EN
TR
1580 sayılı Belediye Kanununda yazılı, beldenin ve belde sakinlerinin mahalli mahiyette müşterek ve medenî, sıhhî ve bediî İhtiyaçlarının tanzim ve tesviyesi ve tehlikeden korunması için tesisat yapmak maksadıle binalı ve binasız gayrimenkulleri istimlâke belediyeler salâhiyetlidir.
Kanunu Medeninin kaynaklar hakkındakı hükümlerine riayet edilmek şartile belde dışından getirilecek suların kaynağı ve kaynaktan beldeye kadar geçeceği yerleri dahi lüzum görürse belediyeler istimlâk edebilir. Kanunu Medeninin (668 ve 669) uncu maddeleri hükmü mahfuzdur.
Belediye namına istimlâk olunacak yerlerin mesaha ve cins ve hududunu gösterir mufassal bir haritası belediye mühendisi ve bulunmıyan yerlerde nafıa mühendisi ve bunların bulunmadığı yerlerde mimar veya fen memuru ve bunlar da yoksa belediye kalfası tarafından yapılarak belediye encümenine tevdi olunur.
Eneümence istimlâke lüzum görüldüğü takdirde istimlâk sebeplerini bildirir bir mazbata yapılarak mahallin en büyük mülkiye memuruna gönderilir.
En büyük mülkiye memuru evrakın gelmesinden itibaren on beş gün içinde yapılacak istimlâkin umumî menfaatlere uygun olup olmadığına karar vererek belediyeye bildirir.
İstimlâkin umumî menfaatlere uygun olduğu hakkındaki kararlar kafidir.
İstimlâkin umumî menfaatlere uygun olmadığına dair verilecek kararlara karşı, belediye encümenlerinin kararile, belediye teşkilâtı olan köy ve nahiye belediyeleri bağlı bulundukları kaza kaymakamına ve kaza belediyeleri Valiye ve vilâyet belediyeleri de Dahiliye Vekâletine itirazda bulunabilirler itiraz üzerine verilecek kararlar kat'idir.
İstimlâkin umumî menfaatlere uygun olup olmadığı hakkındaki kararlar, belediye reisliği en büyük mülkiye memuru uhdesinde bulunan yerlerde, kaza belediyeleri için bağlı oldukları vilâyetin valisi ve vilâyet belediyelerine ait olanlar hakkında da Dahiliye Vekili tarafından kat'î olark ittihaz olunur.
Umumî menfaatler hakkındaki kat'î kararlar temyiz olunamaz.
İstimlâk olunacak yer:
A) 1833 sayılı kanun hükümlerine göre tahrir görmüş arazi ise (iratlı ve iratsız arsalar dahil) vergiye matrah ittihaz edilen kıymeti,
B) 1837 sayılı kanun mucibince tahrir görmüş bina ise gayrisafî iradının on misli,
C) Yukarıki fıkralarda yazılı kanunlar mucibince tahrir görmemiş ise belediye meclisi azasından ve emlâk sahiplerinden birer aza ile belediyede vazife sahibi olmıyan mühendis veya mimar yahut fen memurundan ve bunların da bulunmadığı yerlerde ebniye kalfası veya yapı işlerinden anlıyan bir zattan teşkil edilecek komisyon marifetile takdir olunacak kıymet o gayrîmenkulün değer pahası sayılır.
Eğer gayrimenkul, tahrir görmüş arsa iken üzerine bina yapılmış veya binalı iken her hangi bir sebeple arsa haline gelmiş ve bu vaziyete göre kanunen tahrir ve tahmin yapılmamış ise (C) fıkrasında yazılı komisyon tarafından kıymeti takdir olunur.
Kısmen istimlâk olunacak yerlerin kıymeti, 3 üncü maddede yazılı esaslara göre tamamı için bulunacak kıymetinden mezkûr maddenin (C) fıkrasında yazılı komisyon tarafından ayrılır.
Bir kısmı istimlâk olunan yerlerin geri kalan parçasının havası veya ziyası kapanır yahut intifa kabil olmaz ve sahipleri de isterse o parçayı da belediye istimlâke mecburdur.
İstimlâki kararlaştırılan yerlerin mutasarrıflarda alâkalılara o yerin noteri marifetile istimlâk keyfiyeti ve ikinci maddede yazılı haritanın bir sureti ve kıymeti Hukuk Usulü Muhakemeleri hükümlerine göre tebliğ ettirilir. Noterler her tebliğ için mübaşirin zarurî masrafından başka yirmi kuruş maktu ücret alır. Ayrıca harç ve resim alınmaz.
Noterlik teşkilâtı olmıyan yerlerde tebligat belediye tarafından yapılır.
Gayrimenkulün haritası belediye tarafından on gün müddetle istimlâk olunacak yere ve ilân için belediye dairesinde muayyen mahalle asılır.
İstimlâk olunacak gayrimenkulün sahipleri ve alâkalıları o gayrimenkulün cinsine, miktarına, istimlâk bedeline ve hak ve hisselerine müteallik maddî hatalara münhasır olmak üzere itiraz edebilirler. Bu itiraz beşinci madde mucibince yapılacak tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde sebepleri gösterilerek o yerin en büyük mülkiye memuruna yazı ile yapılır.
İtiraz üzerine haritayı yapan fen memuru ve bulunmadığı halde o işi yapacak olanla maliye ve tapu dairelerinden alınacak birer zattan mürekkep bir komisyen teşkil olunur.
Bu komisyon sekiz gün içinde takdir ve tahmine girişmeksizin icap eden tetkikleri yaparak ve lüzum görürse muterizi de dinliyerek neticeyi bir mazbata ile en büyük mülkiye memuruna bildirir.
En büyük mülkiye memuru da mazbatayı üç gün içinde belediyeye gönderir. Belediyece beşinci maddede yazılı usul dairesinde itiraz edene tebliğ ettirilir.
Vilâyet umumî meclisleri her sene toplanmalarının ilk haftasında mülk sahiplerinden ve mühendis, mimar ve yapı işlerinden anlıyanlardan vilâyetler için otuzdan aşağı ve kırktan yukarı ve kazalarla belediye teşkilâtı olan nahiyeler için ondan aşağı ve on beşten yukarı olmamak üzere hakemler seçer. Bunların isimlerini havi bir cetvel mahallerinin hukuk işlerini gören mahkemelere gönderilir.
İtiraz komisyonlarının altıncı maddeye göre verdikleri mazbatada gösterilen istimlâk bedelini kabul etmiyen gayrimenkul sahipleri ve alâkalıları mazbatanın tebliğinden itibaren sekiz gün içinde bu bedele razı olmadıklarını yazı ile belediye reisliğine bidirirler. Bu takdirde belediyece istimlâk bedelinin tayini için hukuk işlerini gören mahkemeye müracaat olunur.
Mahkeme, bir hafta içinde tarafları davet eder. İlk duruşmada mülk sahipleri ve alâkalılar bu kanunun dördüncü ve altıncı maddeleri mucibince yaptıkları taleplerin belediye ve komisyonca nazara alınmadığını ve bu kanunun tatbikında kıymete müessir esaslı hatalar bulunduğunu iddia ettikleri takdirde mahkeme ilk önce bunları tetkik eder. Mahkeme dördüncü maddeye müteallik iddiayı varit görürse gayrimenkulün tamamının istimlâk muamelesi ikmal edilmek üzere evrakı belediyeye iade eder ve diğer iddiaları yerinde görürse noksanları düzeltir. İddialar varit görülmediği veya hiç bir iddia yapılmadığı, yahut noksanlar düzeltildiği takdirde en çok bir hafta içinde üçten az ve beşten fazla olmamak üzere yedinci maddede yazılı hakemler arasından mahkemece bir hakem heyeti teşkil olunur.
Üç kişilik hakem heyetinden birisi ve beş kişilik hakem heyetinden ikisi mimar veya mühendislerden ve bulunmıyan yerlerde yapı işlerinden anlıyanlardan alınır.
Hakemlere, işe başlamadan evvel yemin ettirilir.
İstimlâk olunacak gayrîmenkulün sahip ve alâkadarlarının ortakları ve müstahdemlerile Hukuk Usulü Muhakemeleri kanununa göre şehadetten imtinaı caiz olanlar hakem tayin olunamazlar. Mezkûr kanun mucibince, ehli vukuf hakkında muayyen sebeplere binaen, hakemler, taraflarca reddolunabilir.
Hakem heyeti gayrîmenkulün emsalinin alım satım rayicine göre değerini takdir ve tayin ederek keyfiyeti esbabı mucibeli bir mazbata ile nihayet sekiz gün içinde mahkemeye bildirir. Mahkeme, bir hafta zarfında tarafları davet ederek mazbatayı tetkik ile göreceği veya taraflar canibinden dermeyen edilip varit gördüğü noksanların ikmali için yine bu heyete iade edebilir.
Hakem heyeti iadeden sonra yukarıki fıkrada yazılı tarzda yeniden mazbatasını yaparak mahkemeye verir.
Mahkemece kabul olunacak hakem mazbatasının tesciline karar verilerek bu kararın birer sureti taraflara tebliğ olunur.
Tescil kararları tebliğ tarihinden itibaren sekiz gün içinde bu kanunda yazılı hükümlere muhalif hallerden dolayı temyiz olunabilir.
Temyiz istimlâk muamelesinin tehirini müstelzim olmaz.
Şu kadar ki o gayrimenkule vaz’iyet için istimlâk bedelinin millî bir bankaya yatırılmış olması şarttır.
İstimlâk olunacak gayrimenkulün kıymetinin veya on misli gayri safî iradının o gayrimenkulün değer pahasından fazla olduğu iddiasile belediye istimlâk bedelinin indirilmesi için mahkemeye müracaat edebilir. Mahkeme sekizinci maddede yazılı hükümler dairesinde keyfiyeti tetkik eder ve bir karara bağlar.
İstimlâk bedellerine ait itirazlarda hakem heyetlerinin tayin edecekleri kıymet gayrimenkul sahibinin istediğinden ziyade veya belediyenin indirilmesini mahkemeden istediği yahut mahkemeye müracaat etmiyerek yaptırılan tebliğ ile kıymet olarak gösterdiği miktardan aşağı olamaz.
Mahkeme harçları ile sair zarurî masraflar ve hakem heyetlerinin ücreti neticede umumî hükümler dairesinde haksız çıkan tarafa yükletilmek üzere ilk önce belediyece verilir.
İstimlâki kararlaştırılan gayrimenkullerin kıymetine itiraz etmiyen veya itiraz edipte en büyük mülkiye memuru tarafından altıncı madde mucibince yapılacak muameleye razı olmadıklarını bildirmiyen yahut hakem mazbatasının tesciline mahkemece karar verilen gayrimenkul sahipleri belediye namına tapu dairesinde rızalarile takrir vermedikleri takdirde istimlâk bedelleri belediyece mevduat kabulüne salahiyetli millî bir bankaya yatırılır. Alınacak makbuz istimlâke ait dosya ile birlikte tapu dairesinde tescil talebile mahkemeye verilir. Mahkemece gayrimenkul sahibi ve alâkalılar üç gün içinde itiraz ve rizaya müteallik bir diyeceği olup olmadığını beyan için usulü dairesinde davet olunur. Bunlar davete icabet etmez veya davet sebebine ait hususlar hakkında kabule şayan bir iddia dermeyan eylemezse mahkeme belediye namına tescil muamelesinin icrasına karar vererek keyfiyeti bir müzekkere ile tapu dairesine bildirir.
Mahkemeye müracaat lâzımgelen hallerde istimlâk olunacak yerlere hemen vaz’iyet olunması zarurî bulunursa belediyece gayrimenkulün değer paha sayılan kıymeti % 20 fazlasile 13 üncü maddede yazılı bankalara yatırılarak makbuzu dosyasile birlikte mahkemeye verilir ve o yerin belediye namına tescili istenilir. İstimlâk olunacak gayrimenkulün hakem heyetinin kıymet takdirine esas olacak bütün vaziyeti, tesbiti delâil suretile mahkemece tevsik ettirilir.
Bu muamelelerin icrasında dahi gayrimenkul sahibinin ve alâkalıların belediyenin müracaatinden itibaren nihayet bir hafta içinde mahkeme tarafından davet olunması lâzımdır. Muayyen günde gelmiyenlerin gıyaplarında bu muamele yapılır.
Tasarrufu münazaalı olan gayrimenkullerin istimlâkinde, belediye, mahkemeye müracaat ederek 8 inci maddeye göre hakemler marifetile takdir ettireceği kıymeti, sahibinin taayyününde kendilerine verilmek üzere bankaya yatırarak, o yere vaz’iyet edebilir. Mutasarrıflar arasındaki İhtilâfta belediye hasım olamaz.
Belediye namına tapu dairelerince tescili yapılan gayrimenkullerin tahliyelerini başkaca hükme hacet kalmaksızın belediye icra dairesinden istiyebilir.
İcra daireleri gayrimenkul ellerinde bulunanlara on beş gün içinde tahliye ve teslimini bir tahliye emri tebliği suretile bildirir. Bu müddet bitince gayrimenkul usulü dairesinde tahliye olunarak belediyeye teslim edilir.
Bu yerler başkasına kiralı ise tahliye olunması sebebile kiracı kiralıyandan tazminat istiyemez.
Bir yolun veya bir meydanın genişletilmesine veya yeniden açılmasına karar verildikte yolun veya meydanın genişliğinden fazla olarak taraflarından yirmişer metreye kadar binalı ve binasız yerleri istimlâke belediye salahiyetlidir.
İstimlâk sebebile sokağın yüzüne çıkmakla veya her ne suretle olursa olsun sokağın yüzü artmakla yahut yüzünde bulunduğu yollar genişlemekle kıymeti artan yerlerin eski kıymetile yeni kıymeti arasındaki farkın üçte biri şerefiye olarak bir defaya mahsus olmak ve beş senede ve beş taksitte tahsil edilmek üzere belediye vergi ve resimlerinin tahsiline dair olan hükümlere göre istifa olunur.
Kat'ileşen şerefiye borçları, belediyelerin talebile duruşma yapılmaksızın mahkemece verilecek karar ve yazılacak müzekkere üzerine tapu dairesince o gayrimenkulün sicilline şerh verilir. Bu suretle tapu sicilline şerh verilmiş olan gayrimenkulu satın alanlar bu borcu ödemekle mükelleftirler.
Kıymetin artması bir kısmın istimlâkinden İleri gelen gayrimenkullerden yukarıki fıkra mucibince alınması lâzımgelen şerefiyenin tamamı istimlâk bedelinden mahsup edilir,
İstimlâk olunacak yerlerde yapılması mukarrer olan inşaat ve tesisattan belediye vaz geçer ve muameleyi iptal ederse veya istimlâk muamelesinin kafileşmesinden itibaren üç sene içinde belediyece birinci maddede yazılı istimlâk lüzumunu icap ettiren herhangi bir tesisat yapılmıyarak istimlâk olunan yer olduğu gibi bırakılırsa sahipleri istimlâk bedelini iade ederek o yeri geri alabilirler.
Bu kanun hükümleri Ankara İmar Müdürlüğünce yapılacak istimlâk muameleleri hakkında dahi caridir.
21 kânunusani 1329 tarihli İstanbulda ve vilâyatta devairi belediye namına istimlâk olunacak mahallerin sureti istimlâki hakkındaki kanunu muvakkat ile bu kanunun bazı maddelerini muaddil 14 şubat 1340 tarih ve 413 sayılı kanun mülgadır.
Bu kanunun neşri tarihinde kafileşmemiş olan istimlâk işlerinde de bu kanun hükümleri tatbik olunur.
Bu kanun neşri tarihinden itibaren mer'idir.
Bu kanun hükümlerini icraya İcra Vekilleri Heyeti memurdur. 6/6/1934
