Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği

I. BÖLÜM

Genel Hükümler

Kuruluş

3167 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi gereğince çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak üzere, T. C. Merkez Bankasının gözetimi altında, merkezi Ankara’da bulunan ve faaliyetlerinde özel hukuk hükümlerine tâbi -Bankalararası Takas Odaları Merkezi- adıyla bir tüzel kişilik kurulmuştur.

Amaç

Bu yönetmeliğin amacı, çek kullanımının yaygınlaştırılmasını ve bankalararası para nakil hareketlerinin azaltılmasını teminen, bankalararası takas odalarına ibraz edilen çeklerin, Bankalararası Takas Odaları Merkez] aracılığıyla üye bankalar arasında hesaben tesviyesi işlemlerinin yürütülmesini ve bu merkezin yönetimini ve çalışma esaslarını düzenlemektir.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi, amacının gerektirdiği her türlü faaliyette bulunabilir, hukuki işlemler yapabilir.

Kapsam

İşbu yönetmelik Bankalararası Takas Odaları Merkezi ile bankalararası takas odalarına üye bankaların uyacakları esasları kapsar.

Bankalararası Takas Odaları Merkezinin yönetimi

Bankalararası Takas Odaları Merkezinin organları, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, bankalararası takas odaları yönetim komiteleri ve bankalararası takas odalarından ibarettir.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu

T. C. Merkez Bankası’nın ilgili Genel Müdür veya Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu’nu oluşturan diğer bankaların en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden teşekkül eder.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu Başkanlık görevini, T. C. Merkez Bankası temsilcisi yürütür.

Toplantı nisabı

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, başkanın istemi üzerine toplanabileceği gibi, yönetim kurulu üyelerinden en az beş bankanın müracaatı üzerine de toplanabilir.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun toplanabilmesi için yönetim kurulu üyelerinin en az 2/3’sinin toplantıya katılması gerekir.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu üyelerinin birer oy hakkı vardır.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu toplantılarında yalnız gündemde yer alan maddeler görüşülür.

Kararlar, toplantıda bulunanların çoğunluğu ile alınır. Eşitlik halinde Başkanın katıldığı tarafın oyu kabul edilmiş sayılır.

Toplantıda yeterli çoğunluk sağlanamadığı takdirde, ilk toplantı tarihinden itibaren 15 günden az olmayacak şekilde tesbit edilecek tarihte yeniden toplantı yapılır. Bu toplantıda çoğunluğa ilişkin şart aranmaz.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulunun görevleri

Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu merkeze bağlı bankalararası takas odalarının tüm faaliyetleri ile ilgili hususlarda gerekli görülen kararları almak ve uygulamaya konulmasını sağlamaktır.

Bankalararası Takas Odaları Yönetim Komiteleri

Bankalararası takas odası kurulu bulunan yerlerdeki T. C. Merkez Bankası Şube Müdürü veya Müdür Yardımcısı başkanlığında, bankalararası takas odası faaliyetlerine katılan 3 üye bankanın müdür veya müdür yardımcısı seviyesindeki temsilcilerinden oluşur. Bu 3 üye, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu tarafından 2 yıl süre ile ve münavebeli olarak seçilir. Her bankalararası takas odası yönetim komitesi için ayrıca 1 er de yedek üye seçilir.

Bankalararası Takas Odaları Yönetim Komitelerinin görevleri

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulunca, bankalararası takas odalarının faaliyetleri ile ilgili olarak alınmış kararları uygulamak, günlük takas işlemlerini yürütmek ve bunu teminen gerekli her türlü idari önlemleri olmaktır.

Bankalararası Takas Odalarının kuruluşu ve oda faaliyetlerine katılma zorunluluğu

Bankalararası takas odalarına ibraz edilen çeklere ilişkin günlük takas işlemleri, bu odalar aracılığı ile yürütülür.

Ekonomik ve bankacılık faaliyetlerinin yoğun olduğu yerlerde bankalararası takas odalarının kurulmasına, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulunca karar verilir. Bu karar, 3187 sayılı Kanunun 8 ncı maddesi gereğince, T.C. Merkez Bankası Yönetim Komitesi Kararı ile yürürlüğe konulur.

T. C. Merkez Bankası, kurulu bulunmadığı yerlerde faaliyete geçecek bankalararası takas odalarının kuruluşu ve gözetimi ile ilgili yetkilerini başka bir bankaya devredebilir.

3182 sayılı Bankalar Kanununa tâbi olup, bünyesinde çekle işleyen hesaplan bulunan ve bankalararası takas odası kurulu bulunan yerlerde şubeleri olan bankalar, bankalararası takas odalarının faaliyetlerine en az bir şubeleri ile katılma zorunluğundadırlar. Ancak yıllık işlem hacmi Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulunca saptanacak miktarlardan yüksek olan bankalar, o yerdeki bankalararası takas odasına birden fazla şubeleri ile katılabilirler.

Yürürlükteki mevzuat gereğince bankacılık işlemleri yapma yetkileri kaldırılan, diğer bir bankaya devri yapılan veya birleşen ya da tasfiye olunan bankaların, bankalararası takas odaları üyelikleri kendiliğinden sona erer. Bu bankaların bankalararası takas odalarına iştirak ettikleri gayrimenkuller dışındaki hakları iade edilmez. Üyeliği sona eren bankaların borçlarının ne şekilde tasfiye edileceğine ise Bankatararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulunca karar verilir.

Banka Şubelerinin Bankalararası Takas Odalarında temsili

Bankalararası takas odalarının faaliyetine katılan banka şubeleri, günlük takas işlemlerini, bu işlemleri gereğince yapabilme niteliğine ve imza sirkülerlerinde şubelerini temsile yetkili kılınmış imzaları haiz temsilcileri ile yürütürler.

Banka şubeleri, odaya temsilci olarak gönderecekleri kişilerin görev ve unvanlarını belirten birer resimli ve onaylı temsil yetkisi belgesini önceden ilgili bankalararası takas odasına bir yazı eşliğinde gönderirler.

İşlemlerin yapılması sırasında odaya görevlilerden başkası alınmaz.

T. C. Merkez Bankası Şubesinin bankalararası takas odasındaki temsilcisi, günlük işlemlerin yürütülmesini gözetir.

Bankalararası takas odaları işlemlerinde görev alan T. C. Merkez Bankası personeline ayrıca ücret ödenmez.

Mali hükümler

Bankalararası takas odalarının emrine tahsis olunan yerin kirası ve bu yerin ısıtma, aydınlatma, telefon ve diğer bütün masrafları ile T. C. Merkez Bankası tarafından oda için yapılacak tesisat, matbua ve sair masraflar bütün iştirakçi bankalar arasında işlem hacimlerine göre paylaştırılır. Bu masrafların tesviyesi her üç ayda bir yapılır.

Bankalar, bankalararası takas odaları hizmet binalarının satın alma giderlerine eşit hisselerle katılmak zorundadırlar. Bu giderlere katılma payları, satın alma sırasında bankalardan tahsil edilir.

Bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan, bankalararası takas odaları yönetim komitelerince her yıl tesbit olunacak maktu bir kira alınır.

Bankalararası Takas Odaları Merkezinin T.C. Merkez Bankası ile ilişkileri

T.C. Merkez Bankası, Bankalararası Takas Odaları Merkezinin gözetimine ve her türlü işlemlerini teftiş, tetkik ve tahkike yetkili olup, her türlü bilgi ve belgeyi isteyebilir.

II. BÖLÜM

Bankalararası Takas Odaları İşlemleri

Bankalararası Takas Odalarında muhatap bankalara ibraz edilen çekler

Bankalararası takas odalarında, bu odalara katılan bankalar üzerine düzenlenmiş çekler, tutarları belirli bir limitle sınırlandırılmaksızın, hesaben tesviye edilmek üzere muhatap bankalara ibraz edilir.

Bankalararası takas odalarında, başka il merkezleri ile otomatik telefon şebekesine bağlı ilçe merkezlerinde bulunan banka şubeleri nezdindeki hesaplar üzerine düzenlenmiş şehir dışı çekler, bu banka şubelerinden provizyon sorulmak suretiyle işleme alınır.

Günlük takas işlemlerine ilişkin toplantılar

Bankalararası takas odalarında ilk ve tesviye olmak üzere her iş gününde iki toplantı yapılır. Çalışma saatleri Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulunca belirlenir. Bütün üye banka şubelerinin temsilcileri, belirlenecek saatlerde odalarda hazır bulunmak zorundadırlar. İlk toplantının başlama saatinde bulunmayan temsilciler o günkü takas işlemine katılamazlar.

Bankalarca Bankalararası Takas Odalarına ibraz edilen çeklerin tesviyesi

İlk toplantıda üye banka şubelerince karşılıklı olarak alınıp verilen çekler, muhatap bankalara ibraz edilmiş sayılır.

Bankalararası takas odasına ibraz edilen şehir içi çekler aynı gün. şehir dışı çekler en geç ertesi işgünü provizyon alınarak tesviye edilir. Ancak, şehir dışı çekler provizyon alınamaması halinde karşılığı olan diğer çekler gibi İşlem görür.

Tesviye toplantısı sonucunda ilgili bankaların takastan doğan borç ve alacak bakiyeleri, bankalararası takas odalarınca en seri şekilde Bankalararası Ankara Takas Odasına intikal ettirilir.

Bankalararası Ankara Takas Odasınca, diğer bankalararası takas odaları tarafından intikal ettirilen takas vaziyet cetvellerinin sonuçlan birleşik hale getirilerek o günkü takas sonuçlandırılır; bu sonuçlara göre elde edilen bankalara ait borç ve alacak bakiyeleri en geç ertesi iş günü saat 12.00'ye kadar T. C. Merkez Bankası Ankara Şubesi nezdindeki hesaplarından tesviye olunur.

Bankalararası Ankara Takas Odasında nihai tesviye işlemi sonuçlanıncaya kadar lehtar banka şubeleri tarafından muhatap banka şubelerine verilen çekler, bu banka şubelerinin mülkiyetine dahil olmayıp, nezdlerinde emanet olarak bulunur.

Günlük takas işlemleri sonucunda elde edilen ve Bankalararası Ankara Takas Odasınca gerçekleştirilen bütün bankalararası takas odalarına ait nihai takas sonuçları kesin olup, hiç bir şekilde günlük takas bozulamaz.

Disiplin hükümleri

İşbu yönetmelik hükümlerine uymayan veya bankalararası takas odaları işlemlerini olumsuz şekilde etkileyen banka şubeleri ile banka genel müdürlükleri hakkında Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulunca gerekli kararlar alınır ve T. C. Merkez Bankasına bildirilir.

Bankalararası Takas Odaları İşlemleri İzahnamesi

Bankalararası Takas Odaları Merkezi tarafından tek tip Bankalararası Takas Odaları İşlemleri İzahnamesi hazırlanır.

Halen takas odalarında, takas odaları yönetim kurullarınca istihdam edilen idari ve yardımcı personel arasında yapılmış ve devam eden iş akitleri hakkında Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulunca gerekli karar alınır.

Halen uygulanmakta bulunan takas odaları ana sözleşmesi hükümlerinden işbu yönetmeliğe aykırı olmayanlar, 18 inci maddede sözkonusu edilen Bankalararası Takas Odaları İşlemleri İzahnamesi hazırlanıncaya kadar geçerlidir.

Yürürlük

Bu yönetmelik 3/10/1985 tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Bu yönetmelik hükümlerini T. C. Merkez Bankası yürütür.