Sıra No: 158 Batıkların Çıkarılması Hakkında Tebliğ

A - Türk Ticaret Kanununun Gemilerle İlgili Hükümleri:

Gemilerin, gemi siciline kaydı, sicilden terkini, sigorta ettirilmesi ve gemilerle ilgili diğer konulardaki hükümler, Türk Ticaret Kanununun muhtelif bölümlerinde yer almış olup, büyük çoğunluğu ise 816-1262. maddelerin bulunduğu deniz ticareti ile ilgili kımındadır.

Türk Ticaret Kanununun 874. maddesine göre; «Sahipsiz bir gemiyi ihraz (kazanma, elde etme) hakkı münhasıran Devletindir. Devlet, kendisini gemi siciline malik sıfatıyla tescil ettirmek suretiyle mülkiyeti iktisap eder.» Bu hüküm gereğince, sahipsiz olduğu anlaşılan gemiler Devlet malı olmaktadır.

Diğer taraftan, gemilerin bir kısmı gemi siciline kayıtlı olup bir kısmı kayıtlı değildir Gemi siciline kayıtlı olmayan gemiler; menkul mal niteliğinde olup bunlar hakkında Medenî Kanun hükümleri uygulanmaktadır. Gemi siciline kayıtlı bir geminin mülkiyet-hakkının ortadan kalkması için ise, Türk Ticaret Kanununa göre, gemi sicilinden terkin edilmesi ve gemi sahibinin mülkiyetten feragat ettiğinin gemi siciline kaydı ile mümkündür.

Gemi sicilinden terkin edilen ve hak sahibi tarafından mülkiyeti terk ve feragat edilen batık bir gemi, sahipsiz eşya durumuna gelmekte ve Medenî Kanunun menkullerle ilgili hükümlerine tabi bulunmaktadır.

Sonuç olarak; herhangi bir fert gibi Hazine de batık gemileri Medenî Kanun hükümlerine göre kazanabilecek ve denizden çıkarabileceği gibi bu çıkarma işini herhangi bir müteahhide de ihale edebilecektir.

İhale işlemi yapılmadan önce geminin sahipsiz mal durumuna gelip gelmediği araştırılmalı, sahipsiz mal durumuna geldiği anlaşıldığı takdirde bir defa da gemi üzerinde hak iddia eden kimseler var ise, tayin edilen süre zarfında müracaatları, aksi takdirde gemi üzerindeki tüm haklarından feragat etmiş olacakları ve ileride gerek enkaz, gerekse enkaz bedeli üzerinde herhangi bir hak iddia edemiyecekleri hususları gazete ile ilân edilmelidir. Bu ilân üzerine herhangi bir hak sahibi ortaya çıkmadığı takdirde, batık gemiyi çıkarma işi, ihale edilecek ve bu işlem sonunda çıkarılıp Hazine hissesine ayrılan mal satılarak tasfiye edilecek ve bedeli Hazineye irad kaydedilecektir. Ancak, batmış olan gemi ve eşyası Devlete ait ise, ilâna gerek kalmaksızın bu Genel Tebliğ gereğince çıkarılacak veya çıkarttırılacaktır.

B - Batık Gemilerin ve Denize Düşmüş Şeylerin Çıkarılma İşlemlerinin Gruplandırılması:

Batık gemilerin ve denize düşmüş şeylerin çıkarılma işlemlerinin, üç grupta değerlendirmeye tabi tutulması gerekmektedir.

1. Limanlar dahilinde seyir ve seferin selametine engel olabilecek şekilde batan, gemi ve eşyanın çıkarılması:

Bu durumdaki batıkların çıkarılması veya çıkarttırılması, 618 sayılı Limanlar Kanununun 21/10/1935 tarih ye 2829 sayılı Kanunla değişik 7. maddesinde belirtilen usul ve şekle göre, liman idarelerince yapılacak ve bu maddeye göre çıkarılıp liman idarelerince malmemurluklarına satışı için talepte bulunulan enkaz ve eşyanın satışı, yerel malmemurluklarınca 2886 sayılı Kanunun ilgili hükümleri gereğince yapılarak bedelleri, batık sahiplerinin bu maddede belirtilen hakları baki kalmak kaydıyla, Hazineye irad kaydedilecektir.

2. Hazinenin bilgisi altında olan batık gemi ve denize düşmüş şeylerin çıkarılması:

Olayın meydana gelmesi sırasında veya sonradan bildirilmekle veya bazı özel ve tüzel kişilerin başvurulan nedeniyle igili daireler ile Bakanlığımız kayıtlarına girmiş olan Türk kara sularında batmış batık gemi ile şeylerden;

a) Başvuru üzerine verilen izin gereği çıkarma çalışmaları halen devam edenlerin,

b) Sözleşmede belirtilen sürenin sona ermesi nedeniyle çıkarma çalışmaları durdurulmuş bulunanların,

c) İstekli bulunmama veya başka nedenlerle bugüne kadar çıkarma müsaadesi verilmeyenlerin,

Çıkarılma işlemleri, bu Genel Tebliğde belirtildiği şekilde yapılacaktır.

3. Hazinenin bilgisi dışında olan, batık gemi ve denize düşmüş

şeylerin çıkarılması: