EN
TR
BİRİNCİ KISIM
Amaç, Görev ve Teşkilat
Amaç
Bu Kanunun amacı, Dışişleri Bakanlığının kuruluş, görev ve teşkilatına ilişkin esasları düzenlemektir.
Dışişleri Bakanlığının görev ve yetkileri
Dışişleri Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır:
a) Hükümetçe tayin ve tespit edilecek esaslara göre dış politikayı uygulamak ve Türkiye Cumhuriyetinin yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlarla ilişkilerini yürütmek.
b) Türkiye Cumhuriyetinin dış politikasının tespiti için hazırlık çalışmaları yapmak ve tekliflerde bulunmak, tespit edilecek dış politikayı yürütmek ve koordine etmek.
c) T.C. uyruklu gerçek ve tüzel kişilerin yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlar karşısındaki hak ve menfaatlerini korumak, geliştirmek ve bu alanlarda diplomasi ve konsolosluk himayesini sağlamak.
d) Türkiye Cumhuriyetinin yabancı devletlerle, bunların temsilcilikleri ve temsilcileri ile, milletlerarası teşkilatlarla, ilgili Bakanlıklarla işbirliği yapmak suretiyle temas ve müzakerelerini yürütmek, bu temas ve müzakereler sonucu gerekiyorsa milletlerarası anlaşmaları yine diğer Bakanlıklarla işbirliği ile yapmak.
e) Diğer bakanlık ve kuruluşların dış politikayı etkileyen faaliyet ve temaslarının devletin dış politikasına uygunluğunu sağlamak, bu kuruluşların uluslararası kuruluşlar ve yabancı kamu ve özel kuruluşlarıyla kendi görev alanlarına giren temaslarının koordinasyonunu sağlamak ve bunlara katılmak.
f) Malî, iktisadî ve diğer teknik konularda ilgili kurum ve kuruluşlarca yürütülmesi gereken veya statülerinde, üyelerinin ve ortaklarının belli Bakanlık veya merci vasıtasıyla istem yapacağı belirtilen milletlerarası kuruluşlarla yürütülecek dış temas ve müzakerelerin dış politikaya uygun olarak yürütülmelerini gözetmek, gerekirse bunlara katılmak.
g) Türkiye Cumhuriyetini temsil yetkisine sahip olarak Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile belli bir geçici görevle görevlendirilen Temsilciler ve Temsil Heyetlerine Türkiye Cumhuriyetini bağlayacak hususlarda hükümetin emir ve talimatlarını iletmek, bu Temsilci ve Temsil Heyetlerinin ihtisasa dair hususlarda ihtiyaç duyacakları talimatları ilgili Bakanlıklar ile istişare suretiyle tespit edip onlara iletmek; bu gibi Heyetlerin Başkanları ilgili Bakanlıklardan ise bu Heyetlerde temsilci bulundurmak.
h) Yabancı devletler ve milletlerarası kuruluşlar nezdinde temsil işlerini yetkili makam olarak yürütmek.
i) Yabancı devletler ve milletlerarası kuruluşlardaki gelişmeleri ve bunlar arasındaki ilişkileri takip etmek.
j) Türkiye Cumhuriyetinin Devlet ve Dışişleri protokolünü düzenlemek ve yürütmek.
k) Yetki belgesi, onaylama belgesi ve milletlerarası hukuk ve tatbikatın gerektirdiği her türlü belgeyi hazırlamak, alıp vermek, örneklerini hazırlamak, Türkiye Cumhuriyeti adına yapılan anlaşmaları usulüne uygun olarak tescil ettirmek, bunların sicillerini tutmak.
l) Kanunlarla kendisine verilen diğer görevleri yapmak.
Teşkilat
Dışişleri Bakanlığı, merkez teşkilatı ve yurtdışı teşkilatından meydana gelir.
İKİNCİ KISIM
Bakanlık Merkez ve Yurtdışı Teşkilatı
Merkez teşkilatı
Bakanlık merkez teşkilatı ana hizmet birimleri, danışma ve denetim birimleri, yardımcı birimler ve bağlı kuruluşlardan meydana gelir.
BİRİNCİ BÖLÜM
Bakanlık Makamı
Bakan
Bakan, Bakanlık kuruluşunun en üst amiridir. Bakanlık hizmetlerinin mevzuata, Hükümetin genel siyasetine uygun olarak yürütülmesini ve Bakanlığın faaliyet alanına giren konularda diğer bakanlıklarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla görevli ve Başbakana karşı sorumludur.
Bakan, emri altındakilerin eylem ve işlemlerinden sorumlu olup, Bakanlık merkez ve yurtdışı teşkilatının faaliyetlerini, işlemlerini ve hesaplarını denetlemekle görevlidir.
Müsteşar
Müsteşar, Bakanın emrinde ve onun yardımcısı olup, Bakanlık hizmetlerini Bakan adına ve Bakanın direktif ve emirleri yönünde Bakanlığın amaç ve politikalarına, kalkınma planlarına ve yıllık programlara, mevzuat hükümlerine uygun olarak düzenler ve yürütür. Bu amaçla Bakanlık Teftiş Kurulu hariç Bakanlık kuruluşlarına gereken emirleri verir ve bunların uygulanmasını takip ve temin eder.
Müsteşar, yukarıda belirtilen hizmetlerin yürütülmesinden Bakana karşı sorumludur.
Müsteşar yardımcısı
Bakanlıkta ana hizmet birimleri, danışma ve denetim birimleriyle yardımcı hizmet birimlerinin ve yurtdışı kuruluşlarının yönetim ve koordinasyonunda Müsteşara yardımcı olmak üzere, yedi Müsteşar yardımcısı görevlendirilebilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Ana Hizmet Birimleri
Ana hizmet birimleri
Dışişleri Bakanlığındaki ana hizmet birimleri onbeş genel müdürlük ve üç bağımsız daire başkanlığından meydana gelir.
Bunların isimleri ve görev alanları Bakan onayı ile belirlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Danışma ve Denetim Birimleri
Danışma ve denetim birimleri
Dışişleri Bakanlığı yurtiçi kuruluşlarındaki danışma ve denetim birimleri şunlardır:
a) Dış Politika Danışma Kurulu Başkanlığı,
b) Stratejik Araştırmalar-Merkezi, Tercüme Merkezi,
c) Teftiş Kurulu Başkanlığı,
d) Hukuk Müşavirliği,
e) Bakanlık Müşavirleri.
Dış Politika Danışma Kurulu Başkanlığı, Stratejik Araştırmalar Merkezi, Tercüme Merkezi
a) Dış Politika Danışma Kurulu, Müsteşarın Başkanlığında altı üye ile Müsteşar Yardımcıları, Müsteşarın görevlendireceği hukuk müşaviri ve ilgili birimin yetkilisinden meydana gelir.
Müsteşarın gerek görmesi halinde, görüşülen konu ile ilgili diğer birimlerin yetkilileri de Kurul toplantılarına katılabilir.
Kurul, Türkiye’nin dış politikasının yönlendirilmesi ve uygulanışı hakkında Başkanın isteği üzerine değerlendirmeler yapar ve görüş bildirir.
b) Belirli uluslararası konular üzerinde inceleme ve araştırmalar yapmak, bu konularda oluşturulan Bakanlık dışı görüşlerin bilimsel tanışma ve işbirliği ortamı içinde değerlendirilerek yeni görüş ve fikirlerin oluşturulmasına olanak vermek ve bu konularda Bakanlığa katkı sağlamak amacı ile üniversitelerin, basının veya ilgili diğer resmi yahut özel kurumların uzmanları, emekli büyükelçiler ile Bakanın uygun göreceği kişilerden meydana gelen bir Stratejik Araştırmalar Merkezi kurulur.
Merkezin başkanı Bakan tarafından tayin olunur.
Merkez, Bakanlık dışı yerli ve yabancı özel ve tüzel kişilere bedeli mukabilinde araştırma, etüd, proje yaptırabilir.
Müsteşara bağlı olan Merkezin kuruluş, çalışma şekil ve şartları yönetmelikle düzenlenir.
c) Bütün kamu kurum ve kuruluşlarının görev alanına giren ve ülkemizin taraf olacağı her türlü uluslararası andlaşma ve anlaşmalar ile sözleşmeleri tercüme etmek veya yapılmış olan tercümeleri denetlemek üzere Tercüme Merkezi kurulur.
Teftiş Kurulu Başkanlığı
Teftiş Kurulu, Bakanın emri yahut onayı üzerine Bakan adına Bakanlık merkez ve yurtdışı teşkilatının, her türlü faaliyet ve işlemleri ile ilgili olarak denetleme, inceleme ve soruşturma işlerini yürütür.
Teftiş Kurutunun görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usulleri yönetmelikle düzenlenir.
Hukuk Müşavirliği
Hukuk Müşavirliğinin görevleri şunlardır:
a) Milletlerarası andlaşmaların uygulanması, değiştirilmesi ve sona erdirilmesi konularında görüş bildirmek, milletlerarası hukuktaki gelişmeleri takip etmek ve değerlendirmek,
b) Bakanlığın diğer birimleri tarafından sorulan hukukî konular ile hukukî, malî, cezaî sonuçlar doğuracak işlemler hakkında görüş bildirmek,
c) Bakanlığın menfaatlerini koruyucu, anlaşmazlıkları önleyici hukukî tedbirleri zamanında almak, anlaşma ve sözleşmelerin bu esaslara uygun olarak yapılmasına yardımcı olmak,
d) 8 Ocak 1943 tarih ve 4353 sayılı Kanun hükümlerine göre adlî ve idari davalarda gerekli bilgileri hazırlamak ve hazineyi ilgilendirmeyen idarî davalarda Bakanlığı temsil etmek,
e) Bakanlık birimleri tarafından hazırlanan veya Başbakanlık yahut diğer Bakanlıklardan gönderilen kanun, tüzük ve yönetmelik tasarılarını Makamın talebi üzerine hukukî açıdan inceleyerek görüş bildirmek.
Bakanlık Müşavirleri
Bakanlıkça özellik taşıyan konularda Bakana yardımcı olmak üzere otuz Bakanlık Müşaviri görevlendirilebilir.
Bakanlık müşavirleri Bakanlık makamına bağlıdır.
Bunlardan yabancı ülkelerde Büyükelçilik yapmış olup merkezde görevlendirilmiş olanlar Büyükelçi unvanını muhafaza ederler.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Yardımcı Birimler
Yardımcı birimler
Dışişleri Bakanlığındaki yardımcı birimler şunlardır:
a) Eğitim Merkezi Başkanlığı,
b) İdari ve Malî İşler Dairesi Başkanlığı,
c) Personel Dairesi Başkanlığı,
d) Arşiv ve Ulaştırma Dairesi Başkanlığı,
e) Savunma Sekreterliği,
f) Özel Kalem Müdürlüğü,
g) Özel Müşavirlik,
h) Bakanlık Komisyonu.
Eğitim Merkezi Başkanlığı
Dışişleri Eğitim Merkezi, Dışişleri memur adayları ile memurlarının ve yurtdışı teşkilatta görevlendirilecek diğer kamu kurum ve kuruluşları görevlilerinin hizmet içi eğitimini sağlamak ve diplomasi ve konsolosluk hizmetleri konularında araştırma ve incelemeler yapmakla görevlidir.
Dışişleri Eğitim Merkezi, merkez teşkilatta görevli Büyükelçiler arasından atanan bir Başkan ile yine meslek memurları arasından atanacak Eğitim Merkezi Sekreteri tarafından yönetilir.
Dışişleri Eğitim Merkezinin çalışma düzeni ile ilgili kurallar yönetmelikle belirlenir.
İdarî ve Malî İşler Dairesi Başkanlığı
İdarî ve Malî İşler Dairesi Başkanlığının görevleri şunlardır:
a) Bakanlık için gerekli araç, gereç ve malzemenin temini ile ilgili hizmetleri yürütmek,
b) İhtiyaç duyulan bina ve arazinin kiralanma, satın alma işlemlerini yürütmek,
c) Bakanlığın malî işlerle ilgili hizmetlerini yürütmek,
d) Temizlik, aydınlatma, ısıtma, bakım, onarım ve taşıma hizmetlerini yapmak,
e) Sosyal tesislerin kurulması ve yönetimi ile ilgili hizmetleri düzenlemek ve yürütmek,
f) Bakan ve Müsteşarca verilecek diğer görevleri yapmak.
Personel Dairesi Başkanlığı
Personel Dairesi Başkanlığının görevleri şunlardır:
a) Bakanlığın insangücü planlaması ve personel politikasıyla ilgili çalışmaları yapmak, personel sisteminin geliştirilmesiyle ilgili önerilerde bulunmak,
b) Bakanlık personelinin atanma, özlük ve emeklilik işlemleri ile ilgili işleri yapmak,
c) Bakanlık personelinin ve ailelerinin sağlık hizmetlerinden yararlanmalarını sağlamak,
d) Bakanlıkça verilecek benzeri işleri yapmak.
Arşiv ve Ulaştırma Dairesi Başkanlığı
Arşiv ve Ulaştırma Dairesi Başkanlığının görevleri şunlardır:
a) Bakanlıkla dış temsilcilikler arasında haberleşmeyi yürütmek, gelen giden telgrafların kayıt, tasnif ve dağıtımını sağlamak,
b) Bakanlık ve dış temsilciliklerde mevcut haberleşme cihazlarının bakım ve ikmali ile haberleşmenin güvenliğini sağlamak,
c) Bakanlıkla dış temsilcilikler arasındaki yazışmaları periyodik kuryeler göndermek suretiyle sağlamak,
d) Diplomatik çanta ve kargoların sevkiyatını ve bunlara dair yazışmaları yürütmek,
e) Anlaşmaları ve temsilciliklerden gelen dokümanları tasnif ve muhafaza etmek, gereğinde ilgili dairelerin istifadesine sunmak,
f) Osmanlı arşivlerinin muhafazası ve tasnifi ile bunların kullanımına ilişkin düzenlemeleri yapmak.
Savunma Sekreterliği
Savunma Sekreterliği özel kanununda ve diğer kanunlarda gösterilen görevleri yerine getirir.
Özel Kalem Müdürlüğü
Bakanın resmî ve özel yazışmalarını yürütmek ve vereceği diğer görevleri yapmak üzere meslek memurları arasından görevlendirilecek bir Özel Kalem Müdürü bulunur.
Özel Müşavirlik
Bakanın ve Müsteşarın Bakanlık birim ve kuruluşları ile irtibatını süratle sağlamak, kendilerine verilen özel görevleri yürütmek ve gerekli araştırmaları yapmak üzere meslek memurları arasından görevlendirilecek birer Özel Müşavir bulunur.
Bakanlık Komisyonu
Dışişleri Bakanlığında, büyükelçiler ve daimi temsilciler dışında kalan bütün personelin terfî, tayin ve diğer özlük işlerini görüşmek ve kararlarını Bakanın onayına sunmak üzere Bakanlık Komisyonu teşkil edilir.
Komisyon, Müsteşarın Başkanlığında Müsteşar Yardımcıları, Bakanlık Sözcüsü ve Teftiş Kurulu Başkanından meydana gelir. Personel Dairesi Başkanı Komisyonun raportörlüğünü yapar. Komisyon Başkanının lüzum göreceği hallerde Komisyon toplantılarına Hukuk Müşaviri veya vekili de iştirak eder.
Yurtdışı Teşkilatı
Bakanlık, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Yurtdışı Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname esaslarına uygun olarak yurtdışı teşkilatı kurmaya yetkilidir.
Dışişleri Bakanlığının yurtdışı teşkilatı Büyükelçilikler, Daimi Temsilcilikler, Elçilikler, Özel Temsilcilikler, Büyükelçilik ve Elçilik Büroları, Başkonsolosluklar, Konsolosluklar, Muavin Konsolosluklar ile Konsolosluk Ajanlığı ve Fahri Başkonsolosluk ve Fahri Konsolosluklar ile Türk Kültür Merkezlerinden oluşur.
Büyükelçi
Büyükelçi, nezdinde görevli bulunduğu ülke veya ülkelerde Türkiye Cumhuriyeti Devletini ve Cumhurbaşkanını temsil eder ve o ülkede Büyükelçiliğe bağlı bütün birimlerin amiridir.
Dışişleri Bakanlığı meslek memurlarının Büyükelçi olarak atanmasında, merkezde en az Müstakil Daire Başkanı veya Genel Müdür Yardımcısı olarak en az iki yıl başarılı görev yapmış olmak şartı aranır. Bu görevleri yapmamış olup, yurtdışında Elçi-Müsteşar, Birinci Sınıf Başkonsolos olarak en az iki yıl başarıyla görev yapmış olanların Büyükelçi atanmaları mümkündür.
Büyükelçilerin Görevlerinin Sona Ermesi
Büyükelçilerin yurtdışı görev süresi, hizmetin gerektirdiği istisnalar dışında en çok altı yıldır. Yurtdışı görev süresi biten Dışişleri Bakanlığı meslek memuru büyükelçiler merkezde de Büyükelçi unvanını taşırlar ve bu unvanlarına uyan görevlere verilirler.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 59 uncu maddesi uyarınca Büyükelçi atananlar merkeze nakledildiklerinde Dışişleri Bakanlığı ile ilişkileri kesilir. Bunlardan diğer kamu kurum ve kuruluşlarına mensup olanların kurumlarındaki kadroları saklı tutulur ve bunlar merkeze döndüklerinde kurumlarına iade olunurlar.
Daimî Temsilci, Daimî Temsilci Yardımcısı
a) Daimî Temsilci, bir uluslararası kuruluşta Cumhuriyet Hükümetini temsil etmek üzere atanan memurdur. Daimî Temsilciler Büyükelçi unvanı taşır ve atanmaları Büyükelçiler gibi yapılır. Nezdinde Daimî Temsilcilik bulunmayan milletlerarası kuruluşlarda bir meslek memuruna temsilcilik görevi verilebilir.
b) Daimî Temsilcilikte görevli Birinci Derece Meslek Memurlarına Bakanlık Komisyonunun teklifi üzerine, Müsteşarın uygun görmesi ve Bakanın onayı ile Daimî Temsilci Yardımcısı unvanı verilebilir.
Bakanlığın gerekli görmesi halinde, Birleşmiş Milletler Nezdinde Türkiye Daimî Temsilciliğine, Misyon Şefi Büyükelçi Daimî Temsilci’nin yanısıra meslekten bir Büyükelçi, Büyükelçi-Daimî Temsilci Yardımcısı olarak atanabilir.
Özel Temsilci
Özel Temsilci, siyasî ilişkiler gereği bir ülke nezdinde Büyükelçi gibi akredite edilmeksizin o ülkede Türkiye’yi temsil etmek üzere veya özel bir misyonla görevlendirilen Büyükelçi veya Elçi unvanında temsilcilerdir. Geçici bazı görevler için Büyükelçi veya Elçi unvanı olmaksızın da Özel Temsilci görevlendirilebilir. Özel temsilci Bakanlar Kurulu Kararı ile atanır.
Maslahatgüzar
Diplomatik Misyon Şefinin yokluğunda en kıdemli meslek memuru ona geçici Maslahatgüzar olarak vekâlet eder. Bir ülke ile siyasî ilişkilerin durumunun Büyükelçi veya Elçi akredite edilmesine elvermemesi halinde o ülkede Maslahatgüzar görevlendirilebilir. Maslahatgüzar görevli olduğu ülkede misyon şefinin bütün yetki ve sorumluluklarını haizdir.
Diplomatik Temsilciliklerin Diğer Meslek Memurları
Diplomatik Temsilcilikte görevli Dışişleri Bakanlığı meslek memurları Elçi-Müsteşar, Daimî Temsilci Yardımcısı, Birinci Müsteşar, Müsteşar, Başkâtip, İkinci Kâtip, Üçüncü Kâtip ve Ataşe unvanlarını taşırlar.
Elçi-Müsteşar
Elçi - Müsteşar unvanını alabilmek için 1 inci dereceyi en az üç yıl önce almış ve merkezde en az Daire Başkanlığı, Bakan veya Müsteşar Özel Müşavirliği görevlerini fiilen en az iki yıl yapmış 1 inci derece meslek memurlarından, yönetmelikle tespit edilecek Büyükelçilik ve Daimi Temsilciliklerde Misyon Şefinden sonraki birinci meslek memuru olarak görevli veya görevlendirilecek olanlara Bakanlık Komisyonunun teklifi ile Bakan tarafından verilebilir. Bakanlık Komisyonu, dış politika konjonktürü gereklerine göre, nezdine Elçi - Müsteşar atanabilecek ülkelerde değişiklik yapabilir.
Elçi - Müsteşar unvanı merkezde ve Başkonsolosluklarda kullanılmaz. Daha önce Elçi - Müsteşar unvanı almış olanlar, bu Kanunun 24 üncü maddesi bakımından hakları saklı kalmakla birlikte, bu unvanı ancak nezdine Elçi - Müsteşar atanması mümkün olan misyonlarda görevlendirildikleri takdirde kullanabilirler.
Konsolosluk Memurları
Birinci Sınıf Başkonsolos ve Başkonsolos, Başkonsoloslukların; Konsolos, Konsoloslukların; Muavin Konsolos, Muavin Konsoloslukların en yüksek amiridir.
Birinci Sınıf Başkonsolos unvanı, 1. derece kadroyu en az üç yıl önce almış ve merkezde en az Daire Başkanlığı, Bakan veya Müsteşar Özel Müşavirliği görevlerini iki sene başarı ile yapmış meslek memurlarından Konsolosluk Şefi olarak görevli veya görevlendirilecek olanlara Bakanlık Komisyonunun teklifiyle Bakan tarafından verilebilir. Daha önce Büyükelçi, Elçi ve Elçi - Müsteşar unvanı almış olanlar Konsolosluk Şefi olarak atandıklarında Birinci Sınıl Başkonsolos unvanını taşırlar.
Konsolosluk Şefinin yokluğunda ona en kıdemli meslek memuru vekâlet eder.
Konsolosluk birimlerindeki maiyette meslek memurları; Başkonsolos Yardımcısı, Konsolos, Muavin Konsolos ve ataşe unvanı taşırlar.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Dışişleri Bakanlığı Memurları
Dışişleri Bakanlığı Memuru Olma Şartları
Dışişleri Bakanlığında memur olmak için, sınav ile ilgili hususlar hariç, Devlet Memurları Kanununda öngörülen genel hükümlere ek olarak aşağıdaki şartlar aranır:
a) Yapılacak memur adaylık yarışma sınavını kazanmak,
b) Kendisinin ve eşinin güvenlik bakımından mani bir hali bulunmamak,
c) Yabancı ülkelerde görevlendirilecekler için her türlü iklim şartlarına dayanaklı olduğunu tam teşekküllü resmî hastane raporu ile belgelemek.
Her sınıftaki, Dışişleri Bakanlığı personeli için aranan özel şartlar saklıdır.
Dışişleri Bakanlığı Meslek Memurları
Dışişleri Meslek Memurları, bu Kanunun 2 nci maddesinde sayılan hizmetlerin yürütülmesinde çeşitli kademelerde görev ve sorumluluk alan statüleri bu Kanunla belirlenmiş memurlardır.
Dışişleri Meslek Memuru olabilmek için 32 nci maddede yazılı şartlara ek olarak aşağıdaki şartlar aranır:
a) Siyasal bilimler, hukuk ve ekonomi dallarında en az 4 yıllık öğrenim veren bir fakülte, yüksekokul veya bunlara denkliği Milli Eğitim Bakanlığınca onanmış bir yabancı yüksek öğrenim kurumunu bitirmiş bulunmak,
b) Otuzbir yaşından gün almamış olmak,
c) Dışişleri Bakanlığınca yapılacak Dışişleri Meslek Memuru adaylık sınavını kazanmak.
Yabancı dil ve meslekle ilgili konulan kapsayan sınavın ilkeleri yönetmelikle düzenlenir.
Aday Meslek Memuru
Dışişleri Bakanlığı meslek memur adaylığı sınavını kazananlar kadro imkânları ölçüsünde ve başarı sırasına göre aday meslek memurluğuna kabul edilirler. Bunlar Dışişleri Eğitim Merkezi Başkanlığında bir sene süre ile eğitime tabi tutulurlar.
Bir yıllık eğitim sonunda başarılı görülemeyenler idarî memur adaylığına kabul edilir veya istemeyenlerin memurlukla ilişkileri kesilir. Başarılı olanlar Bakanlığın diğer bölümlerinde görevlendirilirler. Bunlardan bir yıllık hizmet sonunda olumlu sicil alanlar asaleten atanırlar ve ataşe unvanını alırlar. Başarılı olamayanlar siciline dayanılarak idarî memur adaylığına kabul edilebilirler veya memuriyetle ilişkileri kesilir.
Aday ataşe yurt dışı sürekli göreve atanamaz.
Başkâtiplik veya Konsolosluğa Yükselme
Bir senelik hizmet süresi sonunda olumlu sicil alan ataşeler üçüncü kâtipliğe, üçüncü kâtiplikte üç başarılı sene geçiren memur ikinci kâtipliğe yükseltilir. İkinci kâtiplikte üç başarılı sene geçiren memur başkâtiplik veya konsolostuk yeterlik sınavına kabul edilir.
Başkâtiplik veya konsolosluk derece ve unvanını kazanabilmek için esasları yönetmelikle tespit edilecek yeterlik sınavında başarılı olmak esastır.
Başkâtiplik sınavında başarılı olmayan memura birer sene aralıkla iki hak daha tanınır. Sonuncu imtihanda da başarılı olamayan memurlar kadro durumu müsait olduğunda idarî memur kadrosuna alınırlar. Ancak, bunlar ikinci kâtip veya muavin konsolos görev ve unvanlarını korurlar.
Meslek Memurlarının Unvanları; Üçüncü, İkinci ve Birinci Derece Unvanlara Yükselme
a) Meslek Memurlarının yurtiçi ve yurtdışı teşkilatında taşıyacakları unvanların hangi derecelere tekabül ettiği bu Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde yönetmelikle düzenlenir.
b) Terfi döneminde, merkezde veya yurtdışında üçüncü, ikinci ve birinci derece unvanlara yükselmede, Bakanlık Komisyonunca memurun meslekteki başarı düzeyine ilişkin olarak yapılan diğer değerlendirmelerle birlikte, son altı yıllık sicil notları ortalamasının;
Üçüncü derece unvanlara yükselmede en az 80,
İkinci derece unvanlara yükselmede en az 85,
Birinci derece unvanlara yükselmede en az 90,
olması şartı da aranır.
Bu ortalamaları sağlayamayanlar bulundukları unvanları korurlar ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu esasları çerçevesinde hakettikleri derece ve kademeye yükseltilirler.
c) Merkezde Genel Müdür (Büyükelçi unvanı almış olanlar hariç), Genel Müdür Yardımcısı ve Müstakil Daire Başkanı olarak atanmak için, memurun son altı yıllık sicil notları ortalamasının en az 90 olması şartı da aranır.
İdari Memurlar
Dışişleri Bakanlığı İdarî Memurları personel, idarî ve malî işler, şifre, arşiv ve kurye hizmetleri ile genel büro işlerinde görevlendirilen memurlardır.
Dışişleri Bakanlığı İdarî Memuru olabilmek için 32 nci maddede yazılı şartlara ek olarak Dışişleri Bakanlığı Sınav Yönetmeliğindeki şartlara uygun şekilde, Aday İdarî Memurluk Yarışma Sınavında başarılı olmak gerekir.
Aday İdarî Memurluk süresi iki yıldır.
Aday İdarî Memurlar Dışişleri Eğitim Merkezinde temel ve hazırlayıcı eğitime tabi tutulurlar. Eğitim sonunda başarılı olamayan Aday İdarî Memurun Dışişleri Memuriyeti ile ilişkisi kesilir.
İstisnai olmak ve müktesep hak teşkil etmemek üzere, on yıl hizmet görmüş ve yüksek tahsili olan İdarî Memurlara da yardımcı birimlerde idare şube müdürlüğü görevi verilebilir.
Misyon Şefinin teklifi üzerine, Bakanlıkta en az beş yıl başarılı hizmet yapmış ve yüksek tahsili olan İdarî Memurlar, müktesep hak teşkil etmemek ve diğer özlük haklarında herhangi bir değişiklik getirmemek üzere, yurtdışı görevleri süresince münhasıran Konsolosluk işlemlerinde imzaya yetkili kılınabilirler.
Dört yıllık süreli yüksek öğrenim yapmış İdarî Memurlara, Bakanlıktaki on yıllık fiili başarılı hizmetleri sonunda ve son altı yıllık sicillerinin ortalamasının en az 85 olması ve müktesep hak teşkil etmemek kaydıyla Muavin Konsolos görev ve unvanı; onbeş yıl başarılı hizmet sonunda ise, yine son attı yıllık sicillerinin ortalaması en az 85 olmak ve müktesep hak teşkil etmemek şartıyla Konsolos görev ve unvanı verilebilir.
Muavin Konsolos veya Konsolos görev ve unvanı verilen İdarî Memurlar, bu unvanlara bağlı malî haklardan da yararlanırlar.
Hukuk Müşavirleri
Hukuk Müşavirleri, Konsolosluklar nezdine atanmaları halinde, müktesep hak teşkil etmemek, unvan ve diğer özlük haklarında herhangi bir değişiklik olmamak üzere, 5 inci ve daha alt derecelerdeki meslek memurlarınca yürütülmesi esas olan hizmetlerde istihdam edilebilirler.
Hukuk Müşavirleri gerektiğinde merkezde genel müdürlükler nezdinde de görevlendirilebilirler.
Haberleşme Teknik Personeli, Uzman Müşavirler
a) Haberleşme Teknik personeli, merkez ve yurtdışı teşkilat arasındaki haberleşmeyi yürütmek, haberleşme araçlarının bakım ve onarımı ile haberleşme güvenliğini sağlamak, teknolojik gelişmeleri takip ederek haberleşme sistemini iyi durumda muhafaza etmek ve geliştirmek üzere araştırma ve çalışma yapmakla görevli, merkez ve yurtdışı teşkilatında istihdam edilen memurlardır. Bu personel gerektiğinde büro işlerinde de görevlendirilir.
Haberleşme teknik personelinin göreve alınış ve istihdam şekilleri ile öğrenim durumuna ve kıdeme göre görev unvan ve alanları yönetmelikle düzenlenir.
b) Kuruluş Kanunlarında yurtdışı teşkilat kurma yetkisi verilmemiş kamu kurum ve kuruluşlarının ihtisas alanına giren konularda dış temsilciliklerde personel istihdamına Dışişleri Bakanlığınca gerek duyulursa, bu kurum ve kuruluşlar mensuplarından müşavirler Dışişleri Bakanlığında bu amaçla tahsis edilen kadrolara atanabilirler. Yeterli yabancı dil bilgisine sahip olduğu resmî bir belge ile sabit olmayanlar uzman müşavir olarak atanamazlar.
Uzman Müşavirler misyon ya da konsolosluk şefinin verdiği görevleri yaparlar, bağlı oldukları kuruluşlar ile yazışma yapamazlar.
Uzman Müşavirler diplomatik temsilciliklerde müşavir, müşavir yardımcısı, ataşe ve ataşe yardımcısı; konsolosluklarda ataşe ve ataşe yardımcısı unvanını taşırlar.
Uzman Mücavirler yurtdışı görevleri sona erdiğinde bağlı bulundukları kurum ve kuruluşlara iade edilirler.
Uzman Müşavirlerin dış görev süreleri, hizmetin gerektirdiği istisnalar dışında azamî dört senedir. 46, 47, 48 ve 49 uncu maddeler bu memurların dış göreve atanmaları ve geri çekilmeleri için de geçerlidir.
Diğer Memurlar
Danışmanlar, Bakanlığın merkez ve yurtdışı teşkilatında özel ihtisas gerektiren konularda görev yapan ve bu konularla ilgili bilgi ve nitelikleri olan memurlardır. Danışmanların memuriyete alınma şartları yönetmelikle düzenlenir.
Yabancı dil uzmanları, Dışişleri Bakanlığının görevleri ile ilgili olarak Dışişleri Bakanlığınca tespit edilecek bir veya birkaç yabancı dili çok iyi bildiği ve bu dillerden sözlü ve yazılı tercüme yapabildiği özel imtihanla belirlenmiş uzman personeldir.
Mahallî kâtipler, yurtdışı teşkilatında genel büro işlerinin yürütülmesi amacıyla istihdam edilen memurlardır.
Bölge uzmanları, belirli bölgelerde Dışişleri hizmetlerinin devamlılığını sağlayacak, uzmanlaştırıldıktan ülkelerin dilini çok iyi bilen ve dış hizmetlerde münhasıran bu ülkede görevlendirilecek memurlardır.
Bölge uzmanlarının memuriyete alınma ve istihdam şekilleri yönetmelikle düzenlenir.
Sürekli Merkez Hizmeti Gören Memurlar
Sürekli merkez hizmeti gören memurlar, yukarıdaki maddelerde yayılanların dışındaki genel idare hizmetleri, teknik hizmetler ve sağlık hizmetleri sınıflarına mensup memurlardır.
Bunlardan büro hizmetlerinde görevli beşinci ve daha yukarıdaki kadroları işgal eden en az lise mezunu olanlar bir defaya mahsus olmak üzere ve en çok üç yıl süreyle dış temsilciliklere atanabilirler.
Bunun için:
a) Yüksekokul mezunu olanların Bakanlıkta kesintisiz bilfiil en az onbeş yıl çalışmış olmaları ve son altı yıllık sicil notları ortalamasının da en az 85 olması;
b) Lise mezunu olanların ise, Bakanlıkta kesintisiz bilfiil en az yirmi yıl çalışmış olmaları ve son altı yıllık sicil notları ortalamasının da en az 85 olması şarttır.
Ancak, bu madde uyarınca yurtdışına bir yılda 10 kişiden fazla atama yapılamaz ve bunlara derecelerine göre mahallî katipler için öngörülen yurtdışı aylıklarına ilişkin emsal katsayılar % 15 artırılmak suretiyle ödeme yapılır.
Bu memurların dış görevlere atanmalarına ilişkin diğer esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Yardımcı Hizmetliler
Dışişleri Bakanlığı merkez teşkilatında bakım, ulaştırma, temizlik, ağırlama, onarım, yayın, koruma ve benzeri hizmetlerin yürütülmesinde çalışan yardımcı görevlilerdir.
Siciller
Dışişleri Bakanlığı meslek memurlarının sicillerinin verilmesinde mesleğin özelliklerine göre genel hükümlere ilaveler yönetmelikle yapılabilir.
Kadrolar
Kadroların tespit, ihdas, kullanımı ve iptali ile kadrolara ait diğer hususlar 190 sayılı Genel Kadro Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre yapılır. Ancak, Dışişleri Bakanlığının yurtiçi ve yurtdışı kadroları bir bütün teşkil eder.
Atama
Dışişleri memurlarının atanmalarında 23.4.1981 gün ve 2451 sayılı Kanun hükümleri saklı olmak üzere aşağıdaki hükümlere uyulur.
a) Müsteşar ve Müsteşar Yardımcıları Büyükelçilik yapmış meslek memurları arasından atanır.
b) Genel Müdür, Büyükelçilik yapmış veya diğer birinci derece meslek memurları arasından atanır.
Ana hizmet birimleri ile yardımcı birimlerdeki Müstakil Daire Başkanları ve Genel Müdür Yardımcıları meslek memurları arasından atanırlar.
Büyükelçilik yapmamış Genel Müdürlerle Müstakil Daire Başkanları ve Genel Müdür Yardımcıları Elçi unvanı taşırlar.
c) Meslek memurları ve idarî memurların, hizmetin gerektirdiği istisnalar dışında dış görev süreleri en çok beş yıl, merkez görev süreleri en az iki yıldır. Bölge uzmanlarının dış görev süreleri Bakanın onayı ile beş yıldan fazla olabilir.
Büyükelçiler ve Daimî Temsilciler için 25 inci madde hükümleri uygulanır.
Diğer memurların dış görev gereği ile merkez ve dış görev süreleri ihtiyaca göre yönetmelikte tespit edilir.
d) Dışişleri Bakanlığı memurları yurtiçinden yurtdışına, yurtdışından yurtiçine kadro dereceleri ve bu kadro derecelerine yurtdışında veya merkezde tekabül eden unvanlarla atanırlar.
e) Bakanlık merkez teşkilatı personelinden 23/4/1981 gün ve 2451 sayılı Kanun hükümleri dışında kalan memurların atanmaları Bakan tarafından yapılır. Ancak, Bakan bu yetkilerini gerekli gördüğü alt kademelere devredebilir.
Yurtdışı görevlere atanacaklarda aranacak nitelikler
Yurtdışı teşkilatında bir göreve atanacak memurların gerekli ve yeterli meslekî bilgi, yabancı dil bilgisi ve temsil yeteneğine sahip olmaları ve yurtdışında görevlendirilmek bakımından olumlu sicil almış olmaları gereklidir.
Meslek memurlarına yurtdışı teşkilatta verilecek görevler bakımından eşlerinin bilgi ve görgüsü de nazara alınır.
Yurtdışı göreve atanamayacaklar
Durumları, yurtdışına atanacak memurlarda aranacak nitelikleri düzenleyen tüzük ve yönetmeliklere uymayanlar veya bu nitelikleri kaybettiğine Bakanlık Komisyonunca karar verilenler, Devletin güven ve itibarına gölge düşürenler, yurtdışı görevde borç bırakanlar, dış görevdeki başarısızlığı veya temsil niteliği veya yurtdışı göreve liyakati ile ilgili olarak sicillerinde olumsuz kayıtlar bulunanlar, merkezde son sicilleri olumsuz olanlar, yurtdışı göreve atanamazlar. Haklarında cezaî takibat veya kınamadan ağır bir cezayı gerektirebilecek disiplin kovuşturması açılanlar ancak bu kovuşturmanın sonucunda suçlu görülmemeleri halinde yurtdışı göreve atanabilirler.
Bakan, yurtdışında temsil veya hizmet edecekleri veya sicil bakımından sakıncalı bulduğu memurları, 45 inci maddenin (c) bendindeki sürelere bakılmaksızın, yurtdışında ise merkeze alabilir, merkezde ise yurtdışına atamayabilir.
Altmış yaşına kadar Büyükelçi veya Daimi Temsilci olarak görev yapmamış olan veya meslekte otuz yıllık fiili hizmet süresi içinde yurtdışında Misyon Şefliği veya Elçi, Elçi-Müsteşar, Daimi Temsilci Yardımcısı, Birinci Sınıf Başkonsolos unvanı ile, merkezde de en az Genel Müdür Yardımcısı veya Müstakil Daire Başkanı olarak görev yapmamış olan meslek memurları dış görevlere atanamazlar, iki seneden fazla kesintisiz ve başarılı olarak geçici Maslahatgüzârlık yapmış olan 1. ve 2. derece meslek memurları atamaları bu unvanla yapılmamış olsa da bu madde gereğince Misyon Şefliği yapmış kabul edilirler.
Birbirleri ile evli Dışişleri Memurlarının yurtdışına atanmaları ile ilgili esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Evlenme izni
Dışişleri Bakanlığınca yürütülen hizmetlerin özelliği nedeniyle, Dışişleri Bakanlığı memurları evlenmeden önce Bakanlığın iznini almakla yükümlüdürler. İzin almadan evlenen memurlar istifa etmiş sayılırlar.
Eşlerin çalışması yasak işler
Dışişleri Bakanlığı memurları ile Dışişleri Bakanlığı kadrolarına atanan diğer memurların bakmakla mükellef oldukları aile efradının merkezde veya yurtdışında gelir getiren işlerde çalışmaları Bakanlığın müsaadesine bağlıdır. Bakanlık bu müsaadeyi, ancak çalışılacak işin devletin itibarını zedelemiyeceğine ve ilgili memurun temsil görevini aksatmayacağına kanaat getirmesi halinde verebilir. Gerekli izni almaksızın eşi çalışan memurlar hakkında disiplin kovuşturması açılır. Bunlar yurtdışında ise merkeze alınır, merkezde ise dış göreve atanamazlar. Bu hükümler ihtisas birimlerine atanacaklar için de geçerlidir.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Sorumluluk ve Yetkiler
Yöneticilerin sorumlulukları
Bakanlık merkez ve yurtdışı teşkilatının her kademedeki yöneticileri, yapmakla yükümlü bulundukları hizmet veya görevleri, Bakanlık emir ve direktifleri yönünde mevzuata uygun olarak düzenlemek ve yürütmekten bir üst yönetici kademeye karşı sorumludur.
Koordinasyon ve işbirliği konusunda bakanlığın görev, yetki ve sorumluluğu
Bakanlık, ana hizmet ve görevleriyle ilgili konularda diğer Bakanlıkların ve kamu kurum ve kuruluşlarının uyacakları esasları yürürlükteki mevzuata uygun olarak belirlemekle, kaynak israfını önleyecek ve koordinasyonu sağlayacak tedbirleri almakla görevli ve yetkilidir.
Bakanlık, diğer bakanlıkların hizmet alanına giren konulara ilişkin faaliyetlerinde, Başbakanlıkça belirlenen esaslar çerçevesinde ilgili Bakanlıklara danışmak ve gerekli işbirliği ve koordinasyonu sağlamaktan sorumludur.
