EN
TR
Türkiye Cumhuriyeti tebaası olan her erkek, işbu kanun mucibince askerlik yapmağa mecburdur.
Neferden zabit vekiline [hariç] kadar olanlara efrad denir.
Askerlik çağı, her erkeğin esas nüfus kütüğünde yazılı ve yazılacak olan yaşına göredir ve yirmi yaşma girdiği sene kânunusanisinin birinci gününden başlayarak kırk altı yaşına girdiği sene kânunusanisinin birinci gününde bitmek üzere en çok yirmi altı sene sürer. Yerli nüfus kütüklerinin birimle yazılı olmayan kimselerin yabancı kütükleri, yerli kütükleri gibi sayılır. Muhacirlerin askerlik çağlarının başlangıcı geldikleri senede nüfus kütüklerine geçen yaşlarına ve bu esasa göre hesab olunur. Geldikleri sene kânunusanisinde henüz yirmi iki yaşını bitirmemiş olanlar muvazzaf hizmetini yapmağa borçlu tutulur. Fakat işbu hizmetleri [Madde 35] veçhile iki sene müddetle tehir edilir. Daha büyük yaşta bulunanlar kendi yaşıtlarının bulundukları sınıfa geçirilir. Bu gibilerin kütüğe yazılmalarının gecikmiş olması, geldikleri zamana ve yaşlarına göre başlayacak olan askerlik çağlarını geciktiremez. Diğer Hükümet tebaasından iken mülteci olarak veya Hükümetin tebaalığını terkederek gelip Türk tebaası olarak kabul olunanlar dahi muhacirler gibi askerlik yapmağa borçludurlar.
Askerlik çağı, yoklama devri, muvazzaflık ve ihtiyat olmak üzere üç devreye ayrılır.
Yoklama devri, askerlik çağının başlangıcından kıtaya duhulüne kadardır. Yoklama devrinde bulunup sekizinci madde mucibince askere istenmesi zamanı gelmemiş olanlarla on dokuz yaşında bulunanlar ancak seferberlik zamanlarında Müdafaai milliye vekâletinin istemesi ve Heyeti Vekilenin kabul ve Reisicümhurun da tasdik eylemesile yalnız sıhhî muayeneleri yapılarak askere alınabilirler. Bu suretle askere almanlar, kanunen alınmaları lâzım gelen güne kadar yapacakları askerliği ordu ihtiyacı için o sene toplanacak askerin azlığına, çokluğuna göre Müdafaai milliye vekâleti ya muvazzaf hizmetlerine karşılık tutar veya askerlik çağlarının sonundan iki kat indirir.
Muvazzaflık devri, piyade sınıfında [ve hizmet müddetleri bir buçuk seneden ziyade olan sınıflara merbut bulunmayan umum müessesatta] bir buçuk, diğer sınıflarla muzikada iki ve jandarmada iki buçuk ve bahriyede üç sene olup kıtaya duhul gününden başlar.
Bir buçuk seneden ziyade askerlik yapacakların fazla askerliklerinin karşılığı olmak üzere askerlik çağlarının sonundan iki kat düşülür.
Muvazzaflık hizmetinden hiç bir ferd istisna edilemez.
Muvazzaflık devrinin hitamından askerlik çağının nihayetine kadar olan kısım ihtiyat devridir.
Bahriyede askerlik yapıp ihtiyata geçenlerin bahriyeye alınmıyacak olanları a ordusu ihtivatı sayılır.
Her sene son yoklamaları yapılarak numara çeken veya numarasız asker edilenler ihtiyaca göre Müdafaai milliye vekâletinden verilecek emir üzerine 21 yaşına girdikleri sene mayısının veya teşrinisanisinin birinci günlerinde kıtaata girmiş bulunmak üzere bir veya iki defada çağırılırlar.
İhtiyaç halinde askerin toplanması ve terhis zamanları Erkânı harbiyei umumiyenin göstereceği lüzum ve Heyeti Vekilenin kararı üzerine Müdafaai milliye vekâletince kısmen veya kâmilen değiştirilebilir.
Her sene numarasız efrad kâmilen ve numara çeken efrad ihtiyaç nisbetinde ve numara sırasile askere alındıktan sonra fazla kalanlara (artık efrad) denir.
Artık efrad lâzım olduğu vakit arkadaşları ihtiyata geçinceye kadar askerlik yapmak üzere çağırılabilirler.
Arkadaşları ihtiyata geçinceye kadar çağırılmamış olan artık efrad İcra Vekilleri Heyeti kararile ordu kadrosuna ilâveten altı ay askerlik yaptırıldıktan sonra yaşıtlarının sınıfına geçirilebilir.
Kısa hizmet yaparak veyahud nizamnamesi veçhile yaşıtlarından evvel askere giderek muvazzaf hizmetlerini bitirmeleri hasebile ihtiyata geçmek üzere terhis edilenlere (ruhsatlı efrad) denir. Ruhsatlı efrad ihtiyata geçinceye kadar seferberlik olmadıkça tekrar muvazzaf hizmeti için askere çağırılamaz.
Gönüllü asker ancak bahriye ve jandarma sınıflarile küçük zabitlik için kabul olunur. Gönüllü için asgarî kabul haddi on sekiz yaşını ikmal edenlerdir.
Son yoklamada bulunmayan ve bulunamadıklarına dair bu kanunda yazılı bir mazeret gösterememiş olanlara (yoklama kaçağı), son yoklamada bulunarak numara ile veya numarasız asker edildikleri halde istenildikleri sırada gelmeyenlere veya gelib de askerlik yapacakları kıtalara gitmeksizin toplandıkları yerlerden veya yellerden savuşanlara (bakaya), askere girdikten sonra izin almaksızın savuşanlara (firar), askerde iken işleri için veya hastalanarak izin veya tebdilhava aldıkları halde izin veya tebdilhava gününü geçirenlere (izinsiz), yirmi yaşlarına girmiş oldukları halde isimlerini nüfus ve ahzı asker kütüğüne geçirmemiş bulunanlara da (saldı) denir. Alelûmum altı ay ve daha fazla talim görmüş efrada (usta asker), altı aydan daha az talim görmüş veya hiç talim görmemiş efrada (acemi asker) denir.
Askerlik daireleri
Asker almak işlerinde Türkiye Cümhuriyeti kolordu mıntakalarına ve kolordu mıntakaları askerlik dairelerine, askerlik daireleri askerlik şubelerine ayrılmıştır. Şubeler dairelere, daireler fırka veya kolordulara ve kolordular Müdafaai milliye vekâletine bağlıdır.
Yoklama
Askerlik çağma girenlerin asker kütüğüne yazılmaları ve sağlık ve sağlanılıklarıle okuyup yazmaları ve tahsil dereceleri, sanatları ve nerelerde bulundukları hakkında yapılacak tedkikata «yoklama» denir.
Askerlik çağma girenlerden yoklama devrinde bulunanlar, biri yirmi yaşlarına girdikleri senenin kânunusanisinin birinci gününden başlayarak haziran sonunda bitmek üzere (ilk yoklama), diğeri temmuzun birinci gününden başlayarak teşrinievvel evvel sonunda bitmek üzere (son yoklama) adlı iki yoklamaya tâbi tutulurlar. Bu yoklamalar yapılırken ruhsatlı efrad ile ihtiyatların dahi yoklamaları yapılır.
İlk yoklama şube reisi veya şube zabitlerinden biri ile kazanın nüfus memuru veya kâtibi tarafından birlikte köylerde ve mahallelerde yapılır.
Askerlik çağma girenlerin son yoklaması askerlik meclislerince, ruhsatlı ve ihtiyat efradın son yoklaması da askerlik şubeleri zabitlerince kazaları merkezinde yapılır.
Yoklamaya çıkacak zabitlerle memurlara usulü veçhile harcırah verilir.
Askerlik çağına girenlerin yoklamalarının nasıl yapılacağı
İlk yoklama
Her sene askerlik çağına giren erkeklerin nüfus kütüğündeki adlarile babaları adını, yaşlarını ve lâkablarını gösterir tasdikli defterleri bir ay evvel askerlik şubelerince nüfus memurlarından alınır. Ve ilk yoklama cedvelindeki hanelere geçirilir. İlk ve son yoklamalar işbu kayıdlara göre yapılır.
Her sene kânunusaninin birinci gününden başlayarak bu künyeler örneği veçhile ayrı ayrı cedvellere yazılır ve köy ve mahallelerde herkesin görebileceği yerlere yapıştırılır. Herkes, bu cedvellerde göreceği yanlışlığı veya adları yazılmamış olanları kendilerinin olsun olmasın yoklama memurlarına veya askerlik şubelerine bildirir.
Köy ve mahalle ihtiyar meclisi ve heyetleri bu hususta istenilen ve icab eden malûmatı yoklama memurlarına bildirmege borçludurlar.
İlk yoklama memurları, bu yoklama müddeti içinde köy ve mahallelere behemehal giderek yoklamayı yaparlar ve askerlik çağma girmiş olanlar, cedvellerde adları bulunsun bulunmasın bu yoklamada sağlamlığı, okuyub yazması, tahsil derecesi, sanatı ve bulunduğu yer hakkında yoklama memurlarına kendisi giderek malûmat vermeğe veyahud yazı ile veya başka birisi ile bunları bildirmeğe ve nüfus hüviyet cüzdanını göstermeğe borçludurlar. Bu suretle ilk yoklaması yapılan herkesin yoklama neticesi yoklama cedveline ve hüviyet cüzdanının askerlik hanesine doldurularak yoklama memurları tarafından tasdik olunur ve son yoklamada bu cüzdanlarla bulundukları mahallin askerlik meclisine behemehal gelmeleri ve gelmeyenlerin cezalandırılacağı kendilerine veya vekillerine anlatılır. Ellerinde muamelâtı askeriyeyi gösterir hüviyet cüzdanları olmayanlara işbu cüzdanların tedarik ve itasına kadar askeri birer cüzdan veya vesika verilir.
Ellerinde hüviyet cüzdanı bulunmayanlarla yirmi yaşma girmiş oldukları halde ilk, ve yirmi yaşını bitirmiş oldukları halde son yoklamalarının yapıldığına ve kendi yaşlarındaki efrad, askere çağırılmış bulunduğu halde muvazzaf hizmetlerini yaptıklarına veya ertesi seneye bırakıldıklarına veya askerden büsbütün çıkarıldıklarına dair hüviyet cüzdanlarına işaret ettirmemiş olanların işaret ettirinceye kadar bir yerden diğer bir yere kadar gitmelerine ve Hükûmet işlerine veya her hangi bir müesseseye girmelerine izin verilemez. Girmiş olanlar muvakkaten işlerinden çıkarılarak bulundukları mahallin askerlik şubelerine teslim olunurlar ve bunları işe almış olanlar faslında gösterilen nakdî cezayı verirler.
İlk yoklama bittiğinde yoklama cedvelinin aslı şubede kalmak üzere tasdikli bir sureti nüfus memuruna verilir.
Son yoklama
Her sene temmuzun birinci gününden başlamak üzere askerlik meclislerince o sene ilk yoklama cedveline yazılmış olanlarla geçen sene askerlik meclislerince yapılan son yoklama üzerine ertesi seneye bırakılmış bulunanların son yoklamalarına başlanır.
Askerlik meclisleri aşağıda gösterilen kimselerden mürekkebtir. Bunların heyeti umumiyesi meclisde bulunmağa mecbur ve yoklamanın neticesinden mesuldürler:
1- Mahallin en büyük mülkiye memuru [veya yerine göndereceği zat],
2- Askerlik şube reis veya vekili,
3- Nüfus müdürü veya memuru,
4- Mahallî idare heyetinden ve belediyesinden birer zat,
5- İki hekim [bıri sivil olabilir].
Bunlardan en büyük mülkiye memuru [veya yerine göndereceği zat eğer vali muavini ise] meclise reis ve şube reisi veya vekili muavin olur.
Şubedeki diğer zabitan, köy ve mahalle ihtiyar meclis ve heyetleri, sorulacak işlere dair haber vermek ve rey sahibi olmamak üzere bulunur.
Yukarıdaki meclis kararıle asker edilenler, kimlerden teşekkül ettiği aşağıda yazılı encümen kararına göre, muhtelif sınıflara ayrılır:
Şube reisi «Reis»
Meclis hekimleri «Aza»
Bahriye zabiti «Aza» yalnız bahriyeye efrad verecek sahil şubelerinde bulunur.
Jandarma zabiti «Aza»
Bu ayrılma keyfiyeti kabiliyeti bedeniye cedveline ve talimatına ve Müdafaai Milliye vekâletinin tertibatına müsteniden kolordularca bildirilecek ihtiyaca göre tesbit edilir. Askerlik meclis ve encümenlerince verilecek kararlar, reylerin çokluğuna göre kabul edilir. Reyleri müsavi ise reisin bulunduğu tarafın reyi kabul olunur. Reyleri kabul olunmayanlar reylerini yoklama cedveline yazabilirler. Bunlar ve işbu kanun haricinde yapıldığı anlaşılan muameleler hakkında her hangi bir kimse tarafından verilecek arzuhaller icabında askerlik dairelerde kolordu ve Müdafaai milliyece sorularak düzeltilir.
Buna da kanaat etmeyenler Şûrayi devlete müracaat edebilirler.
Kolordu kumandanları askerlik meclislerinde bulunması lâzım gelen askerî hekimleri vaktinde tayin ederler ve eksik kalacak olanları Müdafaai milliye vekâletine bildirirler. Müdafaai milliye vekâleti Sıhhiye ve muaveneti içtimaiye vekâletıle bilmuhabere işbu eksikleri sivil hekimlerden tamamlar ve Bahriye vekâletile bilmuhabere sahil şubelerinde bulunacak bahriye zabitlerini temin eder.
Askerlik şubeleri mahallî en yüksek rütbeli mülkiye memurile haberleşerek askerlik meclisinin işbu kanun ile kararlaştırılmış olan günde toplanması ve o sene askerlik çağına girmiş olanlarla geçen seneden bu seneye bırakılanların kararlaştırılan günde gelmeleri için lâzım gelen davet puslalarını hazırlar ve mahallin en büyük mülkiye memuru vasıtasile köy ve mahalle ihtiyar meclis veya heyetlerine gönderir ve alındığına dair imza kâğıdı ister.
Davet puslası alan ihtiyar meclisi veya heyetleri, puslalarda yazılı olanlar köy ve mahallelerinde iseler kendilerini, değil iseler ana, baba, kardeş veya hısımlarını davetten haberdar eder. Köy ve mahallelerinde olmayanların nerede, ne gibi işlerde bulunduklarını ve köy ve mahallelerinde bulundukları halde kaza merkezine gidemiyecek derecede hasta veya çürük olanların hastalıklarını veya çürüklüklerini ve hapiste olanlar var ise niçin ve nerede mahpus olduklarını ve ne kadar gün hapis kalacaklarını, orta veya yüksek mekteblerde okuyanlar varsa hangi mektebde, ne vakitten beri okumakta olduklarını meclise haber vermek üzere öğrenmeğe ve puslalarda gösterilen günde çağırılanları davet puslaları ile birlikte alarak mecliste bulunmağa borçludurlar.
Çağırılan kimselerden köy ve mahallelerinde veya kazalarının diğer bir köy ve mahallesinde bulunanlar kazaları merkezinde, köy ve mahallelerinde veya kazaları dahilinde olmayanlar bulundukları köy veya mahallenin Hükümeti olan kaza merkezinde toplanacak askerlik meclisinde, ecnebi şehir ve kasaba ve köylerinde bulunanlar bulundukları mahal sefaret veya şehbenderhanelerinde hüviyet cüzdanı ve bir mektebde okumuşlarsa okudukları mektebdeki tahsil derecesini gösterir bir şahadetname ile bizzat bulunmağa borçludurlar. Bizzat bulunamıyacak derecede hasta ve çürük olanlarla hapiste veya tevkifte ve orta veya yüksek mekteb de olup henüz mektebi bitirmemiş olanlar hastalıkları hakkında musaddak raporlar veya okumakta oldukları mekteblerden verilmiş ve maarif idarelerinden veya sefaret ve şehbenderhanelerden tasdikli şahadetname göndermeğe ve hapisliklerinin veya mevkufiyetlerinin sebebini bildirmeğe, askerlik meclisleri ve sefaret ve şehbenderhaneler dahi bu hususta haber verilmiş olsun, olmasın ihtiyar meclis ve heyetlerinden ve sair kimselerden ve alâkadar devair ve memurinden bu keyfiyetleri sormağa ve askerliklerini işbu sorgu neticesine ve muayenelerine göre kararlaştırmağa borçludurlar. Kazası haricindeki askerlik meclislerine ve sefaret ve şehbenderhanelere gidenlerin yapılan yoklamaları en çabuk bir vasıta ile kazaları ve askerlik meclisine bildirilir, rapor ve tahsil vesikaları da gönderilir, ve sebebi mahpusiyetleri veya mevkufiyetleri işar olunur. Bu gibilerin askerlikleri bu haberlere göre kararlaştırılır. Hastalıkları haber verilenler ile ecnebi memlekette olup maluliyet iddiasında bulunanlar, sevk zamanında şube merkezinde, yok ise ilk uğrayacakları bir mahalde askerî sıhhiye heyetine muayeneleri icra ettirilerek verilecek raporlara göre askerlikleri kararlaştırılmak üzere sağlam addolunurlar ve tahsilde mahbeste olanlar hakkında faslı mahsus veçhile muamele yapılır. Son yoklama zamanını geçirdikten sonra hastalığı olduğu veya sair sebeble gelemediklerini dava edeceklerin davalarına bakılmaz.
Kararlaştırılan günde hangi köy ve mahallede bulunanların yoklaması yapılacak ise ona aid yoklama cedvelindeki isimler aşikâr olarak okunur. İsimleri okunanların gelip gelmedikleri ve gelenlerin isim sahibleri olup olmadıkları ihtiyar meclisi ve heyetlerinden ve arkadaşlarından sorulur. Gelenlerin hüviyet cüzdanları istenilerek cedveldeki ismile karşılaştırılır. Birbirini tutmayacak olursa sebebi sorulur ve anlaşılarak kanun dairesinde düzeltilir ve meclis hekimleri tarafından bütün vücudları muayene ettirilir. Askere elverişli olup olmadıklarına ve kısa hizmet şeraitini haiz bulunup bulunmadıklarına göre askerliklerine karar verilir ve verilen kararlar yoklaması yapılanlara tebliğ ve şube ve nüfustaki yoklama cedvellerinin ve hüviyet cüzdanlarının hanei mahsuslarına işaret edilir.
Hekimler hastalığın ne olduğunu ve askerliğe yarayıp yaramıyacağını ve bunun kabiliyeti bedeniye talimatnamesi cedvelinin hangi maddesine göre yapıldığını cedvellere yazar ve altını imza eylerler.
Son yoklamaları yapılan kimseler kabiliyeti bedeniye talimatnamesine göre aşağıdaki kısımlardan birine ayrılır:
1- Sağlamlar,
2- Sakatlar,
3- Çürükler.
Sağlamlar ve sakatlar asker edilir.
Muvakkat çürüklerle son yoklamadaki sair ahvali dolayısile haklarında katî karar verilemiyenler ertesi seneye terkedilir. Daimî çürükler askerlikten büsbütün çıkarılır.
Sağlam veya sakat askerlik yapabilecekleri anlaşılanlara ayrı ayrı numara çektirilir. Askere çağırılmak işbu numara sıralarına göre yapılır.
Numara çektirilmeksizin asker edilecekler sıraya tâbi tutulmaz ve birinci numarayı alanlardan daha evvel çağırılır.
27 nci madde mucibince isimleri okunanlardan kazalarının dışarısında olup son yoklama ve numara çekilmesi bitinceye kadar sağlamlıkları ve tahsil dereceleri hakkında haber gelmemiş ve bulundukları yerlerin köy ve mahalle ihtiyar ve meclis heyetlerince bilinmemesi sebebile ahvali mahallerinden sorulamamış veyahud kazaları dahilinde veya memaliki ecnebide bulunup ta son yoklama sırasında askerlik meclislerine ve sefaret ve şehbenderhanelere gelmemiş ve 26 ncı madde veçhile gelememeleri sebebini bildirmemiş efrad, yoklama kaçağı tanınarak isimleri defteri mahsusuna yazılmakla beraber elde edilmeleri için başkaca mahallin en büyük mülkiye âmirine verilir ve elde edilecekler hakkında ceza faslında yazılı maddeler veçhile muamele yapılır. Bu defterler üzerine yapılan takibat derecesi her sene askerlik meclislerince tedkik ve icabı icra kılınır.
Kazaları dışarısında olanlardan bulundukları mahaller askerlik meclislerine veya sefaret ve şehbenderhanelerine son yoklamaları sırasında gitmiş veya ahvali hakkında bulundukları mahallerden sorulmuş olduğu halde sağlandık ve tahsil dereceleri hakkındaki haber, son yoklama ve numara çekildikten sonra kazalarına gelmiş olanların, gelen haberler yoklama cedvellerine yapıştırılmak üzere şube reisi ve idare heyetince şube ve nüfustaki cedveller üzerinde muameleleri düzeltilir ve askerliklerine karar verilenler, mükerrer birinci numara ile asker edilirler.
Her kazada numara çekildikten sonra örneği veçhile bir istatistik cedveli yapılır ve alt tarafı askerlik meclisi reisi ve azalan tarafından tasdik edilerek yoklama cedveline yapıştırılır. İşbu istatistiğin yapılmasile son yoklama bitmiş sayılır. Bu cedvelin sureti şube tarafından askerlik dairelerine ve askerlik dairelerince dahi şubelerden gelen cedveller birleştirilerek fırka veya kolordulara ve kolordulardan Müdafaai Milliye vekâletine gönderilir. Bu cedveller efrad tertibine esastır.
Ruhsatlı ve ihtiyat efradın şubeler tarafından yapılacak ilk ve son yoklama muamelâtı şunlardır:
A) Vefat edenlerin tarihi vefatlarını öğrenmek ve nüfusça kayidlerini düşürmek,
B) Malûl oldukları haber verilenlerin kütüklerine işaret ve muayenelerini temin etmek,
C) Yoklama kaçağı, bakaya, izinsiz, firar, saklı olup olmadığını öğrenerek varsa elde etmek,
D) Her hangi bir seferberlik ve manevrede de bu kanunda yazılı sebeblerle silâh altına alınamıyacakları ayırarak kütüklerine işaret etmek ve askere almağa müteallik sair hususatı tedkik eylemek,
H) Yoklama neticesini bir cedvele doldurarak askerlik dairelerine göndermek.
Kısa hizmet
Kısa hizmet altı ilâ on iki aydır. Aşağıda yazılı şartları haiz olan işbu kısa hizmet müddetlerinden birile muvazzaf hizmeti yaparlar:
A) Kanunu mahsus mucibince ihtiyat zabiti olacaklar için tahsil ve askerî ehliyetname derecelerine göre 6, 8, 10, 12 ay; İhtiyat zabitliğine liyakat gösteremeyenlerin kısa hizmet hakları refedilerek muvazzaf hizmetleri işbu kanuna tevfikan tamamlattırılır.
B) Ellerinde pilot şahadetnamesi olup işbu şahadetnameleri hava kuvvetleri müfettişliğinden tasdik edilmiş olanlardan askerî tayyarecilikte bilfiil istihdam olunarak askerî pilotluk şahadetnamesi alanlar on iki ay;
C) Üç veya daha ziyade oğlu olub da bunlardan ikisi askerliklerini yaparken veya tebdilhavada iken ölmüş bulunan peder veya dul validenin üçüncü ve diğer oğulları on iki ay;
D) Üç ve daha ziyade oğlu askerde veya tebdilhavada ölmüş bulunan peder veya dul validenin diğer oğulları altı ay;
Askere sevkleri veya her hangi bir kıta ve müessesede müstahdem bulundukları şube kütüklerile veya evlerine ve komşularına gelen kıtalarınca tasdikli mektublarla sabit ve askerden izinli veya firar olarak ayrıldıklarına veyahud sevkleri ve mektubları tarihinden itibaren beşinci sene sonuna kadar sağlıklarına veya öldüklerine dair bir haber gelmediği köy ve mahalle ihtiyar meclisi ve heyetlerinin idare heyetinden tasdikli şahadetnamelerile tebeyyün etmiş bulunanlar askerde ölmüş sayılırlar.
C. D fıkraları veçhile kısa hizmet yapacaklar en yakın piyade kıtalarına verilirler.
H) Binicilikleri binicilik idman kulüblerinden veya kazaları belediye heyetlerinden tasdik edilenlerden 5:7 yasında ve asgarî 1,45 irtifaında, süvariye elverişli, sağlam mali zatî bir hayvan ve nümunesine muvafık bir eğer takımile müracaat edenler 12 ay (işbu hizmet arzu ettikleri bir süvari kıtasında ifa ettirilir).
Bunlar kıtaya girdikleri günden itibaren beş sene müddetle hayvan ve eğer takımlarını hüsnü muhafaza eylemeleri ve her ne sebebe mebni olursa olsun zayi ve telef vukuunda ayni şerait altında diğerini tedarik eylemiş bulunmaları meşruttur. (Ziya ve telef seferde ahkâmı umumiyeye tâbidir). Bu müddet zarfında hayvan ve eğer takımlarını hüsnü muhafaza etmedikleri veya ziya ve telef vukuile yerine diğerini tedarik eylemedikleri kıta ve şubelerince tahakkuk edenlerin muvazzaf hizmetleri tamamlattırılır. İşbu efradın müstahdem oldukları müddetçe hayvanlarının iaşe, muytabiye ve masarifi sairesi Hükûmete aiddir.
V) Sakat efrad on iki ay (Bu müddetin altı aya tenziline Müdafaai milliye vekâleti salâhiyettardır).
Bu maddenin muhtelif fıkralarında yazılı sebeblerle kısa hizmete tâbi tutulacak efraddan sakat olanlara esas muafiyelleri dolayısile tâbi olacakları kısa hizmetleri ifa ettirilir.
Ertesi seneye terk
Son yoklama sırasında aşağıda gösterilen sebeblerle askerlik yapamıyacakları anlaşılanların muamele ve muayeneleri ertesi seneye bırakılır :
A) Vücudları askere yarayacak surette büyümemiş olanlar;
B) Zamanın geçmesile veya tedavi ile geçecek illet ve hastalıkları olduğu sıhhî muayene neticesinde anlaşılanlar ve mevkuf veya mahpus olanlar (bunlardan işbu kanunda yazılı çağırılma zamanına kadar iyileşecekleri veya mahpusiyetleri biteceği anlaşılanlar ertesi seneye bırakılmayıp arkadaşlarının çağırıldığı vakit hekimler tarafından yapılacak muayenedeki kabiliyeti bedeniyelerine göre muamele olunmak üzere sağlam asker edilirler);
C) Askerî mekteblerle, nizamname ve talimatnamelerine nazaran devam mecburiyeti olan resmî ve yüksek mektebler, liseler ve orta mekteblerde ve tâli meslek mekteblerinde veya bu derecelerde olduğu Maarif vekâlet veya müdüriyetlerinden tasdik edilen hususî ve ecnebi mekteblerde ve kezalik ayni evsafta bulundukları Maarif vekâletince musaddak memleket harici mekteblerde okumakta oldukları anlaşılanlar (Bunların ertesi seneye terki en çok 29 yaşlarını bitirinceye kadar uzar. Bu yaşa kadar tahsillerini bitirmemiş olanlar, iki sene üst üstüne terfii sınıfa muvaffak olamıyanlar, âli bir mektebi bitirdikten sonra diğer bir âli mektebe veya ihtisas şubelerine ayrılmış müesseselerin ve darülfünunun bir şubesini bitirdikten sonra diğer şubesine girenler, ertesi seneye terkedilmeyip asker edilirler. İşbu talebenin derslerine muntazaman devam etmeleri şartile tahsil saatleri haricinde memuriyet, vazife, sanat, ticaret ve ziraatle iştigalleri tecillerine mâni değildir);
D) İki oğlu olub da biri askerde bulunan bir peder veyahud validenin askerliğe çağırılan diğer oğlu biraderi hizmeti muvazzafasını bitirinceye kadar (on beş yaşından küçük olanlar nazarı itibare alınmaz). Bir peder veya dul validenin ikiden ziyade oğlu olub da ikisi askerde iken askerliğe çağırılan diğer oğlu, biraderi hizmeti muvazzafasını bitirinceye kadar (Bu fıkra ahkâmı harb olmadığı zamana mahsustur. Bu muamele celb ve sevk zamanında sevkin tehiri ve birlikte askere alınacakları için peder veya valide hangisinin terkini arzu eder ise onun terki suretinde tatbik olunur);
H) Muhacirlerden olup hicretleri tarihinden itibaren iki sene geçmemiş bulunanlar (harb zamanlarında hicretleri tarihinden itibaren üç ay geçmiş olanlar askere alınabilirler).
Ertesi seneye bırakılanların her sene toplanacak askerlik meclislerinde ahvali tekrar yoklanır ve ertesi seneye terklerini mucib olan sebeb veya illetleri hangi sene geçmiş ve bitmiş olursa o senenin son yoklama gören veya görecek olan efradile asker edilerek onlarla beraber çağırılır ve askerliklerini yaptıktan sonra yaşıtlarının bulunduğu sınıfa geçirilir.
Otuz beşinci maddenin (A) ve (B) fıkralarında yazılı zayıf ve malûllerden ertesi seneye terklerini icab ettiren zafiyet ve malûliyetleri beş sene müddetle uzayanlar beşinci sene toplanacak askerlik meclisleri tarafından çürüğe çıkarılır. Ertesi seneye terkolunanların askerlik meclislerince bu suretle sıhhî muayene ettirilmeleri harb olmadığı zamanlara münhasır olup harb zamanlarında askerlik meclislerinin toplanması veya dört sene geçmiş bulunması gibi haller aranmaksızın bunların tekrar muayene ettirilmesi ve sağlam ve sakat olanlarının askere gönderilmesi hususuna Müdafaai Milliye vekâleti emir verebilir.
Yoklama kaçaklarından olub arkadaşlarının sevkinden evvel gelmeleri veya ele geçmeleri hasebile askerlik meclislerince veya idare heyetlerince numarasız asker edileceklerin muayenesi, var ise mahallerince yeni askerî hekim, yoksa askerî hekim bulunan en yakın yerde yaptırılır. Bunların ve son yoklamada sağlam veya sakat asker edilmiş oldukları halde çürüklük iddiasında bulunarak ikinci bir muayene istemeleri hasebile daha yüksek muayene heyetlerine gönderilmelerine lüzum görülenlerin gitme gelme paraları kendileri tarafından verilir.
Numara ile veya numarasız asker edilmiş efraddan askere girmezden evvel hapsedilmiş olanlar hapisten çıkıncaya kadar sevkedilmez. Keza askere girmezden evvel hapse mahkûm olub da hükümleri askere girdikten sonra bildirilenler hapislikleri mülkiye hapisanelerinde geçirmek ve tahliye edildikten sonra askerlikleri bakiyeleri tamamlatılmak üzere bulundukları mahallin adliyesine teslim olunur.
Hastalık ve muvakkat çürüklüğe dair hekimler tarafından verilen rapor üzerine ertesi seneye terk muamelesi son yoklama zamanında askerlik meclislerince, başka zamanlarda idare heyetlerince yapılır. Numara çektikten veya numarasız asker edildikten sonra veya sevk zamanlarında veya yoklama kaçağı ve saklılardan sevkolunub muayeneleri kıtalarca yapılan efrad hakkında hekimler tarafından verilecek raporlar ertesi seneye terk mahiyetinde olmayıb ancak hastalığın tedavisine muktazi zaman için sevkin geciktirilmesi suretinde verilir.
Askere büsbütün yaramayacakları anlaşılarak askerlikten çıkarılacak olanlar
Kabiliyeti bedeniye talimatnamesinin cedveline göre askerliği yapmağa mâni ve zaman ile geçmeyecek veya tedavi ile iyileşemeyecek hastalık veya illetlerden her hangi birine duçar olduğu iki hekimin (birisi sivil olabilir) muayenesile ve askerlik meclisleri veya idare heyetlerince anlaşılarak askerlikten büsbütün çıkarılmalarına karar verilenler mütehassıs hekim bulunan civardaki askerî hastanelerden birine gönderilerek (İleli zahire ashabı, iki gözü ama, dilsiz, kolsuz, bir kolu veya ayaklarından birisi madum veya madum hükmünde sakat ve topal müstesna) oralarca askerlikten büsbütün çıkarılmaları kabul olunursa çıkarılır ve bu gibiler bir daha muayene ettirilmezler.
Muvazzaflık hizmeti için efradın çağırılması ve sevki
Son yoklamada sağlam veya sakat olarak ayrılan efrad muvazzaflık hizmetini yapmak üzere ordunun ihtiyacına ve çektikleri numara sırasına göre çağırılırlar. Numarasız asker edilenler, ilk numarayı çeken efradla sevkolunurlar. Hazarda kıtaata ve seferde seyyar orduya mutlak olarak sağlam efrad verilir. Sakat efrad devair ve müessesata ve geri hizmetlere tahsis olunur ve noksan kalan kısmı sağlam efrad ile ikmal olunur.
Çabuk yapılacak toplanmaların gayri zamanlarda toplanma emirleri Müdafaai Milliye, kolordu, askerlik daire ve şubeleri tarafından verilecek haber üzerine Dahiliye vekâleti, valiler ve kaza kaymakamlarınca, sefaret ve şehbenderhanelerce gazete veya diğer vasıtalarla on beş gün evvel ilân olunur.
Askerlik şubeleri ilân etmek için toplanmaemirlerini mahallî Hükümete haber vermekle beraber toplanması lâzımgelen numaralı numarasız sağlam veya sakat (tam ve kısa hizmet yapacak) efradın köy ve mahallelerine, çektikleri numaralara göre isimlerini iki nüsha cedvele yazarlar ve bu cedvellerde çağırılanların hangi gün şube merkezinde bulunmaları lâzımgeleceğini cedvellerin altına yazı ile işaret eder ve resmî mühürle mühürler ve mahallin en büyük mülkiye memuruna gönderirler.
Mülkiye memuru, polis ve jandarma vasıtasile çağırılanların hangi gün şube merkezinde bulunacaklarını kendilerine, eğer köy ve mahallelerinde değil iseler ana, baba, kardeş ve sair akrabalarından kim varsa onlara bildirmek üzere bu cedvellerin birini köy ve mahalle ihtiyar meclisi heyetlerine gönderir. Diğerini bu cedvelin alındığına dair ihtiyar meclisi ve heyetlerine imza ettirerek veya mühürlettirerek askerlik şubelerine geri verir. Askere çağırılanlar nerede bulunurlarsa bulunsunlar işbu madde ile 43 ncü madde veçhile bulundukları mahaldeki ilânlarla çağırılmış sayılırlar.
Köy ve mahalle ihtiyar meclisi ve heyetleri, kendilerine verilen cedvellerde isimleri yazılı askerleri çağırarak istenilen güne kadar hazırlanmalarını söylerler. Köy ve mahallelerinde olmayıb da başka yerlerde bulunanların nerede bulunduklarını ve ne iş yaptıklarını ana, baba, kardeş ve sair akrabalarından veya bildiklerinden sorub soruşturarak ve bulundukları yerleri bilmeyenlerin ne vakitten beri köy ve mahalleden çıkmış olduklarını keza anlayarak defterdeki isimleri karşısına yazar ve cedvelin altını tasdik ederler. Bu cedveli ve istenilenleri çağırılan günde beraber alarak en büyük polis âmirine veya jandarma kumandanına teslim ederler. Bunlar da işbu cedvelleri ve beraber gelenleri askerlik şubelerine gönderirler.
Toplanma gününde mahallin polis âmiri ve jandarma kumandanları veya yerlerine gönderecekleri kimselerle şube reisi ve zabitleri toplanarak çağırılan efraddan gelenlerle gelmeyenler ihtiyar meclisi ve heyetleri tarafından getirilecek defterler ile şube defterleri üzerinden karşılaştırırlar. Gelmeyenlerin gelmemeleri hastalık veya mevkufluk veya mahbusluk gibi bir sebebden ileri gelib gelmediğini ihtiyar meclis ve heyetlerinden ve gelmiş olan arkadaşlarından tekrar sorarak hiç bir mazeret olmaksızın gelmemiş olanlar, bakaya tanınarak ele geçtiklerinde ceza maddelerinde gösterildiği veçhile askerlikleri yaptırılmak üzere isimleri bakayaya mahsus defterlere geçirilir ve alt tarafı bu heyet tarafından tasdik olunur ve bu defterin bir aynı aranılmaları ve elde edilmeleri için en büyük mülkiye memuruna ve bunların içinde ecnebi memleketlere gitmiş olanlar var ise bulundukları yerleri gösterir defterleri Müdafaai Milliye vekâletine ve diğer kazalarda bulunanların bulundukları mahaller Hükümetine ve askerlik şubelerine gönderilir. Hastalık veya mevkufluk veya mahbusluk gibi bir sebeble gelemedikleri heyeti mezkûrece bir hekim raporu veya yapılan tahkikat üzerine anlaşılanların azamî bir ay için sevkleri geciktirilir ve bu müddetin bitmesile o gibi kimseler için ihtiyar meclisi ve heyetlerinin yeniden şahadetname veya rapor alarak şubelerine göndermeleri lâzımdır.
Memaliki ecnebiyede bulunan efraddan davet günü gelmeyenler hakkında sefaret ve şehbenderhaneler tarafından vaki olacak işar, bu hususta ayni hükmü haizdir. Gerek memaliki ecnebiyede olsun gerek memleket dahilinde bulunsun mazeretleri hasebile bir aydan ziyade gecikmiş olanların sevki müteakib sevk devresine tehir ve künyelerine işaret olunur. Bunlar emsallerinin terhisinden sonra muvazzaflık müddetlerini ikmal etmeğe mecburdurlar. Heyetçe yoklama sırasında anlaşılan sebeblerden başka sonradan gösterilecek sebebler tanınmaz.
Hastalıkları veya mevkufiyet veya mahbusiyetleri ertesi sene askerlik meclisinin toplandığı zamana kadar uzayanlar hakkında tahkikat yapılmak üzere isimleri mezkûr meclise verilir.
Asker toplanması zamanında diğer şube dairesinde bulunanlar bulundukları mahaller Hükümetine yapılan ilânlar veyahud memleketlerindeki ana, baba, kardeş veya akrabalarından alacakları haber üzerine bulundukları mahallin askerlik şubesinde bulunmağa borçludurlar. Bu gibiler başka bir emir verilmemiş ise asıl şubelerince gösterilecek mahallere sevk olunurlar.
47 nci madde veçhile toplanma gününde yapılması lâzım gelen yoklamalarda bulunacak polis âmiri ve jandarma kumandanın çağırılmaları ve yapılan yoklama hakkında onlarla birlikte bir zabıt varakası yapılması ve altının tasdik edilmesi keyfiyetim şube reisleri temine borçludurlar.
Bu işleri yapmamış olan şube reisleri ve çağırıldıkları halde gelmeyen veya yerlerine vekillerini göndermemiş olan polis ve jandarma zabitleri 88 nci maddede yazılı cezayi görürler.
Yoklamaları icra olunanlar, Şubelerince sevk edilecekleri gün ellerindeki hüvivet cüzdanlarına işaret olunarak gidecekleri yerlere göre ayrı ayrı ve ikişer nüsha sevk puslalarile memur veya jandarmalarla sevk olunurlar.
Sevk olunan efrad, hangi kıatalara verilirlerse o kıtanın kumandanı geldiği tarihi sevk puslasının ikinci nüshasına işaret ve tasdik ederek şubesine gönderir. Haberi gelmeyenlerin nerelere verildiklerini şubeleri sorub anlamağa ve künyelerine işaret etmeğe mecburdur.
Askerlik Şubeleri yoklama ve asker toplanması zamanında kendi şubeleri efradı hakkında yaptıkları muameleyi yabancılar hakkında da yapmağa ve neticeyi şubelerine haber vermeğe mecburdurlar.
Muvazzaflık hizmetlerini bitirmiş efradın terhisleri
