2015/2 Telif Hakları ile İlgili Genelge

Tanımdan da anlaşılacağı üzere her mahsul eser değildir. FSEK’e göre bir fikir ve sanat ürününün eser olarak kabul edilip koruma altına alınabilmesi için ;

a. Sahibinin hususiyetini taşıması, (eseri meydana getiren kişinin, o ürünü meydana getirmek için yaptığı çalışmayı ve yaratıcı ruhunu taşıması, kısaca özgün olması gerekmektedir)

b. Kanunda sayılan eser türlerinden birine girmesi (“ilim ve edebiyat”, “musiki”, “güzel sanat” ve “sinema” eserleri kategorilerinden birine girmesi)

gerekmektedir. (Ünal Tekinalp, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, 2005, sf.98, İstanbul).

Yukarıda belirtilen şartlardan birinin yokluğu halinde mahsul kanunen konulmamaktadır.

Eser Sahibi; FSEK md. 1/B/b’ye göre; “Bir eseri meydana getiren kişi ”dir. FSEK md. 6’ya göre, “bir işleme eser ve derleme eserin sahibi de asıl eser sahibinin hakları saklı kalmak şartıyla onu işleyendir ”, Kanunun 9 uncu maddesine göre de “birden fazla kimsenin iştirakiyle vücuda getirilen eser ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa eserin sahibi onu vücuda getirenlerin birliğidir. Ayrılması mümkünse bunlardan her biri vücuda getirdiği kısmın sahibi sayılır ”,

Koruma süresi; FSEK md. 27 gereği eser sahibinin haklarının, eser sahibi yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl olarak düzenlenmiştir. Koruma süresi bitiminden sonra herkes eser sahibine tanınan mali hakları kullanabilir.

Eser Sahibinin haklan şunlardır:

1- Mali Haklar (FSEK md. 21-25)

a) İşleme Hakkı

b) Çoğaltma hakkı

c) Yayma hakkı ç) Temsil Hakkı

d) İşaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletim hakkı

2- Manevi Haklar (FSEK md. 14-17)

a) Umuma arz yetkisi

b) Adın belirtilmesi yetkisi

c) Eserde değişiklik yapılmasını menetmek

ç) Eser sahibinin zilyet ve malike karşı hakları

d) Pay ve takip hakkı

Mali hakların devri; FSEK md. 48’de düzenlenmiştir. Eser sahibi ya da mirasçıları kendilerine kanunen tanınan mali hakları süre, yer ve muhteva itibariyle sınırlı ya da sınırsız, karşılıklı veya karşılıksız olarak başkalarına devredebilir. Bu şekilde hakları devralan kişi veya kuruluşlar eserin kullanılmasına izin verme yetkisine sahip olurlar. Aksi halde bu hakları sadece eser sahibi, FSEK md. 19 gereği eser sahibinin ölümü halinde; vasiyeti tenfiz memuru; tayin edilmemiş ise mirasçıları kullanabilir. Mali hakları sadece kullanma yetkisi de devredilebilir. Mali hakların bu şekilde devredilmesi; ruhsat (lisans) verme şeklinde gerçekleşir.

Eser sahibine manevi getirisi olmayan manevi haklar ise başkasına devredilemez, bu haklar üzerinde kullanma yetkisi başkasına bırakılamaz (Ahmet Kılıçoğlu, Telif Hakkı ve Yayın Sözleşmesinden Ayırdedilmesi, Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi (2001), C. 1, S. 1,s. 45.).

Müdürlüklerimizce halen koruma süresi dolmamış bir eserin sahnelenebilmesinin ön koşulu; eseri meydana getiren eser sahibinden, eser sahibinin ölmüş olması halinde vasiyeti tenfiz memurundan; bu tayin edilmemişse mirasçılarından ya da mali hakların kullanımına ve devrine dair sözleşme ve tasarrufta bulunmaya yetkili gerçek ve tüzel kişiler ya da meslek birliklerinden izin almaktır. Eserin sahnelenmesi izni telif ücreti ödenerek alınabildiği gibi ücretsiz de alınabilmektedir.

Yukarıda yer alan açıklamalar doğrultusunda “koruma süresi devam eden eserlerin ” kullanımında dikkat edilmesi gereken hususlar aşağıda düzenlenmiştir:

1- Sanat birimlerimiz tarafından temsil sezonunda, turnelerde ve festivallerde gerçekleştirilen sahne temsillerini aşağıdaki şekilde sınıflandırabiliriz:

- Dramatize Edilmiş Eserler (halk dansları, dans gösterileri, dans tiyatrosu v.b. )

- Konser Formunda Müzik İcraları (oratoryo, kantat, korolu-korosuz senfonik eser, klasik Türk müziği, Türk halk müziği eserleri v.b.)

Müziklerin halk dansları, dans gösterileri, dans tiyatrosu, müzikal, modem dans v.b. biçimlerdeki dramatize edilmiş şekilde sahne temsillerinde kullanılması halinde, FSEK md.24 kapsamında “temsil hakları” uluslararası uygulamalarda büyük haklar/performans hakkı (grand rights/performing right) olarak anılmaktadır.