EN
TR
Amaç
Bu Tebliğ ile 31.1.1992 tarih ve 21128 sayılı Resmi Gazete'de Kurulumuzca yayımlanan Aracılık Faaliyetinde Belge ve Kayıt Düzeni Hakkında Seri: V, No: 6 Tebliğ'in (aşağıda Tebliğ olarak anılacaktır) bazı maddelerinde değişiklik yapılmış ve Tebliğ'e aşağıda yer alan maddeler eklenmiştir.
Tebliğ'in 4'üncü maddesinin 1'inci fıkrasının (m) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bendler eklenmiştir.
"n) Kredili Menkul Kıymet İşlemleri İzleme Formu,
o) Açığa Satış İşlemleri İzleme Formu,
p) Ödünç Alınan Menkul Kıymetleri İzleme Formu,
r) Ödünç Verilen Menkul Kıymetleri İzleme Formu."
Tebliğin 4'üncü maddesinin 5'inci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Aracı kuruluşlar bu Tebliğ'in 1, 2 ve 3 numaralı, eklerinde örnekleri yer alan "Hesap Ekstresi", "Müşteri Menkul Kıymet Hareket Listesi" ve "Müşteri Menkul Kıymet Hareket Dökümü''nü, aylık dönemler itibariyle ilgili dönemi izleyen yedi gün içinde müşterilerin adreslerine göndermek zorundadırlar. Şu kadar ki ilgili dönem içinde herhangi bir işlem yapmayan müşterilere yukarıda yer alan belgeler gönderilmeyebilir".
Tebliğin 11'inci maddesinin b ve c bendleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"b) Satış işlemlerinde gerçekleşen satışların parasal tutarları, alım satım sözleşmeleri ve işlem dağıtım tablolarına uygun olarak "Takas Merkezi Hesabı"na borç, ilgili müşteri hesaplarına alacak kaydedilir.
Aracı kuruluşun kendi portföyünden yapılan satışlarda, muhasebe kayıtlarının "sürekli envanter yöntemi"ne göre yapılması ve hisse senetlerinin birim maliyetinin "hareketli ağırlıklı ortalama maliyet" yöntemine göre belirlenmesi zorunludur. Buna göre aracı kuruluşun kendi portföyünden satış yapıldığında, satışların parasal tutarı "Takas Merkezi Hesabı"na borç, "Yurtiçi Satışlar-Hisse Senetleri-İlgili Hisse Senedi Hesabı"na alacak; satılan hisse senetlerinin "hareketli ağırlıklı ortalama maliyet" yöntemine göre belirlenen maliyet tutarı ise "Yurtiçi Satışların Maliyeti-Hisse Senetleri-İlgili Hisse Senedi Hesabı"na borç, "Hisse Senedi Hesabı"na alacak kaydedilir.
c) Satışı yapılan hisse senetlerinin müşterilere göre nominal bedelle dağıtımında "Emanet Hisse Senetleri-Takas Merkezi Hesabı"na hisse senetleri itibariyle alacak, "Emanet Hisse Senetlerinden Alacaklılar Hesabı''na müşteriler bazında hisse senetleri itibariyle borç kaydedilir."
Tebliğ'in 12'nci maddesinin a ve b bendleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"a) Alış işlemlerinde gerçekleşen alışların parasal tutarları, alım satım sözleşmeleri ve işlem dağıtım tablolarına uygun olarak "Takas Merkezi Hesabı"na alacak, müşteri hesaplarına borç kaydedilir. Aracı kurumun kendi portföyü için yapılan alışlarda "Takas Merkezi Hesabı" ve "Hisse Senetleri Hesabı" işletilir.
b) Alışı yapılan hisse senetlerinin müşterilere göre nominal bedelle dağıtımında öncelikle "Emanet Hisse Senetleri-Takas Merkezi Hesabı"na hisse senetleri itibariyle borç, "Emanet Hisse Senetlerinden Alacaklılar Hesabı"na müşteriler bazında, hisse senetleri itibariyle alacak kaydedilir".
Tebliğ'in 13’üncü maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"Borsa mevzuatı çerçevesinde Borsa dışında gerçekleştirilen alım-satım işlemlerinde, aracı kuruluşun "Hisse Senetleri" "Yurtiçi Satışlar" ve "Yurtiçi Satışların Maliyeti" hesapları ile bu hesapların ilgili alt hesapları kullanılır".
Tebliğ'in 20 ve 21'inci maddeleri ve matlapları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve Tebliğ'e aşağıdaki 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30 ve 31'inci maddeler eklenmiştir.
"REPO VE TERS REPO İŞLEMLERİNİN BELGE VE KAYIT DÜZENİ
Müşteri emirlerinin alınması ve izlenmesi
MADDE 20
Aracı kuruluşlar müşterileri ile borsa dışında yaptıkları repo ve ters repo işlemlerinde, Menkul Kıymetlerin Geri Alma veya Satma Taahhüdü ile Alım Satımı Hakında Seri: V, No: 7 Tebliğ'in 1 numaralı ekinde yer alan "Repo ve Ters Repo İşlemleri Dekontu"ndan en az iki örnek düzenlerler ve formun imzalı bir örneğini müşteriye verirler.
Müşterilere verilen bütün dekontlara, numaratörle veya bilgisayarla repo ve ters repo işlemlerine ilişkin müteselsilen bir numara verilir.
Atacı kuruluşların Borsa'da gerçekleştirecekleri repo ve ters repo işlemlerinde Seri: V, No: 7 Tebliğin 7'nci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen belgeler düzenlenir.
Repo ve ters repo işlemlerinin muhasebeleştirilmesi
MADDE 21
Aracı kuruluşların kendi portföylerinden gerçekleştirdikleri repo ve ters repo işlemlerinde, muhasebe kayıtlarının "sürekli envanter yöntemi"ne göre yapılması; repo ve ters repo yapılan menkul kıymetlerin birim maliyetlerinin "hareketli ağırlıklı ortalama maliyet" yöntemine göre belirlenmesi zorunludur.
Repo işlemlerinin muhasebeleştirilmesi
MADDE 22
Aracı kuruluşların Borsa'da kendi namına başkaları hesabına yaptıkları repo işlemleri aşağıdaki şekilde muhasebeleştirilir:
a) Repo işlemlerinin parasal tutarları "Takas Merkezi Hesabı"na alacak, ilgili müşteri hesabına borç kaydedilir. Repo işlemlerinin nominal tutarları "Emanet Menkul Kıymetler-Takas Merkezi Hesabı"na ilgili menkul kıymet itibariyle borç, "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na müşteriler bazında, ilgili menkul kıymet itibariyle alacak kaydedilir.
b) Repo işleminin vade tarihinde ödenen parasal tutarlar "Takas Merkezi Hesabı"na borç, ilgili müşteri hesabına alacak kaydedilir. Repo işleminin nominal tutarları "Emanet Menkul Kıymetler-Takas Merkezi Hesabı"na ilgili menkul kıymet itibariyle alacak, "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na müşteriler bazında, ilgili menkul kıymet itibariyle borç kaydedilir.
MADDE 23
Aracı kuruluşların kendi nam ve hesabına yaptıkları repo işlemleri aşağıdaki şekilde muhasebeleştirilir:
a) Aracı kuruluşların yaptıkları repo işlemlerinin parasal tutarı ilgili müşteri hesaplarına borç, "Yurtiçi Satışlar-İlgili Menkul Kıymet Hesabı"na alacak kaydedilir. Daha sonra repo yapılan menkul kıymetlerin "hareketli ağırlıklı ortalama maliyet" yöntemine göre belirlenen maliyet tutarları "Yurtiçi Satışların Maliyeti-İlgili Menkul Kıymet Hesabı"na borç, "Menkul Kıymetler-İlgili Menkul Kıymetler Hesabı"na alacak kaydedilir.
b) Repo işlemlerinin nominal tutarları "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar-Şirket Portföyü Hesabı"na ilgili menkul kıymetler itibariyle borç "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na müşteriler bazında, menkul kıymetler itibariyle alacak kaydedilir.
c) Repo işleminin vadesinde ödenmesi taahhüt edilen parasal tutarlar "Repo Taahhütlerinden Borçlular Hesabı"na repo işlemlerin vadeleri itibariyle borç, "Repo Taahhütlerinden Alacaklılar Hesabı"na repo işlemlerinin vadeleri bazında, müşteriler itibariyle alacak kaydedilir.
d) Repo işleminin vadesinde ödenen parasal tutarlar "Menkul Kıymetler İlgili Menkul Kıymet Hesabı"na borç, ilgili müşteri hesaplarına alacak kaydedilir.
e) Repo işlemlerinin nominal tutarları "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar-Şirket Portföyü Hesabı"na ilgili menkul kıymetler itibariyle alacak, "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na müşteriler bazında, ilgili menkul kıymetler itibariyle borç kaydedilir.
f) Repo işlemlerinin vadesinde ödenen parasal tutarlar "Repo Taahhütlerinden Borçlular Hesabı"na repo işlemlerinin vadeleri itibariyle alacak, "Repo Taahhütlerinden Alacaklılar Hesabı"na repo işlemlerinin vadeleri bazında, müşteriler itibariyle borç kaydedilir.
Ters repo işlemlerinin muhasebeleştirilmesi
MADDE 24
Aracı kuruluşların Borsa'da kendi namına başkaları hesabına gerçekleştirdikleri ters repo işlemleri aşağıdaki şekilde muhasebeleştirilir.
a) Ters repo işlemlerinin parasal tutarları "Takas Merkezi Hesabı"na borç, ilgili müşteri hesabına alacak kaydedilir. Ters repo işlemlerinin nominal tutarları "Emanet Menkul Kıymetler-Takas Merkezi Hesabı"na ilgili menkul kıymetler itibariyle alacak, "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na müşteriler bazında, ilgili menkul kıymetler itibariyle borç kaydedilir.
b) Ters repo işleminin vadesinde ödenen parasal tutarlar "Takas Merkezi Hesabı"na alacak, ilgili müşteri hesabına borç kaydedilir. Ters repo işlemlerinin nominal tutarları "Emanet Menkul Kıymetler-Takas Merkezi Hesabı"na ilgili menkul kıymet itibariyle borç, "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na müşteriler bazında, ilgili menkul kıymetler itibariyle alacak kaydedilir.
MADDE 25
Aracı kuruluşların kendi nam ve hesaplarına yaptıkları ters repo işlemleri aşağıdaki şekilde muhasebeleştirilir:
a) Aracı kuruluşların yaptıkları ters repo işlemlerinin parasal tutarları "Menkul Kıymetler-İlgili Menkul Kıymet Hesabı"na borç, müşteri hesaplarına alacak kaydedilir.
b) Ters repo işlemlerinin nominal tutarları "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacak Hesabı"na müşteriler bazında, ilgili menkul kıymetler itibariyle borç, "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar-Şirket Portföyü Hesabı"na ilgili menkul kıymetler itibariyle alacak kaydedilir.
c) Ters repo işlemleriyle vadesinde ödenmesi taahhüt edilen parasal tutarlar "Ters Repo Taahhütlerinden Borçlular Hesabı"na ters repo işlemlerinin vadeleri bazında, müşteriler itibariyle borç, "Ters Repo Taahhütlerinden Alacaklılar Hesabı"na ters repo işlemlerinin vadeleri itibariyle alacak kaydedilir.
d) Ters repo işleminin vadesinde alınan parasal tutarlar "Yurtiçi Satışlar-İlgili Menkul Kıymet Hesabı"na alacak, ilgili müşteri hesaplarına borç kaydedilir. Daha sonra ters repo yapılan menkul kıymetlerin "hareketli ağırlıklı ortalama maliyet" yöntemine göre belirlenen maliyet tutarları "Yurtiçi Satışların Maliyeti-İlgili Menkul Kıymet Hesabı"na borç, "Menkul Kıymetler-İlgili Menkul Kıymet Hesabı''na alacak kaydedilir.
e) Ters repo işlemlerinin nominal tutarları "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar-Şirket Portföyü Hesabı"na ilgili menkul kıymetler itibariyle borç, "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na müşteriler bazında, ilgili menkul kıymetler itibariyle alacak kaydedilir.
f) Ters repo işlemlerinin vadesinde alınan parasal tutarlar ''Ters Repo Taahhütlerinden Borçlular Hesabı"na ters repo işlemlerinin vadeleri bazında, müşteriler itibariyle alacak, "Ters Repo Taahhütlerinden Alacaklılar Hesabı''na ters repo işlemlerinin vadeleri itibariyle borç kaydedilir.
KREDİLİ MENKUL KIYMET VE AÇIĞA SATIŞ İŞLEMLERİNİN BELGE VE KAYIT DÜZENİ
Müşteri emirlerinin alınması ve izlenmesi
MADDE 26
Aracı kuruluşların, kredili menkul kıymet alımı ve açığa satış işlemlerinde bulunmaları halinde Tebliğ'in 9'uncu maddesinde belirtilen belge ve kayıt düzenine uyulur.
Kredili menkul kıymet alımı ve açığa satışa ilişkin emirlerde, işlemin kredili alım veya açığa satış olduğu açıkça belirtilmelidir.
Aracı kuruluşların, işlem günü sonu itibariyle Tebliğ'in 14, 15, 16 ve 17 numaralı eklerinde yer alan formları düzenlemeleri zorunludur.
Kredili menkul kıymet işlemlerinin muhasebeleştirilmesi
MADDE 27
Kredili menkul kıymet işlemleri aşağıdaki şekilde muhasebeleştirilir;
a) Kredili menkul kıymet işlemine ilişkin özkaynağın müşteri tarafından nakit olarak yatırılması halinde alınan parasal tutarlar "Kasa Hesabı"na borç, "Kredi Hesabı-Kredili Müşterilerin Nakit özkaynakları Hesabı"na alacak kaydedilir.
Özkaynağın menkul kıymet olarak yatırılması halinde, alınan menkul kıymetlerin nominal tutarları "Kredili Müşterilerin Menkul Kıymet Özkaynakları Saklama Merkezi veya Merkez Kasası Hesabı"na menkul kıymetler itibariyle borç, "Kredi Müşterilerin Menkul Kıymet Özkaynaklarından Alacaklılar Hesabı"na müşteriler bazında, menkul kıymetler itibariyle alacak kaydedilir.
b) Kredili menkul kıymet alımlarının parasal tutarları alım satım sözleşmeleri ve işlem dağıtım tablolarına uygun olarak "Kredi Hesabı - Kredili Müşteriler Hesabı"na ilgili müşteri bazında borç, "Takas Merkezi Hesabı"na alacak kaydedilir.
c) Kredili menkul kıymet alımlarının nominal tutarları, "Kredili Müşterilerin Emanet Hisse Senetleri - Takas Merkezi Hesabı"na hisse senetleri itibariyle borç, "Kredili Müşterilerin Emanet Hisse Senetlerinden Alacaklılar" hesabına müşteriler bazında, hisse senetleri itibariyle alacak kaydedilir.
Açığa satış ve menkul kıymetlerin ödünç alınması işlemlerinin muhasebeleştirilmesi
MADDE 28
Açığa satış ve menkul kıymetlerin ödünç alınması işlemleri aşağıdaki şekilde muhasebeleştirilir;
a) Açığa satış işlemine ilişkin özkaynağın müşteri tarafından nakit olarak yatırılması halinde, alınan parasal tutarlar "Kasa Hesabı"na borç, "Kredi Hesabı - Açığa Satış Müşterileri Nakit Özkaynakları Hesabı"na müşteriler bazında alacak kaydedilir.
Özkaynağın menkul kıymet olarak yatırılması halinde, alınan menkul kıymetlerin nominal tutarları "Açığa Satış Müşterileri Menkul Kıymet Özkaynakları - Saklama Merkezi veya Merkez Kasası Hesabı"na menkul kıymetler itibariyle borç, "Açığa Satış Müşterileri Menkul Kıymet Özkaynaklarından Alacaklılar Hesabı" na müşteriler bazında, menkul kıymetler itibariyle alacak kaydedilir.
b) Açığa satışların parasal tutarları alım satım sözleşmeleri ve işlem dağıtım tablolarına uygun olarak ''Takas Merkezi Hesabı"na borç, "Kredi Hesabı Açığa Satış Müşterileri Hesabı"na ilgili müşteri bazında alacak kaydedilir.
c) Açığa satılan hisse senetlerinin nominal tutarları, "Emanet Hisse Senetleri-Takas Merkezi Hesabı"na hisse senetleri itibariyle alacak, "Ödünç - Alınan Menkul Kıymetlerden Borçlular Hesabı"na müşteri bazında, menkul kıymetler itibariyle borç kaydedilir. Açığa satılan menkul kıymetlerin nominal tutarları daha sonra "Ödünç Alınan Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na ödünç alınan kişi veya kuruluş bazında, menkul kıymetler itibariyle alacak, "Emanet Hisse Senetleri-Takas Merkezi veya Merkez Kasası Hesabı"na menkul kıymetler itibariyle borç kaydedilir.
d) Ödünç alınan menkul kıymetler karşılığında nakit teminat verilmesi halinde, teminat tutarları "Ödünç Alınan Menkul Kıymetler İçin Verilen Teminatlar Hesabı"na ödünç veren kişi veya kuruluş bazında borç, "Kasa Hesabı"na alacak kaydedilir.
Ödünç alınan menkul kıymetler karşılığında menkul kıymet teminatı verilmesi halinde, verilen menkul kıymet teminatlarının nominal tutarları "Ödünç Alınan Menkul Kıymetler İçin Verilen Menkul Kıymet Teminatları Hesabı"na ödünç veren kişi ve kuruluş bazında menkul kıymetler itibariyle borç, "Ödünç Alınan Menkul Kıymetler İçin Verilen Menkul Kıymet Teminatlarından Alacaklılar Hesabı"na teminat hisse senedini veren müşteriler veya Şirket portföyü bazında, menkul kıymetler itibariyle alacak kaydedilir.
Menkul kıymetlerin ödünç verilmesi işlemlerinin muhasebeleştirilmesi
MADDE 29
Menkul kıymetlerin ödünç verilmesi işlemleri aşağıdaki şekilde muhasebeleştirilir:
a) Aracı kuruluşların müşteri emanetlerinden veya şirket portföyünden ödünç verdiği menkul kıymetlerin nominal tutarları "Ödünç Verilen Menkul Kıymetlerden Borçlular Hesabı"na ödünç verilen kişi ve kuruluş bazında menkul kıymetler itibariyle borç, "Emanet Menkul Kıymetler - Takas Merkezi veya Merkez Kasası Hesabı"na menkul kıymetler itibariyle alacak; "Ödünç Verilen Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na ödünç veren müşteriler veya şirket portföyü bazında, menkul kıymetler itibariyle alacak, "Emanet Menkul Kıymetlerden Alacaklılar Hesabı"na müşteriler veya şirket portföyü bazında, ilgili menkul kıymetler itibariyle borç kaydedilir.
b) Ödünç verilen menkul kıymetler karşılığında nakit teminat alınması halinde alınan parasal tutarlar "Kasa Hesabı"na borç, "Ödünç Verilen Menkul Kıymetler İçin Alınan Teminatlar Hesabı"na ilgili kişi veya kuruluş bazında alacak kaydedilir.
Ödünç verilen menkul kıymetler karşılığında menkul kıymet teminatı alınması halinde, alınan menkul kıymet teminatlarının nominal tutarları "Ödünç Verilen Menkul Kıymetler İçin Alınan Menkul Kıymet Teminatlarından Alacaklılar Hesabı"na ödünç alan kişi veya kuruluş bazında, menkul kıymetler itibariyle alacak, "Ödünç Verilen Menkul Kıymetler İçin Alınan Menkul Kıymet Teminatları-Saklama Merkezi veya Merkez Kasası Hesabı"na menkul kıymetler itibariyle borç kaydedilir.
Bankaların belge ve kayıt düzeni
MADDE 30
Bankalar aracılık faaliyetleri ile sınırlı olarak bu Tebliğ'deki belge düzenine ilişkin hükümlere uyarlar; ancak yetkili mercilerce öngörülmesi halinde, bu Tebliğ'de belirtilen kayıt düzenini dikkate alarak muhasebe işlemlerini yürütürler.
Yürürlük
MADDE 31
Bu Tebliğ, yayımı tarihinde yürürlüğe girer."
Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
EK-14 Kredili Menkul Kıymet İşlemleri İzleme Formu
EK-15 Açığa Satış İşlemleri İzleme Formu
