72/1 Ülkemizde Görevli Diplomatik Misyon Mensuplarının Bağışıklık ve Ayrıcalıkları Hakkında Genelge

(1) Uluslararası Hukukun temel konusunu oluşturan devletler ile uluslararası kurum ve kuruluşların birbirleriyle olan ilişkileri, esas olarak diplomatik misyon mensubu sayılan kişilerce yürütülmektedir. Bu bakımdan her devlette yabancı diplomatlara diğer kişilerden farklı olarak bazı ayrıcalık ve bağışıklıklar tanınmaktadır. Uzun yıllar milletlerarası teamül hukukunun yazısız kuralları ile yürütülen bu ilişkiler, 20’nci yüzyılın ikinci yarısında Birleşmiş Milletler bünyesinde yapılan çalışmalar sonucu çok taraflı iki sözleşme ile düzenlenmiştir.

(2) “Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi” Devletimiz tarafından imzalanmasını müteakip, 04/09/1984 tarih ve 3042 sayılı Kanun ile onaylanmış olup, metni 24/12/1984 tarih ve 18615 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

(3) Anılan Sözleşmeye Devletimiz 06/03/1985 tarihinde taraf olmuştur. Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesine hâlen taraf olan devletlerin listesi Ek (l)'de yer almaktadır.

(4) “Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi” ise, Devletimizce 20/05/1975 tarih ve 1901 sayılı Kanun ile onaylanmış ve metni 21/12/1984 tarih ve 18615 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anılan Sözleşmeye Devletimiz 19/02/1976 tarihinden itibaren taraf bulunmaktadır. Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesine hâlen taraf olan devletlerin listesi Ek (2)'de yer almaktadır.

(5) “Birleşmiş Milletlerin Ayrıcalık ve Muafiyetlerine Dair Sözleşme”nin ise, 16/03/1950 tarih ve 5598 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunmuş ve 21/03/1950 gün ve 7462 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı tarihte tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözleşmeye hâlen taraf olan devletlerin listesi Ek (3)'te yer almaktadır.

(6) “Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi''nin 1'inci maddesinde “diplomatik ajan”ın misyon şefi ve misyonun diplomatik kadrosunun bir üyesi olarak tanımı yapılmış olup, kişisel dokunulmazlığı düzenleyen 29’uncu maddesi ise; “Diplomatik ajanın şahsî dokunulmazlığı vardır. Hiçbir şekilde tutuklanamaz veya gözaltına alınamaz. Kabul eden Devlet, diplomatik ajana gereken saygıyı göstermek ve şahsına, özgürlüğüne ve onuruna yönelik herhangi bir saldırıyı önlemek için uygun tüm önlemleri alacaktır” hükmünü içermekte olup, 31'inci madde ise, diplomatik ajanın kabul eden Devletin (Türkiye’nin) cezaî yargısından bağışıklığı olduğunu açıklamaktadır,

(7) “Birleşmiş Milletlerin Ayrıcalık ve Muafiyetlerine Dair Sözleşme”nin 2’nci maddesinde, Birleşmiş Milletler Kurulu, malları ve alacakları, bulundukları yer neresi ve elinde tutan kim olursa olsun, Kurulun açıkça vazgeçtiği hususi haller müstesna olmak üzere, adli muafiyetten faydalanırlar. Bununla beraber şurası mukarrerdir ki, bu feragat yürütme tedbirlerine şâmil olmayacaktır” hükmünü içermektedir.

(8) “Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi”nin 1 'inci maddesinde, “konsolosluk memuru”nun, konsolosluk şefi dahil olmak üzere, konsolosluk görevini yerine getirmek için bu sıfatla görevlendirilen kişi, “konsolosluk hizmetlisinin ise, bir konsolosluğun idarî ve teknik hizmetlerinde istihdam edilen kişi şeklinde tanımları yapılmıştır,

(9) Sözleşmenin “Kişisel Dokunulmazlığı" düzenleyen 41'inci maddesinde aynen;

“1-Konsolosluk memurlarının tutuklanmaları veya gözaltına alınmaları, ancak, ağır bir suç halinde ve yetkili adli makamının kararı ile olur.

2- Bu maddenin 1'inci fıkrasında öngörülen hal saklı kalmak üzere kesinleşmiş adli bir kararın uygulanması dışında, konsolosluk memurları hapsedilemez ve herhangi bir şekilde kişisel hürriyetleri kısıtlamaya tabi tutulamaz.

3- Aleyhine cezaî bir dava ikâme edilen konsolosluk memuru yetkili makamlarının önüne çıkmak zorundadır. Bununla beraber dava, konsolosluk memurunun resmî durumu icabı kendisine gösterilmesi gereken saygı ile bu maddenin Dinci fıkrasında öngörülen hal hariç olmak üzere konsolosluk işlemlerinin yerine getirilmesini en az etkileyecek biçimde yürütülecektir. Bu maddenin 1 ’inci fıkrasında zikredilen hallerde, bir konsolosluk memurunun gözaltına alınması kaçınılmaz olduğu takdirde, aleyhine ikame edilecek dava en kısa zamanda açılmalıdır.”

Denilmektedir.

(10) Sözleşmenin yargı bağışıklığını düzenleyen 43’üncü maddesinin Dinci fıkrası ise; “Konsolosluk memurları ve konsolosluk hizmetlileri, resmî görevlerinin yerine getirilmesi sırasında işledikleri fiillerden dolayı kabul eden Devlet'in adli ve idarî makamlarının yargısına tabi değildirler” hükmünü getirmektedir.