1. Ücretleri gerçek usulde vergilendirilen hizmet erbabı için uygulanan özel gider indirimi uygulaması 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun1 63 üncü maddesinin 5 numaralı bendinde düzenlenmiştir. Ayrıca Özel gider indiriminin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar 1762, I783, ve 1824, seri no'lu Gelir Vergisi Genel Tebliğleri ile açıklanmıştır.
2. 4369 sayılı Kanunla5 tevkif suretiyle vergilendirilen ücretliler için uygulanan gelir vergisi tarifesi 1998 takvim yılının ikinci yarısından itibaren değiştirilmiştir. Bu durum, tevkif suretiyle vergilendirilen ücretliler için uygulanacak özel gider indirimi uygulamasında hangi gelir vergisi tarifesinin dikkate alınacağı konusunda tereddütlere neden olmuştur.
3. Ayrıca özel gider indirimi uygulanmasında çocuk tabirinden ne anlaşılması gerektiği konusunda bazı açıklamalar yapma gereği ortaya çıkmıştır.
4. Diğer taraftan, Gelir Vergisi Kanununun 23/8 inci maddesinde yer alan, hizmet erbabına işyeri veya işyeri müştemilatı dışında kalan yerlerde yemek verilmek suretiyle sağlanan menfaatlere ilişkin istisna tutarı 800. 000 Türk Lirası olarak belirlenmiştir. Bu tutarın aynı Kanunun mükerrer 123 üncü maddesinde yer alan yetkiye dayanılarak her yıl yeniden değerleme oranında arttırılacağı hüküm altına alınmıştır.
5. Bu düzenlemelerin uygulanmasına ilişkin olarak aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür.
1. ÖZEL GİDER İNDİRİMİ
1.1. Özel Gider İndiriminden Doğan Vergi Farkının Hesaplanması
6. Elde ettikleri ücretleri tevkif sureliyle vergilendirilen ücretliler, 1 Ocak- 31 Aralık dönemine ait biriktirdikleri harcama belgelerini 1998 yılı dönemleri itibariyle bir ayrım yapmadan 1999 yılının Ocak ayının 20'si akşamına kadar özel gider indirimine ait bildirim ile işverenlerine vereceklerdir6.
7. İşverenlerce, ücretlilerin özel gider indiriminden doğan vergi farkı dolayısıyla iade edilecek tutar hesaplanırken;
-Gelir vergisi matrahından düşülebilecek özel gider indirimi tutarı belirlenecek,
-Bulunan bu tutar toplam gelir vergisi matrahından düşülecek,
-Kalan vergi matrahı 1998 yılının ilk ve ikinci 6 aylık dönemlerinin toplam vergi matrahının oranlarına göre ayrıştırılacak,
-Ayrıştırılan bu tutarlara ilişkin gelir vergisi tutarları hesaplanacak,
-Tevkif suretiyle kesilen gelir vergisi toplamından, özel gider indirimi düşüldükten sonra kalan matraha ilişkin hesaplanan gelir vergisi düşülerek, vergi farkı dolayısıyla iade edilecek tutara ulaşılacaktır.
ÖRNEK;
Ücretli (A) nın:
-1/1/1998-30/6/1998 dönemine ait vergi matrahı toplamı 500. 000. 000 Türk Lirası,
-1 /7/1998-31/12/1998 dönemine ait vergi matrahı toplamı 750. 000. 000 Türk Lirası, -1998 yılına ilişkin olarak işverene teslim edilen harcama belgeleri toplamı 1. 200. 000. 000 Türk Lirasıdır.
Bu verilere göre ücretli (A) nın özel gider indiriminden doğan vergi farkı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
| İlk 6 aylık ücretlerin vergi matrahları toplamı |
500.000.000 |
| İlk 6 aylık ücretlerden tevkif suretiyle kesilen gelir vergisi |
125.000.000 |
| İkinci 6 aylık ücretlerin vergi matrahları toplamı |
750.000.000 |
| İkinci 6 aylık ücretlerden tevkif suretiyle kesilen gelir vergisi |
162.500.000 |
| 1998 yılında ücretlerden tevkif sureliyle kesilen gelir vergisi toplamı (125. 000. 000+ 162. 500. 000=) |
287.500.000 |
| Harcamaların özel gider indirimine esas olabilecek en üst tutarı ((500. 000. 000 + 750. 000. 000) x %35=) |
437.500.000 |
| Harcamaların özel gider indirimine esas alınacak tutarı (1. 200. 000. 000/3=) |
400.000.000 |
| Vergi matrahının özel gider indiriminden sonra kalan kısmı (1. 250. 000. 000 - 400. 000. 000=) |
850.000.000 |
| Eski vergi tarifesinin uygulanacağı tutar (500. 000. 000 / 1. 250. 000. 000 x 850. 000. 000=) |
340.000.000 |
| Yeni vergi tarifesinin uygulanacağı tutar (750. 000. 000 / 1. 250. 000. 000 x 850. 000. 000=) |
510.000.000 |
| Özel gider indirimi düşüldükten sonra kalan matrahın gelir vergisi ( 340. 000. 000 x 0. 25 +510. 000. 000 x 0. 20 =) |
187.000.000 |
| Vergi farkı dolayısıyla iade edilecek tutar (287. 500. 000-187. 000. 000=) |
100.500.000 |
1.2. Aynı Zamanda Birden Fazla İşverenden Ücret Alan Ücretlilerde Özel Gider İndirimi Uygulaması
8. Ücretlilerin aynı zamanda birden fazla işverenden ücret alması halinde, her bir işverene özel gider indirimine ait bildirim verilmesi mümkün bulunmaktadır. Her bir işveren kendi ödediği ücretlerin vergi matrahlarına yukarıda 1. 1. bölümünde açıklanan esaslara göre özel gider indirimi uygulayacaktır.
1.3. İşveren Değiştiren Ücretliler ile Bir İşyerinde Çalışmakta İken İşten Ayrılan ve Başka Bir İşte Ücretli Olarak Çalışmayanlar Hakkında Özel Gider İndirimi Uygulaması