657 Devlet Memurları Kanunu

KISIM - I

Genel hükümler

BÖLÜM: 1

Kapsam, amaç, temel ilkeler, istihdam şekilleri

Kapsam:

Bu kanun, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerde çalışan, genel veya katma bütçelerden veya bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlardan veyahut kefalet sandıklarından aylık alanlara uygulanır.

Hâkim ve savcı sınıfından olanlarla, subay ve astsubaylar bu kanun hükümlerine tabi değildirler.

Üniversite öğretim üyeleri ve yardımcıları, malî hükümler dışında Üniversiteler Kanunu ile aynı kanunun ek ve tadillerine tabidirler.

İl özel idareleri ve belediyeler personeli hakkında kendi özel kanunları hükümleri uygulanır.

Amaç:

Bu kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.

Bakanlar Kurulu bu kanunun uygulanmasını göstermek veya emrettiği hususları belirtmek üzere tüzükler çıkarır ve bu kanuna dayanılarak çıkarılacak tüzüklerin uygulanmasını gösteren yönetmelikler Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulur.

Temel ilkeler:

Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır:

Sınıflandırma:

A) Devlet kamu hizmetleri görevlerini ve bu görevlerde çalışan Devlet memurlarını görevlerin gerektirdiği niteliklere, mesleklere ve Devlet için taşıdığı değere göre sınıflara ayırmaktır.

Kariyer:

B) Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânını sağlamaktır.

Liyakat:

C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır.

İstihdam şekilleri:

Bu kanunda geçen:

Devlet memuru:

A) «Devlet memuru» deyimi, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlere devamlı vazife görmek üzere atanan genel veya katma bütçelerden veya bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlardan veyahut kefalet sandıklarından aylık alan kişileri,

Sözleşmeli personel:

B) «Sözleşmeli personel» deyimi, yurtta yapılamıyan özel ihtisas öğrenimine ihtiyaç gösteren belirli istisnai görevlerde kurumların bu kanundaki esaslara uygun olarak görev kanunları ile alacakları yetkiye dayanılarak, geçici süreli ve sözleşme ile çalıştırılan kişileri,

Yevmiyeli personel:

C) «Yevmiyeli personel» deyimi, Devlet kamu hizmetlerinin aslî mahiyette olmıyan işlerinde bedenen, belirli ve geçici süre için, gündelikle çalıştırılan kişileri,

İfade eder.

Üç istihdam şekli dışında personel çalıştırılamıyacağı:

Bu kanuna tabi kurumlar dördüncü maddede yazılı üç istihdam şekli dışında personel çalıştıramazlar.

BÖLÜM: 2

Ödevler ve sorumluluklar

Sadakat:

Devlet memurları, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına sadakatla bağlı kalmak ve Türkiye Cumhuriyeti kanunlarını sadakatla uygulamak zorundadırlar.

Tarafsızlık:

Devlet memurları, siyasi partilere üye olamazlar; herhangi bir siyasi parti veya kişinin yararını veya zararını hedef tutan bir davranışta bulunamazlar; görevlerini yerime getirirlerken dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayırımı yapamazlar.

Davranış ve işbirliği:

Devlet memurları, resmî sıfatlarının gerektirdiği itibar ve güvene lâyık olduklarını hizmet içindeki ve dışındaki davranışlarıyla göstermek zorundadırlar.

Devlet memurlarının işbirliği içinde çalışmaları esastır.

Yurt dışında davranış:

Devlet memurlarından sürekli veya geçici görevle veya yetişme, inceleme ve araştırma için yabancı memleketlerde bulunanlar Devlet itibarını veya görev haysiyetini zedeleyici fiil ve davranışlarda bulunamazlar.

Âmire karşı sorumluluk:

Devlet memurları, görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden âmirlerine karşı sorumludurlar.

Emirlerin yürütülmesi, kanunsuz emir:

Devlet memuru, âmirinin verdiği emirleri yerine getirmekle ödevlidir.

Devlet memuru, âmirinden aldığı emri, Anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik hükümlerine aykırı görürse, yerine getirmez ve bu aykırılığı, o emri verene bildirir. Ancak âmir emrinde ısrar eder ve bu emrini yazı ile yenilerse, emri yerine getiren sorumlu olmaz; sorumluluk emri verene aittir.

Konusu suç teşkil eden emir, hiçbir suretle yerine getirilmez; yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz.

Devlet memuru, âmirinden aldığı emri, konusu suç olmadığı halde yanlış takdirle suç sayar ve emri yürütmezse âmir, gecikmesinin zarar getirebileceği hallerde, hizmetin diğer bir görevli tarafından yapılmasını sağlar veya gerekirse kendisi yapar.

Acele hallerde kamu düzeninin ve kamu güvenliğinin korunması için kanunda gösterilen istisnalar saklıdır.

Kişisel sorumluluk:

Devlet memurları görevlerini dikkat ve itina ile yerine getirmek zorundadırlar. Görevleriyle ilgili olarak idareye verdikleri zararlardan ötürü Borçlar Kanununun haksız fiil esaslarına tabidirler.

Kişilerin uğradıkları zararlar:

Kişiler, kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan ötürü, bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil, ilgili kurum aleyhine dâva açarlar. Kurumun, genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakkı saklıdır.

Mal bildirimi:

Devlet memurları, kendileriyle eşlerine ve velâyetleri altındaki çocuklarına alt taşınır ve taşınmaz malları, alacak ve borçları hakkında, özel kanunda yazılı hükümler uyarınca, mal bildirimi verirler.

Basına bilgi veya demeç verme:

Kamu görevleri hakkında basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç, bakanın yetkili kılacağı görevli, illerde valiler veya yetkili kılacağı görevli tarafından verilebilir.

Askerî hizmet ile ilgili bilgilerin verilmesi özel kanunları hükümlerine tabidir.

Resmi belge, araç ve gereçlerin iadesi:

Devlet memurları, görevleri sona erdiği zaman, ellerinde bulunan, görevle ilgili resmî belgeleri, araç ve gereçleri iade etmek zorundadırlar.

Bu zorunluluk memurun mirasçılarına da şâmildir.

BÖLÜM: 3

Genel haklar

Uygulamayı isteme hakkı:

Devlet memurları, bu kanun ve bu kanuna dayanılarak yayınlanan tüzük ve yönetmeliklere göre tâyin ve tesbit olunup yürürlükte bulanan hükümlerin kendileri hakkında aynen uygulanmasını istemek hakkına sahiptirler.

Güvenlik:

Kanunlarda yazılı haller dışında Devlet memurunun memurluğuna son verilemez, aylık ve başka hakları elinden alınamaz.

Emeklilik:

Devlet memurlarının, özel kanununda yazılı belirli şartlar içinde, emeklilik hakları vardır.

Çekilme:

Devlet memurları, bu kanunda belirtilen esaslara göre memurluktan çekilebilirler.

Şikâyet ve dâva açma:

Devlet memurları, üstleri veya kurumlan tarafından kendilerine uygulanan idari eylem ve işlemlerden dolayı şikâyet etme ve bunlara karşı dâva açma hakkına sahiptirler.

Sendika kurma:

Devlet memurları, özel kanununda belirtilen hükümler uyarınca sendika ve meslek birlikleri kurabilir ve bunlara üye olabilirler.

Bu meslek teşekkülleri, özel kanunundaki hükümler uyarınca mesleklerinin ve üyelerinin müşterek halk ve menfaatlerini yetkili merciler önünde ararlar.

İzin:

Devlet memurları, bu kanunda gösterilen süre ve şartlarla izin hakkına sahiptirler.

Kovuşturma ve yargılama:

Devlet memurlarının görevleri ile ilgili veya görevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılması ve haklarında dâva açılması özel hükümlere tabidir.

İsnat ve iftiralara karşı koruma:

Devlet memurları hakkındaki ihbar ve şikâyetler, garaz veya mücerret hakaret için, uydurma bir suç isnadı suretiyle yapıldığı ve soruşturma veya yargılamanın tabi olduğu kanuni işlem sonucunda bu isnat sabit olmadığı takdirde, merkezde bu memurun en büyük âmiri, illerde valiler, isnatta bulunanlar hakkında kamu dâvası açılmasını Cumhuriyet Savcılığından isterler.

BÖLÜM: 4

Yasaklar

Birlikte çekilme yasağı:

Devlet memurlarının, kamu hizmetlerini aksatacak şekilde memurluktan birlikte çekilmeleri yasaktır.

Grev yasağı:

Devlet memurlarının greve karar vermeleri, grev tertiplemeleri, ilân etmeleri, bu yolda propaganda yapmaları yasaktır.

Devlet memurları, herhangi bir greve veya grev teşebbüsüne katılamaz, grevi destekliyemez veya teşvik edemezler.

Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı:

Devlet memurları, Türk Ticaret Kanununa göre «tacir» veya «esnaf» sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunamazlar, ticari mümessil ve ticari vekil olamazlar, kolektif şirket ortaklığı ile komandit şirkette komandite ortaklığa giremezler ve ticaret şirketlerinde müdürlük, idare meclisi üyeliği ve murakıplık görevlerini deruhde edemezler. Devlet memurlarının üyesi oldukları yapı ve tüketim kooperatiflerindeki yönetim ve denetim görenleri bu yasaklamanın dışındadır.

Yukardaki fıkrada gösterilenler dışında kalan kazanç getirici faaliyetlerden hangilerinin Devlet memurları tarafından yapılamıyacağı, sınıfının tüzüğünde belirtilir.

Eşleri birinci fıkrada gösterilen faaliyetlerde bulunan Devlet memurları, bu durumu 15 gün içinde bağlı oldukları kuruma bildirmekle yükümlüdürler.

Hediye alma, menfaat sağlama yasağı:

Devlet memurlarının doğrudan doğruya veya aracı eliyle hediye istemeleri ve görevleri sırasında olmasa dahi menfaat sağlama amacı ile hediye kabul etmeleri veya iş sahiplerinden borç para istemeleri ve almaları yasaktır.

Denetimindeki teşebbüsten menfaat sağlama yasağı:

Devlet memurunun, denetimi altında bulunan veya kendi görevi veya mensup olduğu kurum ile ilgisi olan bir teşebbüsten, doğrudan doğruya veya aracı eliyle her ne ad altında olursa olsun bir menfaat sağlaması yasaktır.

Gizli bilgileri açıklama yasağı:

Devlet memurlarının kamu hizmetleri ile ilgili gizli bilgileri, görevlerinden ayrılmış bile olsalar, yetkili bakanın veya yetkili kıldığı görevlinin, illerde vali veya yetkili kıldığı görevlinin yazılı izni olmadıkça açıklamaları yasaktır.

KISIM - II

Sınıflandırma

Sınıf:

Sınıf, bu kanuna tabi kurumlarda müşterek yetişme ve meslek niteliklerini gerektiren Devlet kamu hizmetleri ile bu hizmetler için tesbit edilen kadrolara atanan Devlet memurlarının toplamından meydana gelir.

Kadroların tespiti:

Bu kanuna tabi kurumlarda, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği bütün görevler için görev yerleri belirtilerek kadrolar tesbit olunur.

Sözleşmeli personel ile yevmiyeli personelin kadroları, kadro cetvellerinde sayıları belli edilerek alacakları ücretlerin en az ve en çok hadleri gösterilmek suretiyle tesbit olunur.

Bu kurumlarda kadrolar dışında hiçbir kimse çalıştırılamaz.

Genel Kadro Kanunu ile görev yerleri belirtilerek tespit olunan kadrolara atanan memurlar başka bir yerde çalıştırılamazlar.

Kadroların hazırlanması:

Bu kanuna tabi kurumların görevlerini başarı ile yapmalarına yetecek kadrolar, görev yerleri belirtilerek kurum, Maliye Bakanlığı ve Başbakanlık Devlet Personel Dairesi yetkili temsilcilerinin birleşik kararı ile hazırlanır.

Genel kadro kanun tasarının hazırlanması:

33 üncü ve 34 üncü maddelere göre her kurum için hazırlanan kadrolar, kurum tarafından çalıştırılacak:

A) Devlet memurlarının:

1. Kadro unvanını,

2. Sınıfını,

3. Derecesini,

4. Derecelerin en az ve en çok göstergelerini,

5. Kadro adedini,

B) Sözleşmeli personelin:

1. Kadro adedini,

2. Her kadronun karşılığının yıllık en az ve en çok tutarını,

3. Özel ihtisasın tanımını,

4. 4 üncü maddenin (B) bendinde tanımı yapılmış özel ihtisası veren öğrenimin yurt içinde yapılmadığına dair Millî Eğitim Bakanlığından ve üniversitelerarası kuruldan ayrı ayrı belge alındığına dair kaydı,

C) Yevmiyeli personelin adedleri ile gündeliklerinin en az ve en çok miktarlarını,

Gösteren ve her kurum için hazırlanmış bulunan kadro cetvelleri «Genel kadro kanun tasarısı» adı altında düzenlenerek Maliye Bakanlığı tarafından Bakanlar Kuruluna sunulur.

Genel Kadro Kanununda değişiklik gerektiği hallerde yukardaki maddelere göre işlem yapılır.

Sınıfların tesisi:

Başbakanlık Devlet Personel Dairesi, Maliye Başkanlığı ve ilgili kurumların yazılı görüşlerini de alarak yönetici ve icracı sınıfları ile büro sınıflarını, 5/1/1961 tarihli ve 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi hakkındaki Kanun gereğince sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi için gereken sınıfları ve müşterek yetişme nitelikleri olan bilimsel, teknik, meslekî ve diğer sınıfları tesis eder.

Başbakanlık Devlet Personel Dairesi bu sınıfların tüzüklerini Maliye Bakanlığı ve ilgili kuramların ve Devlet personel sendikaları veya meslek birliklerinin, federasyonlarının veya konfederasyonlarının yazılı görüşlerini de alarak hazırlar ve Bakanlar Kuruluna sunar.

Bu sınıf tüzüklerinde:

a) Bu kanundaki,

b) Genel kadro kanunundaki, ilgili hükümlerin her sınıf için özellik taşıyan hususları belirtilir.

Meslekî ihtisasla ilgili idari kadrolara meslekî, teknik ve bilimsel sınıflardan ve yönetici sınıftan atama yapılır. Yönetici sınıfa, imtihanla üniversite ve yüksek okul mezunları alınır.

Cumhuriyet Senatosu ve Millet Meclisi Teşkilâtında görevli memurlar için sınıflar tesis olunur.

Derece:

Derece, sınıf içerisinde, görevin önem veya sorumluluğunun artışı ile ayarlı yükselme adımıdır.

Gerektiren hizmetler için tek dereceli sınıflar tesis edilir.

Kademe:

Kademe, derece içerisinde, görevin önemi veya sorumluluğu artmadan, Devlet memurunun olumlu sicil almasına ve bulunduğu derecedeki hizmet süresine bağlı olarak aylığındaki ilerleyiş adımıdır.

Sınıf dışında kadro ihdas edilemeyeceği:

Bu kanuna tabi kuramlarda sınıflar dışında memurluk kadroları ihdas edilemez.

Sınıflandırmada yaş:

Genel olarak 18 yaşını tamamlıyanlar Devlet memuru olabilirler.

Bir meslek veya sanat oklunu bitirenler en az onbeş yaşını doldurmuş olmak ve Türk Kanunu Medenisinin 12 nci maddesine göre kazai rüşt kararı almak şartı ile sınıf tüzüklerinde belli edilen Devlet memurluklarına atanabilirler.

Sınıf tüzüğünde, bir sınıfa girebilmek ve gerekirse sınıflar içerisindeki derecelere geçebilmek için şart koşulacak en küçük ve en büyük yaş hadleri belirtilir.

Sınıflandırmada öğrenim derecesi:

Genel olarak ortaokulu bitirenler Devlet memuru olabilirler.

Sınıf tüzüğünde belirtilen bazı hizmetler için Devlet memurluğuna ilkokulu bitirenlerin de alınmaları caizdir.

Sınıf tüzüğünde, bir sınıfa veya gerekirse sınıflar içinde derecelere girebilmek için şart koşulacak daha yüksek öğrenim dereceleri, lüzumlu hallerde okul isimleri ve öğrenim dallan sayılarak belirtilir.

Yetişme ve deneme süreleri:

Gerektiren görevlerde sınıfın tüzüğünde belirtilen derecelere yükselen Devlet memurları, 6 seneden çok olmamak üzere bir yetişme ve deneme süresi geçirirler.

Bu yetişme ve deneme süresinin sonunda sınıfının tüzüğünde belirtilen esas ve şartlara göre başarı sağlıyamıyan Devlet memurları hakkında yapılacak işlem, sınıfının tüzüğünde belirtilir.

Göstergeler:

Bu kanuna tabi kurumların kadrolarında aylıklar, hizmetin Devlet için taşıdığı değere göre tesbit edilir.

Sınıf tüzüklerinde, aylıklar, hizmetin Devlet için taşıdığı değer, yarsa, hizmet riski, değişik hizmet şartları ve sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi için gereken özel şartlar hesaba katılarak diğer hizmetlerin Devlet için taşıdığı değerlerle orantılı olarak her derece ve kademe için gösterge rakamları ile belirtilir.

En düşük gösterge 70 ve en yüksek gösterge 1 000 dir.

Çalışma yaş hadleri:

Hizmetin özelliğine göre, her sınıfta ve gerekiyorsa her derecede, Devlet memurlarının yaş haddi ile zorunlu olarak emekliye çıkarılacakları yaşlar, sınıf tüzüklerinde gösterilir.

Bu suretle Devlet memuru 45 yaşından evvel emekliye çıkarılamaz, 65 yaşından sonra çalıştırılamaz.

Memurun başka görevde çalıştırılamayacağı:

Hiçbir Devlet memuru, sınıfının ve sınıfının içindeki derecesinin görevlerinden başka bir görevde çalıştırılamaz.

KISIM - III

Devlet memurluğuna alınma

BÖLÜM: 1

Usul

Atanma yapılacak boş kadroların bildirilmesi:

Kurumlar, altı aylık devre içinde personel atanmasına lüzum gördükleri boş kadroların sayılarını, sınıf ve derecelerini belirterek Başbakanlık Devlet Personel Dairesine altı ayda bir bildirmeye mecburdurlar.

Duyurma:

Başbakanlık Devlet Personel Dairesi:

a) Atanma yapılacak boş kadroların sınıf ve derecelerini,

b) Kadroların bulundukları kurum ve yerlerini,

c) Kadrolara alınacak personel, sayılarını,

ç) Kadroların aylık miktarlarını,

d) Alınacak personelin genel ve özel şartlarını,

e) En son başvurma tarihini,

f) Başvurulacak mercileri,

g) Yarışma sınavı ile atanma yapılacaklarda ayrıca sınav yerlerini ve zamanlarını.

Başvurma süresinin bitiminden en az onbeş gün önce radyo, Resmî Gazete ve uygun görülecek diğer araçlarla duyurmaya mecburdur.

Sınavsız atanma yapılacak yerlere kadro adedinden fazla istekli bulunduğu takdirde açılacak sınavın gün ve yerini yukardaki şartlara uygun olarak ayrıca duyurmaya mecburdur.

BÖLÜM : 2

Şartlar

Genel ve özel şartlar:

Devlet memurluğuna alınacaklarda aşağıdaki genel ve özel şartlar aranır:

A) Genel şartlar:

1. Türk vatandaşı olmak,

2. Bu kanunun 40 ıncı maddesindeki yaş şartlarını taşımak,

3. Bu kanunun 41 inci maddesinde yazılı öğrenim şartlarını taşımak,

4. Kamu haklarından mahrum bulunmamak,

5. Ağır hapis veya 6 aydan fazla hapis veyahut affa uğramış olsalar bile zimmet, ihtilâs, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflâs gibi yüz kızartıcı bir fiilden dolayı hapis cezasından hükümlü bulunmamak.

6. Askerlik durumu itibariyle:

a) Askerlikle ilgisi bulunmamak,

b) Askerlik çağına gelmemiş bulunmak,

c) Askerlik çağma gelmiş ise, eylemli askerlik hizmetini yapmış yahut ertelenmiş veya yedek sınıfa geçirilmiş olmak.

7. Görevini devamlı yapmasına engel olabilecek vücut veya akıl hastalığı veya vücut sakatlığı ile özürlü bulunmamak.

B) Özel şartlar:

Hizmet göreceği sınıfın özel tüzüğünde belirtilen:

1. Öğretim veya eğitim kuramlarının birinden diploma almış olmak,

2. Diğer şartları taşımak.

Yarışma sınavlarına katılma:

Devlet kamu hizmetlerine girmek istiyenlerden genel ve özel şartları haiz bulunmıyanlar yarışma sınavına katılamazlar.

Genel ve özel şartları haiz olanların girmek istedikleri sınıfın yarışma sınavına katılmaları ve sınavı kazanmış olmaları şarttır.

Yarışma sınavına tabi tutulmadan girilebilecek görevler sınıf tüzüklerinde gösterilir.

Yarışma sınavlarının yapılması:

Yarışma sınavlarının tertiplenmesi ve yürütülmesi Başbakanlık Devlet Personel Dairesinin gözetimi ve denetimi altında yapılır.

Kurumlararası sınıflara alınacak personel için tertip edilecek yarışma sınavları, Başbakanlık Devlet Personel Dairesi tarafından kurulacak «Sınav kurulları» nca;

Kurumsal sınıflara alınacak personel için tertip edilecek yarışma sınavları Devlet Personel Dairesinin gözetimi altında kurumları tarafından kurulacak «Sınav kurulları» nca yapılır.

Sınavlara karşı itiraz mercii Devlet Personel Dairesidir.

Yarışma sınavlarının yapılması:

Her yarışma sınavının sonucu, sınava girip kazananların başarı sıralarına göre «Başarı listesi» şeklinde Resmî Gazete ile yayınlanır ve yazı ile ilgililere bildirilir.