75935942-050.01.04-[01/38229] Katılım Finans Muhasebe Standardı 44 (KFMS 44) - Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün Belirlenmesi

Katılım Finans Muhasebe Standardı 44

Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün Belirlenmesi

Standardın Amacı

1. Bu standardın amacı, bir katılım finans kuruluşunun (kuruluş) bir varlık ya da işletme üzerinde kontrol sahibi olup olmadığının ve kontrolün hangi koşullar altında gerçekleştiğinin değerlendirilmesine yönelik ilkeleri belirlemektir. Bu ilkeler, hem katılımcı yapılara ilişkin dayanak varlıklar bakımından hem de bağlı ortaklıkların fınansal tablolarının konsolidasyonu amacıyla uygulanmaktadır.

Standardın Kapsamı

2. Bu standart, Katılım Finans Muhasebe Standartlarına (KFMS) uygun olarak finansal tablo hazırlayan tüm kuruluşlar için geçerlidir.

3. Bu standart, ilgili düzenleyici kurum ya da finansal raporlama çerçevesinin izin verdiği ölçüde, (kuruluş tanımında yer almasa bile) katılım finans esas ve standartları ile uyumlu işlem ve yapılara taraf olan kuruluşlar için de geçerlidir.

Tanımlar

4. Bu standardın yorumlanması ve uygulanması amacıyla aşağıdaki tanımlamalar yapılmıştır:

a. Kontrol: 5’inci paragrafta tanımlanmıştır.

b. Katılımcı yapı: Yatırımcıların kârı paylaşma/alma ve zarar riskini üstlenme hakkına sahip olduğu ve dayanak varlık ya da işletmede kalan bir menfaate hak kazandığı sözleşmeye dayalı bir yatırım anlaşması türüdür.

c. Özkaynak benzeri: Bir kuruluş tarafından kâr paylaşımı veya katılım esasına göre yatırım amacıyla alınan fonları temsil eden finansal tablo unsurudur. Özkaynak benzeri:

i. Özkaynağın temel özelliklerine sahiptir yani zararın meydana gelmesi durumunda (ihmal/kusur/sözleşme şartlarının ihlali kanıtlanmadıkça) kuruluş, kaybedilen fonları fon sağlayıcılara iade etmek mecburiyetinde değildir ve fon sağlayıcılar, dayanak varlıklar veya işletmelerde kalan hakları paylaşırlar,

ii. Bazı yükümlülük özelliklerini barındırır yani vadesi veya itfa/tasfiye gibi bir satım opsiyonu bulunur ve

iii. Bazı spesifik özellikleri barındırır yani fon sağlayıcıların hakları, kuruluşun tamamı üzerinde değil, yalnızca dayanak varlıklar veya işletmeyle sınırlıdır.

Bunun yanı sıra, fon sağlayıcılar yalnızca ortaklara ait özkaynaklarla ilişkilendirilen belirli haklara sahip değildir.

Varlıkların ve işletmenin kontrolü

5. Kuruluş, bir varlığın ya da işletmenin mülkiyetinden kaynaklanan tüm risk ve getirilere önemli ölçüde sahip olduğunda ve aşağıdaki koşulların her ikisini de karşıladığında ilgili varlık ya da işletmeyi kontrol etmektedir:

a. İlgili varlık ya da işletmeyle olan ilişkisinden dolayı değişken getirilere doğrudan maruz kalması (negatif getiri durumunda) veya bu getirilerde hak sahibi olması (pozitif getiri olması durumunda) ve

b. Bu getirileri ilgili varlık ya da işletme üzerindeki gücüyle etkileyebilme imkânına sahip olması.

Varlıkların kontrolü

6. Kontrol tanımına uygun olarak, bir kuruluşun bir varlığın kullanımını yönlendirme ve varlığın kullanımından kaynaklanabilecek ekonomik faydaları elde etme kabiliyetine sahip olması durumunda, varlığın kuruluşun kontrolünde olduğu kabul edilir. Kontrol, kuruluşun diğer tarafların varlığı kullanmasını ve varlığın kullanımından ekonomik fayda elde etmesini engelleyebildiği durumlarda da ortaya çıkar. Kuruluş; genellikle bir varlığın mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan tüm risk ve getirileri önemli ölçüde elde ettiğinde, o varlık üzerinde kontrol sahibi olur.

Bir varlığın kontrolünün elde edilmesi

7. Kuruluş, bir varlığın kontrolünü (söz konusu varlığın mülkiyetine ilişkin risk ve getirilere sahip olması suretiyle) genellikle aşağıdaki durumlarda elde edebilir:

a. Varlığın bir sözleşme sonucunda elde edilmesi,

b. Sözleşmenin her iki taraf için de yasal olarak bağlayıcı hâle gelmesi ve

c. Bedelin (varsa) ödenmesi veya ödenebilir hâle gelmesi.

Bir varlığın kontrolünün kaybedilmesi

8. Kuruluş, aşağıdaki durumlar da dâhil olmak üzere çeşitli durumlarda bir varlığın kontrolünü kaybedebilir:

a. Varlık satıldığında,

b. Varlık hediye olarak veya başka bir Teberru şekliyle (örneğin hak ve alacaktan feragat veya kâr paylaşımında hibede bulunma) verildiğinde,

c. Varlık kaybolduğunda, imha edildiğinde ya da dağıtıldığında,

d. Teknolojik eskime veya kullanıma ilişkin yasal ya da diğer kısıtlamalar nedeniyle varlıktan herhangi bir ekonomik fayda sağlanamadığında.

9. Kuruluş, bir varlığın kontrolünü elde ettiğinde ya da kaybettiğinde, varlığın edinilmesini veya elden çıkarılmasını ilgili KFMS’lere göre muhasebeleştirir.