Seri No: 154 Gelir Vergisi Genel Tebliği

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa 3505 sayılı Kanunla eklenen mükerrer 120. madde ile gelir vergisi sistemimize, "GEÇİCİ VERGİ" esası getirilmiştir.

Ayrıca, aynı Kanunla Gelir Vergisi Kanununa eklenen geçici 33. maddenin (a) fıkrası ile de 1989 yılının Ocak ve Şubat aylarında ödenecek geçici vergiye ait esaslar düzenlenmiştir.

Buna göre, ticari ve mesleki kazançları gerçek usulde tespit edilen mükelleflerin, 1989 yılı Ocak ve Şubat aylarında ödeyecekleri geçici verginin esasları aşağıda açıklanmıştır.

1. Ticari ve Mesleki Kazançları Gerçek Usulde Tespit Edilen ve Ötedenberi Mükellef Olanların, 1989 Yılı Ocak ve Şubat Aylarırda Ödeyecekleri Geçici Verginin Hesaplanması, Beyanı ve Ödenmesi :

a) Yıllık Beyannamede Sadece Gerçek Usulde Tespit Edilen Ticari ve Mesleki Kazancın Yer Alması Halinde, Geçici Verginin Hesaplanması :

1987 yılına ilişkin 1988 yılı Mart ayında verilen yıllık beyannamede ticari ve mesleki kazancını veya bu kazançlardan sadece birisini beyan eden mükellefler, yıllık beyanname üzerinden hesaplanan (mahsuplardan önceki) gelir vergisinin 2/12'sini, 1989 yılının Ocak ve Şubat aylarına ait geçici vergi olarak hesaplayacaklardır. Mükellefler adına hayat standardı esasına göre tarhiyat yapılması halinde, bu esasa göre hesaplanan vergi, geçici vergiye esas alınacaktır.

Mükellefler, hesaplanan bu geçici verginin yarısını, diğer bir ifade ile 1987 yılına ait 1988 yılı Mart ayında verilen yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinin 1/12'sini, 1989 yılı Ocak ayına ait geçici vergi olarak hesaplayacak ve bu vergiyi 25 Ocak 1989 tarihine kadar verecekleri Katma Değer Vergisi Beyannamesi ile beyan ederek aynı süre içinde ödeyeceklerdir.

Mükellefler, 1988 yılı Mart ayında verdikleri yıllık beyanname üzerinde hesaplanan verginin 1/12'sini de 1989 yılı Şubat ayına ait geçici vergi olarak hesaplayarak, 25 Şubat 1989 tarihine kadar verecekleri Katma Değer Vergisi Beyannamesi ile beyan ederek, ödeyeceklerdir.

Yukarıda da açıklandığı üzere, 1989 yılı Ocak ve Şubat aylarına ait geçici vergi, 1988 yılı Mart ayında verilen yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinin yarısı üzerinden değil, tamamı üzerinden hesaplanacaktır.

b) Yıllık Beyannamede Gerçek Usulde Tespit Edilen Ticari ve Mesleki Kazancın Yanında Diğer Kazanç ve İratların da bulunması Halinde, Geçici Verginin Hesaplanması :

1987 yılı gelirlerinin beyan edildiği 1988 yılı Mart ayında verilen beyannamede, gerçek usulde tespit edilen ticari ve mesleki kazancın yanında diğer kazanç ve iratların da bulunması halinde, toplam gelir vergisi içindeki gerçek usulde tespit edilen ticari ve mesleki kazanca isabet eden vergi;

Ticari ve Mesleki Kazanç x Hesaplanan Gelir Vergisi Beyan Edilen Gelir Toplamı

formülü kullanılarak hesaplanacaktır,

Bu formüle göre hesaplanan ticari ve mesleki kazanca isabet eden verginin 1/12'si, 1989 yılı Ocak ayının, 1/12'si de 1989 yılı Şubat ayının geçici vergisi olarak hesaplanacaktır.

Bu şekilde hesaplanan geçici vergi de yukarıdaki açıklamalara göre beyan edilerek, ödenecektir.

ÖRNEK :

Mükellef (A)'nın, 1987 yılına ilişkin olarak 1988 yılı Mart ayında verdiği yıllık gelir vergisi beyannamesinde yer alan bilgiler aşağıdaki gibidir. (Bu mükellefin beyan ettiği gelir, hayat standardı esasına göre tespit edilen gelirden yüksektir.)

Bu geçici vergi tutarları, 1989 yılının Ocak ve Şubat aylarının 25. günü akşamına kadar verilecek katma değer vergisi beyannamesi ile beyan edilecek ve aynı süre içinde ödenecektir.

Öte yandan, Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 116. maddesinin yedinci fıkrasında yer alan izah nedeni gelirlerle ilgili hüküm, yürürlükten kaldırıldığı için, 1988 ve müteakip yıl gelirlerine uygulanmayacaktır. Ancak bu hüküm, mükelleflerin 1987 yılı gelirlerinin hayat standardı esasına göre tespitinde, uygulanmıştır. Bu nedenle, 1987 yılına ait olup, 1988 yılında beyan edilen gelirin, hayat standardı esasına göre tespit edilen gelirden düşük olması ve bu düşüklüğün, beyannameye dahil olan veya beyannameye dahil edilmeyen izah nedeni gelirlere izah edilmiş olması halinde, geçici verginin hesaplanmasında, izah nedeni gelirler de gözönünde bulundurularak tespit edilen ticari ve mesleki kazanç tutarı esas alınacaktır,

2. 1988 Yılında İşe Başlayan Mükelleflerin 1989 Yılı Ocak ve Şubat Aylarında Ödeyecekleri Geçici Vergi :

1988 yılında işe başlayan mükelleflerin, 1987 yılına ilişkin olup 1988 yılı Mart ayında verilen gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilen gelirlere uygulanan ve mükellefin durumuna uyan hayat standardı temel gösterge tutarı üzerinden hesaplanan gelir vergisinin yarısının 2/12'si, Ocak ve Şubat aylarının geçici vergisi olarak hesaplanacaktır.

Diğer bir ifade ile mükellefin durumuna uyan hayat standardı temel gösterge tutarının yarısı üzerinden hesaplanan gelir vergisinin 1/12'si, 1989 yılı Ocak ayına, 1/12'si de 1989 yılı Şubat ayına ait geçici vergi olarak hesaplanacak ve yukarıda yapılan açıklamalara göre, katma değer vergisi beyannamesi ile beyan edilerek, ödenecektir.

ÖRNEK :

Kalkınmada öncelikli yöreler dışında kalan bir yerde, (A) isimli bir mükellef, bağlı olduğu vergi dairesine, 10.7.1988 tarihinden itibaren ikinci sınıf defter tutmak suretiyle ticari faaliyette bulunacağını beyan etmiştir. 1987 yılı gelirlerine uygulanan ve mükellefin durumuna uyan hayat standardı temel gösterge tutarının (1.575.000 liranın) yarısı 787.500 liradır. Buna göre, mükellefin geçici vergisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

1987 yılına ilişkin olup 1988 yılı Mart ayında verilen gelir vergisi beyannamesi ile beyan olunan gelirlerle ilgili olarak;

Bu geçici vergi tutarları da 1989 yılı Ocak ve Şubat aylarının 25. günü akşamına kadar verilecek katma değer vergisi beyannamesi ile beyan edilecek ve aynı süre içinde ödenecektir.

3. 1988 Yılı Aralık Ayına Ait Dahili Tevkifatın Ödenmemesi :

3505 sayılı Kanunla, Gelir Vergisi Kanununun 94. maddesinin dahili tevkifatı düzenleyen (B) fıkrası, 1.1.1989 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır.

Ayrıca, aynı Kanunla Gelir Vergisi Kanununa eklenen geçici 33. maddenin (a) fıkrası ile 1988 yılı Aralık ayına ait dahili tevkifatın ödenmeyeceği hükme bağlanmıştır.

Buna göre mükellefler, 1988 yılı Aralık ayına ilişkin olarak 1989 yılı Ocak ayında vermeleri gereken katma değer vergisi beyannamesinde, bu aya ait dahili tevkifatı beyan etmeyecekler ve ödemeyeceklerdir.

4. Üç Aylık Dönemler İtibariyle Katma Değer Vergisi Beyannamesi Veren Nakliyecilerde 1989 Yılı Ocak ve Şubat Aylarına Ait Geçici Verginin Beyanı ve Ödenmesi :

Bilindiği gibi, Katma Değer Vergisi Genel Tebliğlerine göre, ikinci sınıf defter tutmak suretiyle ticari kazancı tespit edilen ve nakliyecilik yapan bazı mükellefler, Katma Değer Vergisi Beyannamelerini her ay yerine üç ayda bir vermektedirler.

Bu mükellefler, 1988 yılı Ekim, Kasım ve Aralık aylarına ait Katma Değer Vergisi Beyannamelerini, 25 Ocak 1989 akşamına kadar vermeleri gerektiğinden; Ekim ve Kasım aylarına ilişkin olarak hesaplayacakları dahili tevkifatı, bu beyannameye dahil edecekler ve aynı süre içinde ödeyeceklerdir. Ancak, aynı beyannamede 1988 yılı Aralık ayına ilişkin dahili tevkifatı beyan etmeyecekler ve ödemeyeceklerdir.

Diğer taraftan, bu mükellefler, 1988 yılı Ekim, Kasım ve Aralık dönemine ilişkin olarak 25 Ocak 1989 akşamına kadar verecekleri Katma Değer Vergisi Beyannamesi ile yukarıda açıklanan şekilde hesaplayacakları, 1989 yılı Ocak ve Şubat aylarına ilişkin geçici vergiyi de topluca bu beyanname ile beyan edeceklerdir.

Bu vergi, vergi dairelerince iki aylık olarak tahakkuk ettirilecektir. Ancak, mükelleflerce bu verginin yarısı 25 Ocak 1989 akşamına kadar, diğer yarısı da 25 Şubat 1989 akşamına kadar ödenecektir.

5. Geçici Verginin Katma Değer Vergisi Beyannamesi ile Beyan Edilmesi:

Ticari ve mesleki kazançları gerçek usulde tespit edilen mükellefler 1989 yılı Ocak ve Şubat aylarına ait geçici vergiyi, (1) No.lu Katma Değer Vergisi Beyannamesinin, "Dahili Tevkifat Bildirimi"ne ait (IV) No.lu Tablonun 69'uncu satırında beyan edeceklerdir.

Adi ortaklıklar, kollektif şirketler ile adi ve eshamlı komandit şirketlerde, katma değer vergisi beyannamesi ortaklık adına verilmektedir. Ancak, gelir vergisi yönünden geçici vergi ödemekle mükellef tutulanlar ise, adi ortaklıklar ve kollektif şirketlerin ortakları ile adi ve eshamlı komandit şirketlerin komandite ortaklarıdır. Bu nedenle, sözü edilen gelir vergisi mükelleflerine ait geçici vergi, bu ortakların ortağı bulundukları ortaklığa ait Katma Değer Vergisi Beyannamesi ile beyan edilmeyecektir.

Buna göre, adi ortaklıkların ve kollektif şirketlerin ortakları ile adi ve eshamlı komandit şirketlerin komandite ortakları, 1989 yılı Ocak ve Şubat aylarına ait geçici vergiyi (1) No.lu Katma Değer Vergisi Beyannamesinin, "Dahili Tevkifat Bildirimi"ne ait (IV) No.lu Tablosunun 69'uncu satırını doldurmak suretiyle yukarıda açıklanan esaslara göre, beyan ederek, ödeyeceklerdir.

Adi ortaklıklar ve kollektif şirketlerin ortakları ile adi ve eshamlı komandit şirketlerin komandite ortaklarının, şahsi ticari ve mesleki faaliyetlerinin de bulunması halinde, bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları ile ilgili olarak, 1989 yılı Ocak ve Şubat aylarına ilişkin geçici vergiyi, şahsi faaliyetlerine ait verecekleri katma değer vergisi beyannamesi ile beyan edeceklerinden, ortaklıklardan elde ettikleri kazançlarına ait geçici vergiyi de bu beyannameye dahil edeceklerdir.

6. 1989 Yılı Ocak ve Şubat Aylarında Ödenen Geçici Verginin Mahsubu:

1989 yılının Ocak ve Şubat aylarında ödenen geçici vergi, bu yıla ilişkin olarak 1990 yılının Mart ayında verilecek yıllık gelir vergisi beyannamesi üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecek, 1989 yılı Mart ayında 1988 yılına ait olarak verilecek beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilmeyecektir.

7. 1989 Yılı Ocak ve Şubat Aylarında Tevkif Suretiyle Ödenen Vergilerin Geçici Vergiden Mahsup Edilmesi :

Gerçek usulde tespit edilen ticari ve mesleki kazançlar üzerinden cari yıl içinde yapılan vergi tevkifatı, mükelleflerce belgelendirilmek kaydıyla ödenecek geçici vergi tutarından, tevkif yoluyla ödenen vergi tutarı terkin edilmek suretiyle indirilecektir.

Bu terkin işleminin yapılabilmesi için, tevkif suretiyle kesilen verginin, geçici vergiye esas olan ticari ve mesleki kazanca ait olması, niteliği aşağıda belirtilen belgeyle belgelendirilmesi ve bu işlem için mükelleflerce yazılı talepte bulunulması gerekmektedir.

Bu şartları haiz vergi tevkifatı tutarı, geçici vergi tutarından terkin edilmek suretiyle düşülecektir. Geçici verginin terkin edilen tutarı, ödenmemiş geçici vergi taksitleri ile ilgilendirilecektir.

Diğer bir ifade ile ibraz edilen gelir vergisi tevkifatına ait belge, ibraz edildiği tarihten sonra ödenecek geçici vergi taksit tutarlarından, terkin edilmek suretiyle mahsup edilecektir. Bu şekilde geçici verginin, ibraz edilen tevkifat belgesinde yazılı tutarı kadar olan kısmı, mükelleflerce ödenmeyecektir.

Gelir vergisi tevkifatının, mükellefin kendisine yapılan ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapan vergi sorumlusunun adı, soyadı ve varsa ünvanı, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası ile yapılan ödemenin nev'i, tutarı ve tevkif edilen gelir vergisini gösterir; vergi tevkifatını yapan kişiden alınan tarih, imza ve kaşe veya müpür taşıyan bir belge ile tevsiki gerekmektedir. Belgede yer alan imzanın, vergi tevkifatını yapan kişiye, bu kişilerin tüzel kişiliği haiz olması halinde, yetkililerine ait olması gerekmektedir.

Öte yandan, 1988 yılı Aralık ayında veya daha önceki aylarda ticari ve mesleki kazançlar üzerinden yapılan vergi tevkifatı, bu yıla ilişkin olarak, 1989 yılı Mart ayında verilecek yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecektir.

Bu nedenle, tevkif suretiyle ödenen söz konusu vergiler, 1989 yılı Ocak ve Şubat ayları için tahakkuk ettirilen geçici vergi ile kesinlikle ilgilendirilmeyecektir.

8. 1.1.1989 Tarihinden Sonra (1989 ve Sonraki Yıllarda) Yeni İşe Başlayan Mükelleflerde Geçici Verginin Hesaplanması ve Ödenmesi :

Takvim yılı içinde işe başlayan mükelleflerde geçici vergi, bir önceki yıl gelirleri (içinde bulunulan yılın mart ayında beyan olunan gelirler) için uygulanan ve mükellefin durumuna uyan hayat standardı temel gösterge tutarı esas alınarak hesaplanacaktır.

Gelir Vergisi Kanununa 3505 sayılı Kanunla eklenen geçici 32. madde uyarınca, yeni işe başlayan mükelleflerde, hayat standardı temel gösterge tutarı, mükellefin durumuna uyan temel gösterge tutarının yarısı olarak esas alınacaktır.

Buna göre, yeni işe başlayan mükelleflerde geçici vergi, bir önceki yıl gelirleri (işe başlanılan yılın mart ayında beyan olunan gelirler) için uygulanan ve mükellefin durumuna uyan hayat stardardı temel gösterge tutarının yarısı üzerinden hesaplanan gelir vergisinin % 50'si olarak hesaplanacaktır.

Bu tutarın 1/12'sinin, işe başlanılan ay hariç olmak üzere, işe başlanılan ayı takip eden yılın mart ayına kadar olan ay sayısı ile çarpılması suretiyle, ödenecek geçici vergi tutarı hesaplanacaktır. Bu şekilde hesaplanan geçici vergi tutarı, mükellefin işe başladığı ayı takip eden ayın 20. günü akşamına kadar tarh ve tahakkuk ettirilecektir. Tarh ve tahakkuk ettirilen geçici verginin ilk taksidi işe başlanılan ayı takip eden ayın, diğer taksitleri ise takip eden yılın mart ayına kadar olan ayların 20. günü akşamına kadar eşit taksitler halinde ödenecektir.

Yeni işe başlayan mükelleflerde geçici vergi, birinci taksit süresi içinde defaten ödenebileceği gibi, bir kaç taksidinin vadesinden evvel topluca ödenmesi de mümkün bulunmaktadır.

Öte yandan, daha önce götürü usulde vergilendirilirken 1.1.1989 tarihinden itibaren mükellefiyetleri gerçek usulde tesis edilen mükellefler, 1989 yılı için, 1.1.1989 tarihinden sonra şeni işe başlayan mükelleflerin tabi olduğu esaslara göre geçici vergi ödeyeceklerdir.

Yeni işe başlayan mükellefler, yeni işe başladıkları yıla ait geçici vergi beyanını ekli örneğe uygun "Yeni İşe Başlayan ve Kazancı Gerçek Usulde Tespit Edilen Ticaret ve Serbest Meslek Erbabına Ait Geçici Vergi Bildirimi" ile yapacaklardır. Bu bildirim, mükelleflerce "İşe Başlama/Bırakma Bildirimi" i1e birlikte bağlı oldukları vergi dairesine verilecektir.

ÖRNEK :

Kalkınmada öncelikli yöreler dışında kalan bir yörede ticari kazancı gerçek usulde ve ikinci sınıf defter tutmak suretiyle tespit edilecek olan ticaret erbabı (B), 17.1.1989 tarihinden itibaren işe başlayacağını bağlı olduğu vergi dairesine bildirmiştir.

1988 yılında elde edilip 1989 yılı Mart ayında beyan olunacak gelirlere uygulanan ve mükellefin durumuna uyan hayat standardı temel gösterge tutarı 2.800.000.-TL.dir.

Bu mükellefin, geçici vergisinin hesabı aşağıda gösterilmiştir.

Bu geçici vergi, 1990 yılının Mart ayına kadar olan her ayın 20. günü akşamına kadar olmak üzere 13 eşit taksitte ödenebileceği gibi, defaten de ödenebilecektir,

9. İşi Bırakan Mükelleflerde Geçici Verginin Hesaplanması ve Ödenmesi:

Takvim yılı içinde işi bırakan mükellefler, adlarına tarh ve tahakkuk eden geçici verginin, işin bırakıldığı ayı takip eden aylara ilişkin taksitlerini ödemeyeceklerdir Bu mükellefler, geçici verginin tahakkukunun yapıldığı aydan, işin bırakıldığı aya kadar olan (işin bırakıldığı ay dahil) taksitlerini ödeyeceklerdir.

Ancak işin bırakıldığı ayı takip eden aylara ait geçici vergi taksit tutarları toplamı, terkin edilecektir Terkin edilecek olan geçici vergi taksit tutarları, mükelleflerce daha önce ödenmiş ise, bu kısma ait daha önce tahsil edilen geçici vergi taksit tutarları, mükelleflerin vergi borçlarına mahsup edilecek, vergi borçlarının bulunmaması halinde ise, kendilerine iade edilecektir.

10. 1989 Yılı Mart Ayından İtibaren Uygulanacak Usul ve Esaslar:

Bu Tebliğle, 1989 yılı Ocak ve Şubat aylarında beyan edilip ödenecek geçici vergi ile ilgili usul ve esaslar açıklanmıştır. 1989 yılı Mart ayından itibaren beyan edilip ödenecek geçici vergi ile ilgili usul ve esaslar ise, daha sonra çıkarılacak bir Genel Tebliğle açıklanacaktır.

Tebliğ olunur.

Ek metin:

EK 1: YENİ İŞE BAŞLAYAN VE KAZANCI GERÇEK USULDE TESPİT EDİLEN TİCARET VE SERBEST MESLEK ERBABINA AİT GEÇİCİ VERGİ BİLDİRİMİ