EN
TR
1. Esaslar
Gezici okullar :
Gezici okullar yılın muhtelif mevsimlerinde yaylacılık, göçebelik vesair sebeplerle yer değiştiren halk topluluklarının çocuklarına mahsus ilköğrenim kurumlarıdır.
Halkın yer değiştirme durumuna uymak suretiyle faaliyette bulunacak olan bu okullar, çalışma şekil ve yerlerine göre aşağıda belirtildiği şekilde dört tip olarak tesbit edilmiştir :
a) Halkı, yılın belirli zamanlarında ve belirli yerlere yaylacılık maksadiyle göç eden topluluklardaki okullar.
b) Bütün bir yıl süresince oturma yerlerini, hayvanlarının beslenme şartlarına bağlıyan aşiret, oba gibi göçebe hayatı yaşıyan halk topluluklarının bulundukları yerlerdeki okullar.
c) Yılın belirli birkaç ayını, belirli bir yerde toplu halde geçirip yılın diğer kısmını göçebe olarak geçiren halk topluluklarının bulunduktan yerlerdeki okullar.
d) Belirli yerde birkaç ay sabit olarak oturup bilâhara başka başka yerlere parçalar halinde göç eden halk topluluklarının bulunduğu yerlerdeki okullar.
Gezici öğretmenlikler :
Gezici öğretmenlikler, nüfusu ve öğretim çağındaki çocuk sayılarının azlığından başlı başına bir okul yapılıp öğretmen verilmesine yol, mesafe, arazi durumu veya maddi imkânsızlıklardan ötürü bir bölge okuluna bağlanmasına imkân bulunmayan mahalle, divan, mezraa ve kom gibi dağınık iskân sahalarında bulunan halkın öğrenim çağındaki çocuklarını ilköğrenime kavuşturmak amacı ile kurulur.
Gezici öğretmenlerin vazife göreceği bölgeler aşağıda gösterilen şekillerde tesbit olunur.
a) Birbirine yakın mahalle, divan, mezraa ve komlar birleştirilerek gezici öğretmenlik bölgeleri meydana getirilir.
b) Bir bölgeye giren meskûn yerlerden birbirine çok yakın ve gidip gelme şartları elverişli birden fazla mahalle, divan ve benzeri küçük yerlerin çocukları bir merkezde toplanarak öğretim merkezleri kurulur.
c) Mahallî iklim ve arazi şartlarına göre gezici öğretmenlik bölgelerinde bir veya daha fazla öğretim merkezleri tesis edilebilir.
d) Bu bölge ve öğretim merkezlerinde mahallin iklim ve yaşama şartları dikkate alınarak yeter derecede gezici öğretmen istihdam edilir.
II. Gezici okul ve öğretmenliklerin çalışma, şekilleri
Gezici okulların çalışması :
A) Birinci tip okullar :
a) Birinci tipte gösterilen ve öğretim süresinin çoğunu sabit bir yerde geçirip az bir zamanını belirli bir yayla veya otlağa göç ederek geçiren halk topluluklarına mahsus gezici okullar, halkın yaylaya çıkma zamanına kadar sabit bir yerde normal olarak çalışır. Halk yaylaya göç edince oku'da halkla birlikte göç eder. Öğretmene yeni yerleşme yerinde devam eder.
b) Okulun bulunduğu mahallerdekî halk yayla ve otlağa göçünü kademeli olarak yaparsa, okul da halkla birlikte kademeli olarak göçe katılır, imkân bulduğu her kademede öğretime devam eder.
B) İkinci tipte gösterilen ve halkı daima göçebe olarak yaşıyan topluluktaki gezici okullar, çalışma ve öğretim durumlarını halkın şart ve hareketlerine uydurarak aşiret ve oba ile birlikte hareket halinde olur ve imkân bulduğu yerde öğretimine devam eder.
C) Birkaç ayını belirli bir yerde geçirip bilâhara göçebe haline geçen topluluklardaki üçüncü tip okullar da çalışmalarını bulundukları topluluğa uydurup, birkaç ay sabit okul gibi çalışarak göç başlayınca gezici okul haline geçer. İmkân bulduğu her yerde öğretime devam eder.
D) Belirli bir yerde birkaç ay topluca oturup bilâhara parçalar halinde çeşitli mahallere göç eden topluluklardaki dördüncü tip gezici okullar :
a) Okul tek öğretmenli ise, göç eden topluluktan büyük çoğunluk nereye göç ederse okul da bu grupu takip eder.
b) Göç haline geçen halk eşite yakın çokluklarla birden fazla gruplara ayrılırsa, okul çeşitli şartları da dikkate alarak bölüklerde münavebe ile öğretime devam eder.
c) Topluluklardaki gezici okul birden fazla öğretmenli ise, toplumun ayrılacağı grup ve şartlara göre her öğretmen bir veya birkaç grupu takip eder. Bu gruplarda duruma göre öğrencileri bir araya getirir veya münavebe ile öğretime devam ederler,
d) Göç eden bu bölüklerden diğer gezici okul ve öğretmen bölgesine giren bölükler olursa, bu bölüklerin gittikleri yerdeki gezici okul ve öğretmenliklerden istifade etmeleri için gerekli tedbirler alınır.
E) Gezici okullar, öğretimi mahalli şartlara uygun olarak : Açık havada, çardakta, çadırda, gezici barakalarda veya varsa binalarda yaparlar.
Gezici öğretmenlerin çalışması :
A) Bir gezici öğretmenliğe en az iki öğretim merkezi bağlanır.
B) Bu öğretim merkezlerinin sayısı mevsim şartları, mesafe ve arazi örtüleri dikkate alınarak üç veya daha fazla da olabilir,
C) Öğretim merkezlerinde eğitim ve öğretim : İklim, mesafe ve arazi şartları dikkate alınarak aşağıdaki şekillerde ayarlanır :
a) Öğretim merkezleri birbirine yakın ve gidip gelme şartları elverişli ise yarımşar günlük münavebe ile,
b) Öğretim merkezleri günlük gidiş ve dönüşe imkân vermiyecek mesafe ve şartlarda ise gün aşırı münavebe ile,
c) Öğretim merkezleri ikiden fazla olduğu takdirde veya gezici öğretmenlikler dağlık ve çok kar alan mıntakalarda ise, günlük haftalık, aylık ve hatta mevsimlik münavebeler ile,
d) Öğretim merkezlerine bağlı mahalle, divan, mezraa ve komların öğrencilerinin öğretim merkezine gelme imkânı bulunmadığı hallerde, her birinde münasip aralıklarla kalmak suretiyle,
D) Mahalli şartlara göre gezici öğretmenliklerin diğer çalışma şekilleri : Millî Eğitim Müdürü, İlköğretim Müfettişi, İlköğretim Müdürü, Gezici Öğretmen ve mahallî İlköğretim Kurulu tarafından müştereken tesbit edilir ve şartlar dikkate alınarak programlaştırılır.
III. Öğrenci kayıt ve nakil işleri
Gezici okul ve gezici öğretmenliklerde öğrenci kayıt ve nakil işleri :
A) Öğrenci kayıt ve kabulü İlkokullar Yönetmeliğinde saptanan esaslar dikkate alınarak yapılır : Ancak çalışma yerlerinin özellikleri dikkate alınarak ilk defa kaydedilen öğrencilerden teinini kolay olmıyan belgeler ve fotoğraf istenmez.
B) Bu okullarda öğrenci devamı ile ilgili işler de İlkokullar Yönetmeliğindeki esaslara göre yürütülür.
C) Öğrenci nakilleri :
a) Gezici okul ve gezici öğretmenliklerden normal ve sabit okullara nakletmek istiyen öğrenciler için tanzim edilecek nakil belgelerinde öğrencilerin sınıf seviyeleri belirtilir ve öğrenciler buna göre denk sınıfa alınırlar.
b) Normal okullardan gezici okul ve öğretmenliklere naklen gelen öğrenciler de lâyık görüldükleri grupa kaydedilirler.
IV. İş ve tatil zamanları
Gezici okul ve öğretmenliklerde iş ve tatil zamanları :
A) Gezici okullarda :
a) Çalışma şartları normal ilkokullara uyan gezici okullarda ilkokullar Yönetmeliğine göre hareket edilir.
b) Çalışmaları normal okullara uymıyan gezici okullarda çalışma zamanları ve tatiller okulun vazife gördüğü toplumun durum ve şartlarına göre mahallî Milli Eğitim İdarelerinin teklifi ve İlköğretim Kurulunun kararı ile tesbit edilir.
B) Gezici öğretmenliklerde :
a) Şart ve çalışma durumları normal okullara uyan gezici öğretmenliklerde (Yarımşar gün veya gün aşırı münavebe ile öğretim yapanlar) çalışma gün ve tatil zamanları İlkokular Yönetmeliğine göre ayarlanır. Durumları normal okullara uymıyanların çalışma zamanları ise yukarıdaki (A) fıkrasının b bendine göre tesbit edilir.
b) Gezici öğretmenliklerin günlük çalışma saatleri mahalli şartlara göre mahallinde tesbit edilir.
C) Gezici okul ve gezici öğretmenliklerde iş ve tatil zamanları tesbit edilirken çalıştıkları toplumların çalışma ve göç durumları dikkate alınır.
V. Eğitim ve öğretim
Eğitim : Gezici okul ve öğretmenliklerde ilkokullar programında normal ilkokullar için tesbit edilmiş olan eğitim amaçlarına göre hareket olunur.
B) Öğretim :
a) Gezici okul ve gezici öğretmenliklerde ilkokul programının öğretim kısmında belirtilen amaçlara ulaşılmaya çalışılır.
b) Gezici okullarda ve gezici öğretmenlerin çalıştığı öğretim merkezlerinde bütün Türkiye için hazırlanmış ve dondurulmuş bir program yerine (Bu program mahallî şartlara uydurulmuş olsa dahi) mahallin çeşitli özelliklerini, çocukların ve toplumun ihtiyaçlarını kapsayan ve mahallinde hazırlanan bir program uygulanır. Bu programın hazırlanmasında ilgililerin görüş ve fikirlerinden faydalanılır.
c) Gezici okul ve gezici öğretmenliklerde klâsik sınıf sistemi ve taksimatı yapılmaz. Bunun yerine öğrencilerin durumları, ihtiyaçları veya yaşları dikkate alınarak öğretmen tarafından teşkil edilecek gruplar halinde öğretim yapılır. Bu gruplar :
1 - Okuma - yazma öğrenecek grup (Birinci sınıf seviyesindeki grup),
2 - Okuma - yazmasını geliştirmekle birlikte genel bilgi verilecek grup (İkinci ve üçüncü sınıf seviyesindeki grup)
3 - İlkokulu bitirme seviyesine ulaştırılacak grup (Dördüncü ve beşinci sınıf seviyesindeki grup) şeklinde ayarlanacaktır.
d) Gezici okul ve öğretmenliklerde uygulanacak ders müfredat programı da bu gruplar dikkate alınarak hazırlanır.
VI. Sınavlar
Gezici okul ve öğretmenliklerde sınav ve karneler :
a) Gezici okul ve öğretmenliklerde birinci ve ikinci gruptaki öğrenciler, yetişme durumları dikkate alınarak bir gruptan diğer grupa öğretmenin kanaati ile geçirilir.
b) İlkokulu bitlime sınavları İlkokullar Yönetmeliğindeki esaslara göre yapılır.
c) Gezici okul ve öğretmenliklere devam eden öğrencilere normal ve sabit ilkokularda olduğu gibi çalışma karnesi verilir.
VII. Gezici okul ve öğretmenliklerde çalışan müdür ve öğretmenlerin görev ve yetkileri
Gezici okul ve öğretmenliklerde çalışan müdür ve öğretmenler görev ve yetkileri ile, yapacakları işler bakımından İlkokullar Yönetmeliği ile İlköğretim Kurulları Yönetmeliğinde saptanan esaslara tabidirler. Bunlara ilâveten :
a) Bu okullarda çalışan müdür ve öğretmenler vazife gördükleri çevreyi ve halk topluluğunun özelliklerini inceliyerek bir rapor hazırlarlar.
b) Çevrenin şart ve özelliklerine göre günlük çalışma programı ve çizelgesini hazırlayarak bağlı bulundukları Millî Eğitim Dairelerine tasdik ettirirler.
c) Uygulanacak müfredat programının hazırlanması ile ilgili toplantılara katılırlar.
d) Esas bölgesindeki Millî Eğitim Dairesine bağlı olmakla beraber göç ettikleri sırada bölgelerine girdikleri Millî Eğitim Daireleri ile irtibat kurar ve resmi yazışmalarını bu kanallarla yaparlar.
e) Girden fazla öğretmenle çalışan dördüncü tip gezici okullarda göç sırasında hangi öğretmenin hangi grup göçü takip edeceğini okul müdürü ve öğretmenler müştereken tesbit ederler ve tesbit edilen esaslara uyarlar.
f) Gezici öğretmenliklere tercihan, görevlerinin icaplarına uygun olarak sağlıklı ve tecrübeli öğretmenler atanır. Bu öğretmenler gerektikçe seminer ve kurslara tabi tutulurlar,
g) Bu öğretmenlere gezi sırasında ve seminerler süresince kanuni yevmiye ve yollukları ödenir.
VIII. Ders araçları
Gezici okul ve öğretmenliklerin sıra, masa ve benzeri gibi araçları portatif ve taşınması kolay cinsten sağlanır.
B) Gezici okul ve öğretmenlikler için normal okullarda kullanılan öğretim araçları arasında bulunan ve taşınması kolay olan eşya ve araçlar sağlanır.
C) Gezici okul ve öğretmenliklere merkezlerden daima takviye edilen, birer seyyar ceza dolabı verilir.
D) Gezici okul ve öğretmenliklere öğrencilerin ve halkın faydalanacağı bir kitaplık ve yeteri kadar kitap verilir. Bu kitaplık devamlı olarak kitap, gazete ve dergilerle zenginleştirilir.
IX. Sosyal faaliyetler
A) Gezici okul ve öğretmenliklerde sosyal çalışmalar İlkokullar Yönetmeliği ve İlköğretim Kurulları Yönetmeliğinde tesbit edilen esaslar dahilinde ve mümkün olduğu nispette yürütülür.
B) Gezici okul ve gezici öğretmenler çalışmalarında daima halkla işbirliği yapar. Halka okuma - yazma, sağlık, eğitim, tarım alanlarında şartların müsaadesi nispetinde faydalı olmaya çalışır.
X. Diğer hükümler
Bu Yönetmelikte bulunmıyan ve ilkokullarla ilgili diğer hususlar İlkokullar Yönetmeliğinde tesbit edilen esaslara göre ve çevre imkânları da dikkate alınarak yürütülür.
Bu Yönetmelik 16/6/1962 tarihinde yürürlüğe girer.
