EN
TR
Bu doküman Resmi Gazete dışında bir kaynakta yayınlanmıştır.
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve Kapsam
Bu yönergenin amacı; Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’nün uygulama çalışmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Bu yönerge; Tohum Kaynakları Araştırmaları, Ağaç Islahı Araştırmaları ile Tohum Fizyolojisi ve Teknolojisi Araştırmaları Başmühendisliklerinin uygulama çalışmalarının yürütülmesindeki usul ve esasları kapsar.
Dayanak
Bu yönerge, 17/8/2012 tarih ve 28387 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan Orman Genel Müdürlüğü, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Yönetmeliği’nin 9,10,11’inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Bu yönergede geçen;
a) 1000 (Bin) Dane Ağırlığı: 1000 adet dolu (sağlam) tohumun gram olarak ağırlığını,
b) Çalışma Örneği: Kontrol ve deneylerde kullanılmak üzere tohum örneğinden alınan numuneyi,
c) Çimlenme Enerjisi (Hızı): Tohumun hızlı çimlenme yeteneğini,
ç) Çimlenme Engeli: Tohumlarda çimlenmeyi geciktiren veya engelleyen sebepleri,
d) Çimlenme Yüzdesi: Doğrudan veya dolaylı çimlendirme deneyi sonucunda çalışma örneğinde çimlenen tohumların yüzde değerini,
e) Çimlenme: Tohumun durgunluk durumundan, fizyolojik olarak aktif hale gelerek fidecik oluşturmasını,
f) Deneme Alanı: Orijin, aile ya da klonların performanslarının test edildiği ve korumanın sağlandığı, bilimsel deneme desenlerine göre kurulan ve bilimsel amaçla yönetilen alanı,
g) Doğrudan Çimlendirme Yöntemi: Uygun çimlenme şartları oluşturularak tohumların yaşama kabiliyetlerinin tespit edildiği yöntemi,
ğ) Dolaylı (Çimlendirmeden) Yöntem: Doğrudan çimlendirmeye tabi tutulmadan, mekanik, kimyasal, radyolojik vb. yöntemler kullanılarak tohumların yaşama kabiliyetini tahmin eden yöntemi,
h) EBYS: Elektronik belge yönetim sistemini,
ı) Elit Ağaç: Genetik testlerle klonal veya ailesel olarak belirli özellik/ler bakımından üstün olduğu kanıtlanmış ağacı,
i) Ex-Situ Gen Koruma Ormanı: Bir türün genetik çeşitliliğinin doğal yetişme ortamı dışında korunması amacıyla yönetilen ormanı,
j) Gen Koruma Ormanı: Bir türün genetik çeşitliliğinin doğal yetişme ortamında korunması amacıyla yönetilen doğal ormanı,
k) Islah Tesisi: Tohum üretimi ve ağaç ıslahı çalışmalarında kullanılmak üzere seçilen gen koruma ormanı, tohum meşçeresi ve tesis edilen tohum bahçeleri, tohum plantasyonları, klon parkları, döl/orijin denemeleri gibi alanları,
l) Kalite Kontrol: Bir tohum partisinin nicelik ve/veya niteliklerinin belirlenebilmesi için laboratuvar ortamında yapılan işlemlerin tümünü,
m) Klon Parkı: Seçilmiş ağaçların birer genetik kopyasını saklamak üzere vejetatif olarak üretilen fidanlarla kurulan ve bilimsel amaçla yönetilen alanı,
n) Nüve: Tohum üretiminin yapılacağı, kaliteli ağaçların bulunduğu ve seçime esas özellikleri taşıyan tohum meşceresinin merkezindeki alanı,
o) ORBİS: Orman Bilgi Sistemlerini,
ö) Ön İşlem: Tohumlarda çimlenme engelinin giderilmesi için yapılan işlemleri,
p) Piketaj: Dikimi yapılacak fidanların planlanan aralık - mesafelerde kazık çakılarak dikim yerlerinin arazide işaretlenmesini,
r) Plus Ağaç: Islah amacına göre (hızlı büyüyen, düzgün gövdeli, hastalık ve zararlılara dirençli, vb.) tohum meşçerelerinde, gen koruma ormanlarında ve gerektiğinde diğer sahalarda seçilen fenotipik (dış görünüş) olarak üstün özellikler taşıyan ağacı,
s) Tecrit Zonu: Çevredeki meşcerelerden gelebilecek istenmeyen polenlerin nüvedeki tohum ağaçlarına ulaşmasının engellenmesi veya en aza indirilmesi amacıyla belirlenen nüve ile meşcere sınırı arasında kalan alanı,
ş) Temizlik (Saflık) Yüzdesi: Sağlam ve temiz tohumların ağırlığının tohum örneği ağırlığındaki yüzdesel değerini,
t) Tetrazolium Testi: Tetrazolium (Trifenil tetrazolyum klorür) adlı kimyasal ile tohumlara uygulanan canlılık testini,
u) Tohum: Döllenme sonucu tohum taslağının olgunlaşmasıyla meydana gelen ve yeni bir bitki oluşturma kapasitesi olan generatif üretim materyalini,
ü) Tohum Bahçesi: Kaliteli ve bol tohum üretmek üzere vejetatif olarak üretilen fidanlarla kurulan ve bu amaçla yönetilen bahçeyi,
v) Tohum Meşceresi: Orman ağacı ve ağaççığı türlerinde tohum üretmek amacıyla seçilen ve bu amaçla yönetilen alanı,
y) Tohum Nem İçeriği: Tohumun içerdiği su miktarının tohum ağırlığına oranının yüzde değerini,
z) Tohum Örneği: 2/2/2021 tarihli ve 7325 sayılı tamimdeki esaslar doğrultusunda alınan, tohum partisini temsil eden tohum numunesini,
aa) Tohum Plantasyonu: Kaliteli ve bol tohum üretmek üzere tohumdan elde edilen fidanlarla kurulan ve bu amaçla yönetilen bahçeleri,
bb) UKN: Ulusal kayıt numarasını, ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Başmühendisliklerin Uygulama Çalışmaları Usul ve Esasları
Tohum Kaynakları Araştırmaları Başmühendisliği
a) Tohum Meşceresi Seçimi Süreci
• Ağaçlandırma sahalarının konumlarına, Bölge Müdürlükleri/Daire Başkanlıklarından gelen talep ile yıllık ağaçlandırma programlarına, ağaç türlerine ve bölgelere (tohum hasat ve transfer bölgeleri/ekolojik bölgeler) göre tohum ihtiyacı belirlenir.
• İhtiyaç kapsamında ağaç türlerine göre bir bölgede ne kadar alanda kaç adet tohum meşceresi seçileceğine karar verilir.
• Ağaç türleri ve bölgelere göre belirlenen alanlar yerinde incelenmek üzere Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünün arazi çalışma programına alınır. Söz konusu arazi çalışma programı gereği, Enstitü Müdürlüğü ve ilgili Bölge Müdürlüğünden teknik personel (Orman mühendisi) ile birlikte aşağıda belirtilen tohum meşceresi seçim ölçütleri kapsamında alanlar değerlendirilir. Tohum meşceresi olarak uygun bulunan alanlar için “Aday Tohum Meşceresi Değerlendirme Karnesi” (EK-1) doldurulur.
Tohum Meşceresi Seçim Ölçütleri
1. Uygun Tohum Hasat ve Transfer Bölgesi ve Uygun Ekolojik Bölgeler
Tohum meşceresi seçimi, ülkemizde geniş yayılışa sahip, kızılçam, karaçam, sarıçam, doğu ladini, Toros sediri ve doğu kayını ağaç türleri için belirlenmiş olan “Tohum Hasat ve Transfer Bölgelerine’’ göre; diğer ağaç türlerinde ise ekolojik bölgeler dikkate alınarak yapılmalıdır. Ağaçlandırma alanlarından tohum meşceresi seçilmek istendiğinde ilgili alanın idare süresinin en az yarısını doldurmuş olması gerekmektedir. Araştırma amacıyla yerli veya yabancı ağaç türlerinden tesis edilen orijin veya döl denemeleri vb. deneme alanları da araştırma sonucu dikkate alınarak tohum meşceresi olarak seçilebilir.
2. Uygun Rakım ve Bakı
Ağaçlandırma çalışmaları farklı bakılar ve rakımlarda yürütüldüğü için, tohum meşceresi seçimleri farklı yükseklik kademeleri ve bakılar dikkate alınarak yapılmalıdır.
3. Ulaşılabilirlik ve İklimsel Riskler
Hasat zamanında ulaşım ve üretim zorlukları olan veya silvikültürel müdahalede bulunulması durumunda rüzgâr, kar devriği vb. riskler olan alanlarda tohum meşceresi seçilmemelidir.
4. Ekolojik Yeknesaklık
Meşcere alanında bakı, yükselti, eğim, edafik vb. ekolojik özelliklerin homojen olduğu alanlar tercih edilmelidir.
5. Nüve Uygunluğu
Tohum üretimi yapılacak olan nüve; meşcerenin ortalarında, yüksek artımlı, düzgün ve dolgun gövdeli, ince dallı, doğal dal budaması iyi, gövde kusurları bulunmayan /az bulunan, kaliteli ağaçların yoğun olduğu alanlarda, ihtiyaç duyulan asgari tohum miktarını karşılayabilecek alansal büyüklükte olmalıdır. Bunun dışında, adaptasyon kabiliyeti, meyve, yaprak ve çiçeklenme gibi özellikler bakımından tohum meşceresi seçilecek farklı türlerde ise başka ölçütler uygulanabilir.
6. Tecrit Zonu Uygunluğu
Tecrit zonunun büyüklüğüne; komşu bölmelerdeki meşcerelerin durumu, bozuk vasıflı olması veya meşcere ile aynı özellikte olması, farklı ağaç türleri, topoğrafik yapı, hâkim rüzgâr yönü vb. etmenler dikkate alınarak karar verilir. Dar yayılış gösteren veya etrafında aynı ağaç türünden bireyler bulunmayan tohum meşcerelerinde tecrit zonu uygulaması yapılmayabilir ve sadece meşcere tipi tohum meşceresi olarak belirlenebilir.
b) Tohum Meşceresi Tescili Süreci
• Aday tohum meşceresi değerlendirme karneleri, Tohum Kaynakları Araştırmaları Başmühendisliğince değerlendirilir ve uygun bulunanlara ulusal kayıt numarası (UKN) verilerek tescil işlemleri başlatılır.
• “Tohum Meşceresi Yönetim Planı” EK-2’deki örneğine uygun olarak düzenlenerek Enstitü Müdürünün onayına sunulur.
• Enstitü Müdürü tarafından onaylanan tohum meşceresi yönetim planları resmi yazı ile Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığına gönderilerek ait oldukları amenajman planlarına eklenmesi sağlanır.
c) Tohum Meşceresinde Silvikültürel Müdahale Süreci
• Tohum Meşceresi seçimi ve revizesi esnasında veya mevcutlarında, ilgili birimden gelen talepler doğrultusunda Enstitü Müdürlüğü teknik personelince (Orman mühendisi) yerinde yapılacak incelemeye göre silvikültürel müdahale yapılıp yapılmayacağına karar verilir. Arazide yapılan inceleme sonrasında tohum meşceresinde yapılacak silvikültürel işlemler Enstitü Müdürlüğü personelince düzenlenen arazi çalışma raporunda belirtilir.
• Tescil veya revize edilen tohum meşceresi için hazırlanan tohum meşceresi yönetim planının, silvikültürel müdahale başlığı altında silvikültürel müdahalelerin nüvede ve tecrit zonunda nasıl yapılacağına dair genel esaslar yer almaktadır. Teknik personelin arazi çalışma raporunda belirtilen silvikültürel müdahale önerilerinin (bakım ve/veya gençleştirme) Tohum Kaynakları Araştırmaları Başmühendisliğince uygun olarak değerlendirilmesi durumunda silvikültürel müdahale başlığı altındaki metne eklenir.
• Bakım müdahalesi verilen tohum meşceresi için uygun bulunan etanın, yenilenen amenajman planlarında fonksiyon etası olarak verilmesi sağlanır. Yeni seçilen ve amenajman planı yenilenmeyen tohum meşcerelerinde ne kadar eta alınacağı tohum meşceresi yönetim planında belirtilir.
• Yaşlanan tohum meşcerelerinde bir plan döneminde, tohum meşceresi alanının en fazla %25’i kadarlık kısmında doğal veya yapay (doğal gençleştirmeye uygun olmayan çoğunlukla yabancı ağaç türlerinde) gençleştirme verilebilir. Doğal gençleştirme yapılırken tohum takviyesi ihtiyacı olması durumunda mutlaka aynı tohum meşceresinden toplanan tohumlar kullanılır. Tohum meşceresi dışındaki başka kaynaklardan tohum veya fidan kullanılmaz.
• Doğal gençleştirme çalışmaları, ilgili Orman İşletme Şefliğince hazırlanan detay silvikültür planına göre yürütülür. Detay silvikültür planı hazırlanırken tohum meşceresi yönetim planının silvikültürel müdahale başlığı altındaki hususları dikkate alınır.
• Yapılacak bakım veya doğal gençleştirme çalışmaları; Bölge Müdürlüğünce oluşturulacak teknik ekip tarafından yapılır. Uygulama sonuçları, Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’ne bildirilir.
d) Gen Koruma Ormanı Seçim Süreci
• Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü arazi çalışma programı gereği Enstitü Müdürlüğü ve gidilen bölgedeki teknik personel (Orman mühendisi) ile birlikte aşağıda belirtilen gen koruma ormanı seçimi ölçütlerine göre gen koruma ormanı olabilecek aday alanlar değerlendirilir.
• Yapılan değerlendirmeler sonrasında gen koruma ormanı olabilecek nitelikte olan alanlar için, EK-3’deki “Aday Gen Koruma Ormanı Seçimi Değerlendirme Karnesi” doldurularak Tohum Kaynakları Araştırmaları Başmühendisliğine teslim edilir.
Gen Koruma Ormanı Seçim Ölçütleri:
1. Farklı Yetişme Ortamlarını Temsil: Doğal ormanların hiç müdahale görmemiş veya az müdahale edilmiş meşcerelerinden farklı yetişme ortamını temsil edecek nitelikte geniş yayılış gösteren ağaç türlerinde ekolojik bölgeler veya tohum hasat ve transfer bölgelerine göre en az bir adet gen koruma ormanı seçilmelidir. Türün doğal yayılış alanlarının yatay veya dikey sınırlarındaki marjinal ve izole olmuş popülasyonlar mutlaka örneklenmelidir.
2. Alansal Özellikler ve Asgari Büyüklük: Gen koruma ormanının alanı genetik kirlenmeyi önlemek için en az 100 ha (Meşcere oluşturmayan ağaç türlerinde bu kriter akraba olmayan en az 30 birey bulunmak koşuluyla dikkate alınmaz) büyüklüğünde olmalıdır. Gen koruma ormanı için incelenen aday sahada eğer ağaçlandırma veya yapay gençleştirme alanları bulunuyorsa gen koruma ormanı olarak kesinlikle seçilmemelidir. Araştırma amacıyla tesis edilmiş olan tür, orijin, döl denemesi vb. deneme alanlarından, gen kaynağı bakımından önemli olanları ex-situ gen koruma ormanı olarak seçilebilir.
3. Popülasyon Özellikleri: Gen koruma ormanlarının seçiminde, meşçerede artım ve kalite bakımından iyi özellikte ağaçların olması şart değildir. Araştırma sonuçları veya yapılan gözlemlere göre; kuraklık, ekstrem sıcaklıklar, mantar ve böcek zararı vb. biyotik ve abiyotik etkilere karşı dirençli olabileceği bildirilen popülasyonlar da seçilmelidir. Tipik özellikteki ender, estetik ve ekonomik değerlere sahip formlar seçilmeli ve bunların ex-situ koruma çalışmaları da yapılmalıdır.
e) Gen Koruma Ormanı Tescili Süreci
“Aday Gen Koruma Ormanı Değerlendirme Karneleri” Tohum Kaynakları Araştırmaları Başmühendisliğince değerlendirilir ve uygun bulunanlara ulusal kayıt numarası verilerek tescil işlemleri başlatılır.
“Gen Koruma Ormanı Yönetim Planı” EK-4’deki örneğine uygun olarak düzenlenerek Enstitü Müdürünün onayına sunulur. Enstitü Müdürü tarafından onaylanan gen koruma ormanı yönetim planları resmi yazı ile Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı’na gönderilerek ait oldukları amenajman planlarına eklenmesi sağlanır.
f) Gen Koruma Ormanında Silvikültürel Müdahale Süreci
Gen koruma ormanlarının yönetimi, türün genetik çeşitliliğinin korunmasını amaçlandığı için idare süresi türün biyolojik ömrü kadardır. Gen koruma ormanlarına normal koşullarda hiçbir şekilde silvikültürel müdahalede bulunulmaması gerekmektedir. Ancak yangın, kırık, devrik riski vb. nedenlerle gen koruma ormanının sağlığı ve geleceğine yönelik risklere bağlı olarak silvikültürel müdahalede bulunulabilir. Gen koruma ormanlarında yapılacak silvikültürel müdahaleler ile ilgili süreç aşağıda sıralanmıştır;
• Gen koruma ormanı seçimi ve revizesi esnasında veya mevcutlarında ilgili birimden gelen talepler doğrultusunda Enstitü Müdürlüğü teknik personelince (Orman mühendisi) yerinde yapılacak incelemeye göre silvikültürel müdahale yapılıp yapılmayacağına karar verilir. Arazide yapılan inceleme sonrasında gen koruma ormanında yapılacak silvikültürel işlemler Enstitü Müdürlüğü personelince düzenlenen arazi çalışma raporunda belirtilir.
• Silvikültürel müdahalede bulunulmasına karar verilen gen koruma ormanında alanın en az %10’luk kısmı hedef tür alanı (nüve) olarak belirlenir. Bu alanda herhangi bir silvikültürel müdahale yapılmaz. Nüve dışında kalan alanlarda gen koruma ormanı için hazırlanan yönetim planının, silvikültürel müdahale başlığı altında belirtilen esaslara göre silvikültürel müdahalelerde bulunulur.
• Münferit yayılış gösteren ve meşcere içerisinde serpili olarak bulunan ağaç türlerinde (Üvez, Akçaağaç, Porsuk, Türk fındığı, Yabani kiraz vb.) hedef tür korunmak kaydıyla diğer ağaç türlerine silvikültürel müdahalelerde bulunulabilir.
• Bakım verilen gen koruma ormanı için uygun bulunan etanın, yenilenen amenajman planlarında fonksiyon etası olarak verilmesi sağlanır. Yeni seçilen ve planı yenilenmeyen gen koruma ormanlarında ne kadar eta alınacağı gen koruma ormanı yönetim planında belirtilir.
• Yaşlanan gen koruma ormanlarında bir plan döneminde, gen koruma ormanı alanının %25’inden fazla olmamak koşuluyla, hedef tür alanı (nüve) dışındaki alanlarda doğal gençleştirme verilebilir. Doğal gençleştirme yapılırken tohum takviyesi ihtiyacı olması durumunda mutlaka aynı gen koruma ormanından toplanan tohumlar kullanılmalı, gen koruma ormanı dışındaki başka kaynaklardan tohum kullanılmamalı ve fidan dikilmemelidir.
• Doğal gençleştirme çalışmaları ilgili Orman İşletme Şefliğince hazırlanan detay silvikültür planı’na göre yürütülür. Detay silvikültür planı hazırlanırken gen koruma ormanı yönetim planının, silvikültürel müdahale başlığı altındaki hususlar dikkate alınmak zorundadır.
• Yapılacak bakım ve/veya doğal gençleştirme müdahalesi; Bölge Müdürlüğünce oluşturulacak ekip tarafından yapılır. Uygulama sonuçları, Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’ne bildirilir.
Ağaç Islahı Araştırmaları Başmühendisliği
a) Plus Ağaç Seçim Süreci
• Islah çalışmaları ve/veya tohum bahçesi kurmak amacıyla plus ağaç seçilecek ağaç türleri ve meşcereler belirlenir.
• Plus ağaç seçilirken, en iyi meşcerelerden seçim yapılmalı, mümkün olduğu kadar homojen koşullara sahip meşcereler olmalı, ağaçlar arasında akrabalığı en aza indirebilecek uygun bir mesafe olmalı, seleksiyona temel olmak üzere karşılaştırma ağaçları kullanmalı, çok sayıda karakter yerine birkaç karaktere yoğunlaşılmalıdır.
• Islah amacına göre (Hızlı büyüyen, düzgün gövdeli, hastalık ve zararlılara dirençli) tohum meşcerelerinde, gen koruma ormanlarında ve gerektiğinde diğer sahalarda fenotipik (dış görünüş) olarak üstün (Plus) özellikler taşıyan ağaçlar seçilir,
• Meşçerede (Tohum meşceresi ya da gen koruma ormanı) seçimi yapılan plus ağaçlar için ‘’Plus Ağaç Seçim Karnesi’’ EK-5 doldurulur.
• Seçilen Plus ağaç/lar, renkli sprey/yağlı boyalar ile işaretlenir ve numaralandırılır.
• Seçim karnesindeki bilgiler, veri tabanına girilir ve her bir plus ağaca ulusal kayıt numarası verilir. Ulusal kayıt numaraları aynı zamanda plus ağaç seçim karnelerinin üzerine de yazılır ve numaralandırılan karnelerin her biri ait oldukları klasöre yerleştirilerek arşivlenir.
b) Altlık Fidan Programının Hazırlanması ve Aşı Süreci
• Tohum bahçesi/klon parkı kurulması planlanan ağaç türlerine (2-5 yıl önceden) ve yıllara göre oluşturulan “Altlık Fidan Üretim Programı” resmi yazı ile her yıl ekim sezonundan önce Fidanlık ve Tohum İşleri Daire Başkanlığına gönderilir. Daire Başkanlığı bu programı ilgili Fidanlık Müdürlüklerine iletir.
• Yetiştirilen altlık fidanların kontrolleri Enstitü Müdürlüğü teknik personelince gerçekleştirilir. Bu kapsamda altlık fidanların alt dal yaprakları dökülmemiş, kök kıvrıklığı bulunmayan, en az kurşun kalem kalınlığında terminal sürgüne sahip, iyi gelişmiş gürbüz fidanlardan seçilmesine ve organik maddece zengin, iyi drenajlı ve kırıntı bünyeli üretim harcı kullanılarak, uygun boyutta polietilen torbalarda olmasına dikkat edilir.
• Aşı çalışmalarında amaç, seçilen plus/elit ağaçların genetik olarak kopyalanarak, plus veya elit ağaçlardan tohum bahçesi veya klon parkı kurmak için aşılı fidan üretimini sağlamaktır. Aşı çalışmalarına başlamadan en az 3 (üç) ay önce aşı merkezi olan Fidanlık Müdürlüğü / Şefliklerine talimatlanmak üzere hazırlanan “Aşı Programı” talebi, resmi yazı ile Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığına gönderilir. Bu kapsamda ilgili birim (Fidanlık Müdürlüğü/Şeflik) kendi aşı programına Enstitü Müdürlüğünden gelen aşı programını da dahil eder.
• Aşı kalemi alma çalışmalarına başlamadan en az 2 (iki) hafta önce ilgili aşı merkezi/taşra birimleri resmi yazıyla bilgilendirilir.
• Enstitü Müdürlüğünce uygun görülen teknik personel tarafından, vejetasyon mevsimi başlamadan önce seçimi yapılan ağaçların tepe sürgününün altından başlanarak aşıya elverişli olan uç sürgünleri ile yıllık büyüme boğumundan çıkan son yılın yan sürgünlerinden gürbüz olanları tek tek kesilerek aşı kalemi alınır. Ağaçların boylu olması durumunda ilgili taşra birimlerince sağlanan sertifikalı tırmanıcı işçi veya iş güvenliği kurallarına uyumlu makine veya ekipman yardımıyla aşı kalemleri alınır.
• Aşı kalemleri klon numaralarına göre farklı polietilen torbalara veya uygun kaplara konur. Aşı kalemi torbasının içine ve bağlama ipine sudan zarar görmeyecek birer etiket bırakılarak/takılarak, etiketin üstüne klon numarası ya da plus/elit ağaç numarası yazılır. Alınan aşı kalemleri vakit kaybetmeden soğuk zincire uygun olarak ilgili aşı merkezine teslim edilir.
• Aşı programlarının gerçekleşme durumları 2/2/2021 tarihli ve 7325 sayılı tamim gereğince ORBİS’te yüklü bulunan aşı sonuçları takip çizelgesi ile takip edilir.
• Ayrıca aşılı fidanlar Enstitü Müdürlüğü teknik personelince belirli periyotlarla yerinde kontrol edilir.
• Çelik ile köklendirilebilen ağaç türlerinde uygun metod kullanılarak çelik ile vejetatif üretim yapılabilir.
c) Tohum Plantasyonu için Fidanların Yetiştirilmesi Süreci
• Aşı ile klonal çoğaltılması zor veya gerekli görülmeyen türler (Genellikle geniş yapraklı türler) ve orijinlerden seçilen plus ağaçlardan aile bazında tohum/meyve/kozalak her aile için ayrı etiketli torbalara konularak toplanır.
• Kozalaklardan tohum çıkarma işlemi aile numaralarına göre yapılarak tohum elde edilir ve aile numaralarına göre ayrı stoklanır.
• İlgili Fidanlık Şefliğinde aile numaralarına dikkat edilerek tohumlar ekilir.
• Ekilen yastık/kaplara aile numaraları suya dayanıklı etiketlerle işaretlenir.
• Aile bazlı fidan sayıları 2/2/2021 tarihli ve 7325 sayılı tamim gereğince ORBİS’te yüklü bulunan fidan sayım sonucu takip çizelgesi ile takip edilir.
• Ayrıca fidanlar Enstitü Müdürlüğü teknik personelince belirli periyotlarla kontrol edilir.
d) Tohum Bahçesi/Klon Parkı/Tohum Plantasyonu Yer Seçimi Süreci
• Aşılama işleminden 1 ya da 2 yıl sonra (Türe ve arazi hazırlığına bağlı olarak) tesis kuruluşu için yer seçimi gerçekleştirilmelidir.
• Bölge Müdürlüklerinin gelecekteki tohum ihtiyaçları ve mevcut bahçelerin yaşlılık durumuna göre yeni tesis için yer seçimi yapılacak bölge müdürlükleri belirlenir.
• Aşı sonuçları takip çizelgesine göre üretilen aşılı fidanların sayısına bağlı olarak bahçe tesisinden en az 6 ay önce tesisin kurulması planlanan Bölge Müdürlüğünden resmi yazı ile aday tesis yerleri talep edilir.
• Bölge Müdürlüklerince gönderilen aday tesis yerleri Ağaç Islahı Araştırmaları Başmühendisliği ya da Enstitü Müdürlüğünce görevlendirilecek teknik personelce yerinde incelenerek tesis kuruluşuna uygun saha belirlenir. Tesis yeri seçiminde; güvenlik ve ulaşım sorunu bulunmayan, iyi toprak özelliklerine sahip, makinalı bakıma imkân sağlayan, eğimi az ve nispeten homojen toprak ve topoğrafik koşullara sahip, mülkiyet ve sosyal baskı sorunu olmayan sahalar tercih edilir. Tesis yeri seçiminde EK- 6 da verilen ‘’Islah Tesisi Yeri Seçim Karnesi’’ doldurulur.
• Uygun bulunan sahanın 2/2/2021 tarihli ve 7325 sayılı tamime uygun olarak arazi hazırlığı ve fidan dikimine hazır hale getirilmesi için ilgili birimle yazışmalar başlatılır. Sahanın hazır olduğunun Enstitü Müdürlüğüne resmi yazıyla bildirilmesinden sonra tesis kuruluşu için arazi programı yapılır.
e) Tohum Bahçesi/Klon Parkı/Tohum Plantasyonu/Deneme Alanı Tesisi Süreci
• Tesis kuruluşuna ilk olarak piketaj projesinin oluşturulması ile başlanır. Üretilen aşılı fidan sayısı, dikime hazırlanan sahanın büyüklüğü ve tesisi gerçekleşecek ağaç türüne göre, Enstitü Müdürlüğünce aralık mesafe belirlenir.
• Akabinde piketaj projesi Enstitü Müdürlüğü ya da ilgili Bölge Müdürlüğünce arazi üzerine aplike edilir.
• Daha sonra piketajı yapılan sahanın Ağaç Islahı Araştırmaları Başmühendisliğince dikim deseni hazırlanır. Hazırlanan dikim deseninde aynı klon numarasına ait fidanların olabildiğince birbirinden uzak olmasına dikkat edilir.
• Tesis kuruluşunun yapılacağı sahaya işçi ve kamyon görevlendirilmesi için gerekli yazışmalar yapılır. Dikilecek fidanlar klon numaralarına göre tasnif edilmiş bir şekilde ilgili Orman Bölge Müdürlüğünce görevlendirilen kamyon ile tesisin kurulacağı alana nakledilir.
• Piketajı yapılan sahada dikim desenine göre fidanların dağıtımı ve dikimi yaptırılır. Dikim tamamlandığında tam alan kontrolü yapılır ve sahaya referans kazıkları çakılır.
• Tesis kuruluşu tamamlandıktan sonra arazi ekibince hazırlanan arazi çalışma raporuna istinaden tesis bilgileri Ağaç Islahı Araştırmaları Başmühendisliğince ulusal kayıt numarası verilerek Enstitü Müdürlüğü veri tabanına girilir. Her tesis için ayrı ayrı hazırlanan kuruluş raporu Enstitü Müdürlüğüne iletilir ve kuruluşta kullanılan tüm belgelerle birlikte arşivlenir.
• Kuruluş raporu hazırlanan tesis ORBİS’e girilerek, tanıtım tabelası, ihatası ve bakımı ile ilgili işlemlerin yapılması için Fidanlık ve Tohum İşleri Daire Başkanlığına resmi yazıyla bildirilir.
• Tesisler ilgili Bölge Müdürlükleri ile yazışmalar yapılarak takip edilir.
• Deneme alanı kurulum sürecinde, proje amacına yönelik olarak fidanlar yetiştirilir. Orman Bölge Müdürlüklerinden aday sahalar talep edilerek, saha seçilir, deneme deseni oluşturulur ve deneme kurulur.
• Araştırma projesi kapsamında tesis edilmiş olan ve proje bitiminde statü verilerek korunması önerilen deneme alanlarından tohum/gen kaynağı olarak kullanılabilecek nitelikteki olanlar, tohum bahçesi/plantasyonu veya klon parkına dönüştürülebilir.
• İdare süresini doldurmuş veya tohum bahçesi niteliğini kaybetmiş ancak gen kaynağı olarak korunması gereken bahçeler klon parkına dönüştürülebilir.
f) Tohum Bahçesi/Klon Parkı/Tohum Plantasyonu/Deneme Alanı Kontrolü Süreci
• Tesisler kurulduktan sonra belirli periyotlarda kontrolleri yapılır. Özellikle yeni kurulan tesislerde yapılan kontrol, tam alan kontrolüdür. Tam alan kontrolü için tesis kurulduktan sonra, üzerinden bir yaz geçmesi (yaz kuraklığını atlatması) beklenir. Tesiste kurumuş olan fidanlar projesi üzerine işlenir, yedek fidan varsa bu fidanlar kullanılarak projesine uygun bir şekilde tamamlama dikimi yapılır.
• Yaşlı tesislerde ise genel kontrol yapılır. Genel kontrolde, tesisin tanıtım tabelasına, otlanma durumuna, bakımlarının düzenli yapılıp yapılmadığına, herhangi bir zarar olup olmadığına ve kozalak durumu gibi ölçütlere bakılır. Kontrollerde EK-7’de verilen “Islah Tesisi Kontrol Karnesi” doldurulur.
• Her arazi programı sonrasında Enstitü Müdürlüğünce görevlendirilen arazi ekibince arazide yapılan incelemelere göre arazi çalışma raporu hazırlanır.
• Rapor, Ağaç Islahı Araştırmaları Başmühendisliğince değerlendirilerek veri tabanında gerekli güncellemeler yapılır, rapor kapsamında Enstitü dışı birimlerce yapılacak diğer işlemler için Fidanlık ve Tohum İşleri Daire Başkanlığına resmi yazı yazılır ve takip edilir.
• Deneme alanı kontrolü ve ölçüm çalışmaları, ilgili olduğu projenin iş zaman çizelgesine göre yapılır.
g) Tohum Bahçesi/Klon Parkı/Tohum Plantasyonu/Deneme Alanı Tescili Süreci
• Tohum Bahçesi/Klon Parkı/Tohum Plantasyonu/Deneme Alanı tesisi yapıldıktan sonra tescil işlemleri başlatılır.
• Öncelikle Ağaç Islahı Araştırmaları Başmühendisliğince ilgili personelce hazırlanan arazi raporu değerlendirilerek kuruluş raporu hazırlanır. Kuruluşu uygun bulunan tesise/deneme alanına ulusal kayıt numarası (UKN) verilerek, Enstitü Müdürlüğüne resmi yazı ile bildirilir.
• Tescil işlemleri için ilgili Başmühendislikçe EK-8 de verilen “Tohum Bahçesi/ Klon Parkı/Tohum Plantasyonu/Deneme Alanı Yönetim Planı” düzenlenerek Enstitü Müdürlüğünce Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığına gönderilerek ait oldukları amenajman planlarına eklenmesi sağlanır.
Tohum Fizyolojisi ve Teknolojisi Araştırmaları Başmühendisliği
a) Tohum Örneklerinin Kalite-Kontrol Laboratuvarına Gönderilmesi Süreci
• Tohum stok merkezlerinde bulunan tohumların yıllık kalite kontrol çalışmalarının yapılabilmesi için, stok merkezi bulunan Fidanlık Müdürlüklerine iletilmek üzere Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığına “Tohum Örneklerinin Gönderilmesi” konulu resmi yazı yazılır.
• Tohum stok merkezlerinde bulunan tohumların yıllık kontrolleri için gönderilecek tohum örnekleri, Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı 2/2/2021 tarihli ve 7325 sayılı tamimdeki "Tohum Örneği Alma Talimatına" uygun olarak tohumu gönderen birimce alınır.
• Alınan tohum örneklerine ait orijin belgeleri (EK-9) ORBİS sisteminden çıkartılarak ilgili birim yetkilisi tarafından imzalanır. İmzalı orijin belgeleri ile birlikte tohum örnekleri (fiziksel olarak) EBYS üzerinden de talep yazısı ile birlikte Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğüne gönderilir.
• Ayrıca Fidanlık Müdürlükleri tarafından yıl içerisinde üretimi yapılan, ekilen veya stoka alınan tohumların başlangıç kalite kontrollerinin yapılabilmesi için yukarıdaki aynı prosedür uygulanarak tohumlar Enstitü Müdürlüğüne gönderilir.
• Tohum kalite kontrol taleplerinin Fidanlık Müdürlükleri dışında diğer birimler tarafından yapılması durumunda; her tohum örneği için EK-9’daki orijin belgesi doldurulur. İmzalı orijin belgeleri ile birlikte tohum örnekleri (fiziksel olarak) EBYS üzerinden de talep yazısı ile birlikte Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğüne gönderilir.
b) Laboratuvara Gelen Tohum Örneklerinin Kontrol ve Kayıt İşlemleri Süreci
Laboratuvara gelen tohum örneklerine teknik personelce ilk işlem olarak tür kontrolü yapılır. Türü doğru olmayan tohum örneklerinin kayıt işlemi yapılmayarak örneği gönderen ilgili birim bilgilendirilir. Türü doğru olan tohum örnekleri orijin belgesinde yazan bilgiler ile “Laboratuvar Tohum Kayıt Defteri” ne kaydedilir. Tohum örnekleri uygun saklama koşullarında saklanır.
Laboratuvar Tohum Kayıt Defterinde aşağıdaki bilgiler yer alır:
- Örneğin kayıt numarası, geliş tarihi, gönderen birimin adı,
- Örneğin ağaç türü, orijini, toplanma yılı, tohum kaynağı tipi ve varsa stok numarası,
- Ayrıca belirtilmesi veya belirlenmesi istenen durumlar kayıta not düşülür.
c) Laboratuvar Çalışmaları Süreci
1) Tohum Kalitesine Yönelik Yapılan Ön Testler
• Tohum Temizlik (Saflık) Yüzdesinin Belirlenmesi
Tohum temizlik (Saflık) yüzdesi için tohum örneğinden türlere göre EK-11’e uygun olarak çalışma örneği alınır ve tartılır. Çalışma örneğindeki saf tohumlar ayrılarak tartılır. Saflık yüzdesi, saf tohum ağırlığının çalışma örneğinin ağırlığına oranının yüzde olarak ifadesidir.
• 1000 (Bin) Dane Ağırlığının Belirlenmesi
Saf tohumlardan belli miktarda tohumun tartılarak, 1000 dane ağırlığının hesap yolu ile bulunmasıdır. Saf tohumlardan her biri 100 tohumdan oluşan 8 örnek, tesadüfen ayrılır. Her bir örnek EK-12 ‘de verilen duyarlılıkta tartılır. Bin dane ağırlığının bulunması için tartılan 100’lük 8 tekerrürün varyans, standart sapma ve değişkenlik katsayısı değerleri aşağıdaki formüller yardımıyla bulunur.
Bu formüllere göre hesaplanan Cv < 4 olursa; sonuçlar 8 tekerrür ortalaması x 10, 1000 dane ağırlığı olarak kaydedilir. Cv > 4 olursa 1000 tane tohum sayılır ve ağırlığı, 1000 dane ağırlığı olarak kaydedilir.
• Tohum Neminin Belirlenmesi: Laboratuvarda bulunan hassas terazili dijital nem belirleme cihazında 5 gr tohum örneği üzerinden tohum nemi belirlenir.
2) Tohum Hayatiyet Testleri
• Doğrudan Çimlendirme Yöntemleri
Çimlendirmeye dayanan doğrudan yöntem ile; çimlenme yüzdesi (ÇY), çimlenme enerjisi/hızı (ÇH) tespit edilir. Çimlenme deneyi, laboratuvar örneğinden veya saflık deneyi için ayrılan çalışma örneğinin saf tohumlarından gelişi güzel alınan 400 tohum üzerinden yapılır. Bu tohumlar Ek-13 de yer alan çimlendirme şartlarına (Toprak, kum, perlit, filtre kağıt vb.) ve sürelerine uygun olarak 25-50 veya 100’lük yinelemeler halinde çimlendirme aletlerine konularak çimlendirilir.
Çimlenme enerjisi/hızı ise, ilk 7 gün içerisinde çimlenen tohumların yüzdesidir. Ancak, hassaslık gerektiren durumlarda 4., 7. ve 10. günlerdeki değerler de kullanılabilir. Ekimlerin başarısında çimlenme hızı, çimlenme yüzdesinden daha önemli bir kriterdir.
• Dolaylı (Çimlendirmeden) Yöntemler
Dolaylı yöntemler; basit ve modern yöntemler olmak üzere ikiye ayrılır. Enstitü Müdürlüğümüzde basit yöntemlerde kesme metodu, modern yöntemlerde Tetrazolium Testi uygulanır.
- Kesme Metodu: Tohumlar bistüri ile kesilir ve yaşama yeteneği, endosperm ve embriyonun rengine ve sağlığına, endospermin tohum kabuğunu doldurup doldurmamasına göre değerlendirilir.
- Tetrazolium Testi: Bu testin amacı tohum tarafından emilen tetrazoliumun canlı hücrelerde hidrojene bağlanarak canlı dokuların kırmızıya boyanmasını sağlamaktır.
• Tetrazolium testi için; 1 (bir) litre su 60°C’ye ısıtılır, 10 gram tetrazolium tuzu eklenerek %1’lik çözelti hazırlanır, çözelti karanlıkta muhafaza edilir.
• Testin ilk aşamasında çalışma örneği, tohum kabuğunun yumuşaması için 24 saat suda bekletilir.
• Akabinde tohumun her iki ucundan 1-2 mm’lik kısmı veya embriyosuna zarar verilmeden uzunlamasına verev kesilerek, embriyo ve bitişik besleyici dokular açığa çıkarılır.
• Kesilen tohumların üzerini örtecek kadar tetrazolium çözeltisi konularak, 30°C’deki inkübatörde 48 saat bekletilir.
• Bu işlem sonucunda tohumlar tümüyle boyanan, kısmen boyanan ve hiç boyanmayan tohumlar olarak sınıflandırılır. Tam boyanan embriyolar sağlıklı, boyanmayanlar ölü, ara formlar (embiroyosu tam - endospermi kısmen, embiroyosu kısmen - endospermi tam, embiroyosu kısmen - endospermi kısmen vb.) ise türe göre laboratuvar tecrübelerine göre değerlendirilir. Boyanan tohumların sayım işlemi Başmühendislikte görevli teknik personel tarafından yapılır.
3) Tohum Çimlenme Engelinin Giderilmesi İçin Yapılan Ön İşlemler
Çalışma örneğinin ön işleme alındığı ve ön işlemin ne zaman biteceğine yönelik bilgiler tohum kayıt defterine yazılarak takip edilir. Ön işleme alınan tohumların üzerinde gönderen yer, kayıt numarası ve tarih bilgileri bulunur.
Çimlenme engeline sahip birçok orman ağacı ve çalı formundaki odunsu bitkilerin tohumlarının çimlenme engelinin giderilmesi için asitle işlem yöntemi, mekanik zedeleme (aşındırma) yöntemi ve katlama yöntemi kullanılır. Türlere göre çimlenme engelinin giderilmesine yönelik işlemler EK-13 ’te verilmiştir.
- Asitle İşlem Yöntemi: Birçok türde kabuktan kaynaklanan çimlenme engelini gidermek için tohumlar sülfirik asite daldırılarak ön işleme tabi tutulur.
- Mekanik Zedeleme (Aşındırma) Yöntemi: Bu yöntemde, havya gibi küçük el aletleri kullanılarak tohumun su ve hava geçirgenliğini arttırmak amacı ile tohum kabuğu çizilerek ve delinerek mekanik zedeleme yapılır.
- Katlama Yöntemi: Kalite-kontrol laboratuvarında, çimlenme engeline sahip birçok orman ağacı ve çalı formundaki odunsu bitkilerin tohumları sıcak, soğuk hem sıcak ve hem de soğuk katlama dediğimiz rutubetli ortamda bekletilerek çimlenme engeli giderilmeye çalışılır.
d) Tohum Kalite Kontrol Sonuçlarının İlgili Birimlere Bildirilmesi Süreci
• Tohum stok merkezi olan Orman Bölge Müdürlüklerinden gelen ORBİS çıkışlı tohumların kalite kontrol analizlerinin sonuçları, ORBİS’in ilgili modülüne “Fidanlık >Tohum İşleri>Tohum Analizi Veri Girişi” laboratuvarda görevli yetkilendirilmiş personelce girilir.
• ORBİS sistemine girilen sonuçlar aynı modülün “Analiz Veri Girişi Onay” bölümünde laboratuvar sorumlusu Başmühendis tarafından kontrol edilerek onaylanır ve sonuçların ORBİS’ e girildiği ilgili birime EBYS ile bildirilir.
• ORBİS çıkışı olmayan kurum içi ve araştırma amaçlı gelen tohum örneklerinin sonuçları ise doğrudan EBYS üzerinden ilgili birimlere iletilir. Tohum örneklerine ait tohum kalite kontrol sonuç belgesi çıkartılması gerektiğinde ORBİS modülünden çıkartılır.
Tohum kalite kontrol sonuç belgesinde aşağıdaki bilgiler bulunur:
- Örneği gönderen yer ve kayıt numarası
- Tohumun Türkçe ve Latince adı
- Örneğin geliş tarihi, orijini, ürün yılı ve varsa stok numarası
- Tohum kaynak tipi ve ulusal kaynak numarası
- Yüzde olarak saflık, rutubet, çimlenme enerjisi ve yüzdesi
- 1000 (Bin) dane ağırlığı
- Deney aleti ve varsa uygulanan ön işlem
- Tohumun durumu ve gerekiyorsa açıklayıcı not
- Belgenin hazırlandığı tarih
e) OECD Orijin Belgesi Hazırlanması Süreci
Ormancılık maksadı ile üretilen ve kullanılan orman ağacı tohumu, fidanı ve diğer yetiştirme materyallerinin orijinlerinin bilinmesi uzun yılları kapsayan ağaçlandırma faaliyetlerinin geleceğinin garanti altına alınması açısından büyük öneme sahiptir.
Bu nedenle ülkemizde 6831 Sayılı Orman Kanunu'nun 67. maddesi ile sevk edilecek orman ağacı tohumu ve fidanı için orijin belgesi (menşe şahadetnamesi) düzenlenmesi hükmü getirilmiştir.
Avrupa Birliği (AB) Ülkelerinde orman yetiştirme materyallerinin ticareti, 1999/105/Ec sayılı "Orman Yetiştirme Materyallerinin Ticareti Yönetmeliği kapsamında, yapılmaktadır. Anılan yönetmelik AB ye uyum çalışmaları kapsamında ülkemiz için de düzenlenmiş ve 02.02.2006 tarih ve 26068 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan yönetmeliğin 10. Maddesi kapsamında orman yetiştirme materyalleri için, materyalin kategorisine göre "kimlik belgeleri" düzenlenmektedir. Diğer taraftan, Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD); orman üretim materyallerinin üretiminde ve kullanımında bunların kaynağının doğruluğunun sağlanması hedefinden hareketle "Orman Tohumları ve Fidanlarının Uluslararası Ticaretinde Uyulması Gereken Esasları" belirlemiş ve burada da tohum kaynağının kategorisine göre orijin belgesi düzenlenmesi şartını getirmiştir.
Ülkemizden yurt dışına yapılacak orman yetiştirme materyallerinin ihracatın da AB' ye veya OECD' ye üye ülkeler yukarıda anılan mevzuatlar kapsamında ihracatçı firmadan OECD Orijin Belgesi talep etmektedir.
OECD web sayfasında orman yetiştirme materyalleri ile ilgili olarak "Tarım ve Orman Bakanlığı altında Orman Genel Müdürlüğü, Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü" yetkili kurum olarak gösterilmektedir.
OECD Orijin Belgesinin düzenlenebilmesi için ihracatçı firma, mahalli orman teşkilatı tarafından ORBİS de düzenlenen "Orman Bitkisi Tohumlukları Kimlik Belgesi (Ek-10) ile OGM tarafından belirlenen OECD Orijin Belgesi (Ek-9) düzenleme ücretinin ödendiğine ilişkin dekontu bir dilekçe ekinde Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüne sunar.
Enstitüsü Müdürlüğünce, ilgili belgeler kontrol edildikten sonra " İngilizce OECD Orijin Belgesi düzenlenerek başvuru sahibi ihracatçı firmaya teslim edilir. Belgenin bir nüshası müdürlükte muhafaza edilir.
ORBİS sistemi üzerinden ‘’Orman Bitkisi Tohumlukları Kimlik Belgesi’’ düzenleyemeyen birimler yönerge Ek-10 da verilen kimlik belgesini manuel olarak düzenleyebilirler.
f) Kurum Dışından Gelen Tohum Örneklerinin Kalite-Kontrol Çalışmaları
Diğer kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör tarafından Enstitü Müdürlüğüne kalite- kontrol analizleri yapılmak üzere tohum örnekleri gönderilmektedir. Kurum dışından gelen talepler, Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından kurulan bir komisyonca belirlenen ücret mukabilinde yapılır.
g) Tohum Üretim / Stok Tesislerinin ve Tohum Üretim Makine/Aletlerinin Kontrolü ve Geliştirilmesi
• Başmühendislik teknik elemanlarınca tohum stok merkezleri ziyaret edilerek gerekli kontroller yapılır ve “Soğuk Hava Deposu Kontrol Çizelgesi” (EK-14) doldurulur.
• Uygulamada karşılaşılan sorunlar ve istekler doğrultusunda tohum üretim makine/ malzemelerinin geliştirilmesine ve tekniğine uygun işletilmesine gereken katkı sağlanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
Islah Tesislerinin Revize İşlemleri Süreci
• Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı’nın amenajman planları yenileme iş programına göre, amenajman planı yenilenen işletme şefliklerindeki ıslah tesisleri, bulundukları orman işletme şeflikleri ’ne göre listelenir. Söz konusu listedeki alanlar, Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı’na resmi yazı ile iletilerek, amenajman planlarını hazırlayan ve denetleyen birimlerce yenilenen amenajman planlarında yer alması sağlanır.
• Belirlenen listedeki sahalar yerinde incelenmek amacıyla Enstitü Müdürlüğü’nün arazi çalışma programına dahil edilir.
• Arazi çalışma programı gereği bahse konu alan/lar Enstitü Müdürlüğü teknik personelince (Orman mühendisi) yerinde incelenir. Yapılan incelemeler sonrasında söz konusu alan/lar için karar verilen işlemler (silvikültürel müdahale, iptal, statü değişikliği, alan ekleme veya çıkarma vb.) Enstitü Müdürlüğü personelince düzenlenen arazi çalışma raporunda belirtilir.
• Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı’nca bahse konu alanlara ait, aşağıda listelenen yeni plandaki dokümanlar (özel sektöre ihale edilenlerde dahil), 27001 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi ve Cumhurbaşkanlığı Bilgi ve İletişim Güvenliği Genelgesi gereği Enstitü Müdürlüğüne kurumsal e-posta (ogm.gov.tr uzantılı) veya resmi yazı ile gönderilir.
- Meşcere Haritası (söz konusu alanın sınırları pembe renk ile çevrili)
- Alan Döküm Tablosu (Tablo No:1)
- Meşcere Tipleri Tanıtım Tablosu (Tablo No:13)
- Ara Hasılat Kesim Planı Tablosu (Tablo No:23)
- Son Hasılat Kesim Planı Tablosu (Tablo No:28, tensil verilmişse)
- Meteorolojik Rasat Değerleri Tablosu
• İlgili Başmühendislikce yukarıdaki listedeki yeni plan dokümanlarına göre revize/tescil yönetim planları hazırlanır. Söz konusu yeni yönetim planları (imzalı taranmış) resmi yazı ile Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığına gönderilerek ait oldukları amenajman planlarına eklenmesi sağlanır.
İzin Talepleri
a) İzin ve İrtifak Kapsamındaki İzin Talepleri
Enstitü Müdürlüğü yönetimindeki ıslah tesislerine yönelik kurum dışı izin taleplerinin değerlendirmesi mer’i Orman Kanunu’nun 16. Maddesinin Uygulanması Yönetmeliği, Orman kanununun 17. Maddesinin Uygulanması Yönetmeliği ve Orman Kanunu’nun 18. Maddesinin Uygulanması Yönetmeliği kapsamında ilgili komisyonca gerçekleştirilir. İlgili izin talepleri için komisyona sunulmak üzere Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünce kurum görüşü hazırlanır. Kurum dışı izin taleplerine kurum görüşünün hazırlanmasında aşağıdaki ölçütler dikkate alınır.
İzin Taleplerinin Değerlendirilmesi Ölçütleri
1- Islah tesisinin önem derecesi
İzin talep edilen ıslah tesisindeki ağaç türünün endemik veya nadir bulunan tür olması, alternatifinin olup olmaması, yüksek yatırım maliyetli uzun yıllar izlenen tesis olması, araştırma/ıslah çalışmalarında kullanılan ve başka alana taşımanın mümkün olup olmaması gibi hususlara bakılarak ıslah tesisinin önem derecesi belirlenir.
2- Talep edilen alanın büyüklüğü ve ıslah tesisindeki konumu
Talep edilen alanın alternatifinin olup olmadığı, ıslah tesisinin alansal büyüklüğüne oranı, nüvede, tecrit zonunda, bozuk vasıflı alanda, düşük kapalı alanda ve hedef tür dışındaki meşcere tiplerine denk gelmesi durumu ve bu unsurların ıslah tesisinin sürdürülebilirliğini etkileyip etkilemediği,
3- Yapılacak faaliyetin çevresel etkileri
Talep edilen izinle ilgili yapılması planlanan faaliyetler sonucunda oluşacak negatif çevresel dışsallıkların (zararlı gaz, tozlar, katı atıklar vb.) ıslah tesisinin sürdürülebilirliğine etkisi,
4- Kamu yararı yönüyle değerlendirme
Talebin niteliğine göre yapılacak faaliyetlerin ıslah tesisine olabilecek zararlı etkileri yanında, sağlayacağı katma değerin ülke ekonomisine katkısı ve sağlayacağı üstün kamu yararı.
b) Islah Tesislerindeki Diğer İzin Talepleri
Islah tesislerindeki uygulama çalışmalarını etkileyecek diğer her türlü izin talepleri için Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsünün uygun görüşü alınır.
Kayıtların Tutulması, Arşivleme ve Güncelleme
• Başmühendislikler uygulama çalışmalarına ait fiziksel belgeler ve sayısal verilerin arşivlenmesi ve yedeklenmesinden sorumludur.
• Başmühendislikler, ORBİS sistemindeki sorumlu olduğu alanlara veri girişlerini yapar ve günceller.
• Bu yönergenin ekindeki belgelerin formatı ve içeriği değişen ve gelişen koşullara göre Enstitü Müdürlüğünce güncellenebilir.
Yürürlük
Bu yönerge Genel Müdür oluru ile yürürlüğe girer. Bu yönerge hükümlerini Orman Genel Müdürü yürütür.
