel ihtiyaçlarını dikkate almalıdır.

5. Taraf Devletler, engellilere karşı sömürü, şiddet ve istismar vakalarının teşhisini, soruşturulmasını ve gerekli hallerde kovuşturulmasını sağlamak için kadın ve çocuk merkezli yasa ve politikalar dahil etkili yasa ve politikaları yürürlüğe koymalıdır. ” Hükmünü,

Kişinin Bütünlüğünün Korunması başlıklı 17 nci maddesi; “Engelli her kişi, beden ve ruh bütünlüğüne diğerleriyle eşit bir şekilde saygı duyulması hakkına sahiptir. ” Hükmünü amirdir.

Ayrıca, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Genel Esaslar Başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının;

(ı) bendinde; “Korunmaya, bakıma ve yardıma muhtaç kişilere hizmet sunumu iman haysiyet ve vakarına yaraşır şekilde yerine getirilir. ”

(l) bendinde; "Muhtaç, engelli ve yaşlıların hayatlarını sağlık, huzur ve güven içinde sürdürmesi, muhtaç engellilerin, toplum içinde kendi kendilerini idare edebilecek ve üretken hale gelebilecek şekilde bakım ve rehabilitasyonlarının yapılması, bunlardan tedavisi mümkün olmayanların sürekli bakım altına alınması amacıyla gerekli her türlü tertip ve tedbir alınır. " hükümlerine,