Seri No: 108 Gelir Vergisi Genel Tebliği (mülga)

a) Gelir Vergisinde :

1. Gerçek kişiler,

2. Adi şirketler,

3. Kollektif şirketler,

4. Adî Komandit şirketler,

b) Kurumlar Vergisinde :

1. Anonim şirketler,

2. Limited şirketler,

3. Eshamlı Komandit şirketler,

4. Kooperatit şirketler.

Kurumlar Vergisine tabi iktisadî kamu müesseseleri ile dernek, tesis ve vakıflara ait iktisadî işletmeler yatırım indiriminden yararlanamazlar; kamu sermayesi iştiraki veya iktisadi kamu müesseselerinin iştiraki bulunmakla beraber anonim şirket şeklinde kurulmuş ortaklıklar indirimden yararlanırlar. (Azot Sanayii T. A. Ş., T. P. A. O. ve Türkiye Çimento Sanayii T. A. Ş. gibi kuruluşlar).

2. Yatırım İndiriminin başlangıcı ve uygulama süresi :

Bilindiği üzere, anılan bölümün Ek 4. ncü maddesinde şu hüküm yer almaktadır :

"Yatırım indiriminin uygulanmasına, yatırım konusunu teşkil eden değerlerin, işletmenin aktifine girdiği takvim yılından itibaren başlanır ve indirimden faydalanacak miktara baliğ oluncaya kadar devam olunur.

Her yıl yapılacak indirim, o yıl içinde bilânçonun aktifinde yer almış olan indirimden faydalanacak aktif değerlerin toplamından öz sermaye ile sağlanan veya karşılanan kısmına indirim nisbetlerinin uygulanması suretiyle bulunur. Evvelki yıllarda aynı suretle ayrılmış olup o yılların kazançlarından düşülmemiş bulunan indirim miktarları mevcutsa, bunlar da ayrıca nazara alınır. Bu suretle ayrılmış olan indirimler toplamı, hiçbir şekil ve surette, genel yatırım toplamında özsermaye ile sağlanan veya karşılanan kısmın toplamına indirim nisbetlerinin uygulanması suretiyle bulunacak miktarı aşamaz."

1963 yılında yayınlanan "Mevzuatımıza Yeni Giren Müesseselerden Yatırım İndirimi ve Azalan Bakiyeler Usulü ile Amortisman" başlıklı 36 seri nolu Gelirler Genel Müdürlüğü yayınında ise, (Sayfa 19) şu esaslar yer almaktadır : "Kanun, yatırım indiriminin başlangıcını, yatırım konusunu teşkil eden değerlerin, işletmenin aktifine girdiği yıl olarak kabul etmiştir. Bu duruma göre, yatırım yapan işletmeler, bu değerlerin, işletmenin aktifine girdiği takvim yılından itibaren indirimden faydalanabileceklerdir.

Yatırım konusunu teşkil eden değerlerin işletmenin aktifine girmesinden maksat, bu değerlerin inşa veya montajı tamamlanarak envantere alınmış olmasıdır. Bu bakımdan, henüz inşa halinde olan bir bina veya montaj halinde olan bir tesis, bilânçonun aktifine girmiş sayılmıyacaktır."

Uygulama da bu esaslara göre yürütülegelmiştir.

Diğer taraftan, Danıştay'ın müstakar hale gelmiş kararlarında Kanunun anılan bölümünün ek 6 ncı maddesi hükmüne dayanılarak, yatırımın birden fazla hesap döneminde tamamlanması halinde her yıl tamamlanan yatırım kısmının defterlerde açılacak özel hesaplarda gösterilmesi ve her yıl yapılan yatırım giderlerinin de indirimden yararlandırılması gerektiği belirtilmektedir.

Bakanlığımızca bu kararlar da gözönünde tutularak ve yatırım indiriminin asıl teşvik fonksiyonunu bu şekilde yerine getirebileceği ve kanunun amacına daha uygun olacağı düşünülerek uygulamanın aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmesi gerekli görülmüştür.

a) İndirimin başlangıç yılı :

Bu durumda, 1972 ve sonraki yıllarda yapılan ve yapılacak yatırımlar, tamamlanmaları beklenmeden harcama esasına göre indirimden faydalandırılacaktır. Harcamadan kasıt, Gelir Vergisi Kanununun Ek 2 nci maddesinde belirtilen esaslar içinde, yatırımlara, ilişkin olarak yapılan giderlerdir. Yurt dışından sağlanan değerler, ancak yurda kati ithalleri yapılıp işletme aktifine dahil edilmeleri şartiyle indirimden yararlanabilirler.

b) Yatırımlara ilişkin olarak 1972 yılından önce yapılmış olan giderlerin indirilme şekli :

1972 yılından önce başlanmış olup da henüz tamamı üzerinden işletmenin aktifine girmediği için indirimden yararlanmamış bulunan yatırımlara ilişkin harcamalar da 1972 ve sonraki yıllar kazançlarından indirilebilecektir.

c) Yatırım indiriminin uygulama süresi

İndirimden yararlanan yatırımın öz sermayeden karşılanan kısmına yatırım indirimi belgesinde gösterilen nisbetlerin uygulanması suretiyle hesaplanan indirim miktarları, yukarıda da belirtildiği gibi, yatırımın tamamlanması beklenilmeden harcama esasına göre o yılın ticarî veya zirai kazancından indirilecektir.

O yılın kazancı hesaplanan indirim tutarını karşılamaya kâfi gelmediği takdirde, indirim tamamlanıncaya kadar müteakip yıllar kazançlarından indirim yapılmasına devam olunacaktır.