EN
TR
T.C.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü
1. AMAÇ
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu kapsamında gıda kaynaklı hastalık sonucu oluşan vaka/salgında, il/ilçe müdürlükleri ile il gıda kontrol laboratuvarınca uyulması gereken kurallar ve izlenecek yollar ile ilgili hususları belirlemektir.
2. KAPSAM
Bu prosedür, kâr amaçlı olsun veya olmasın kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek veya tüzel kişiler tarafından gıdanın üretimi, işlenmesi ve dağıtımı aşamasında meydana gelebilecek gıda kaynaklı hastalık sonucu oluşan vaka/salgını kapsamaktadır.
3. HUKUKİ DAYANAK
a) 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı "Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu"
b) 6/5/1930 tarihli ve 1489 sayılı Resmi Gazete 'de yayımlanan 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı "Umumi Hıfzısıhha Kanunu"
c) 28/07/1953 tarihli ve 8469 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 21/07/1953 tarihli ve 6183 sayılı “Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ”
ç) 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Gıda ve Yemin Resmi Kontrolüne Dair Yönetmelik", "Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik", "Gıda Hijyeni Yönetmeliği", "Hayvansal Gıdaların Resmi Kontrollerine İlişkin Özel Kuralları Belirleyen Yönetmelik", "Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği" ile 29/12/2011 tarihli ve 28157 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan "Gıda Kontrol Laboratuvarlarının Kuruluş, Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Çalışma Usul ve Esaslarının Belirlenmesine Dair Yönetmelik"
d) 05/07/2013 tarihli ve 28698 sayılı Resmi Gazete 'de yayımlanan “Hijyen Eğitimi Yönetmeliği”
e) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmi Gazete 'de yayımlanan "Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği" ve ilgili yönetmelikleri ile tebliğleri
4. TANIMLAR
Kanun ve yönetmeliklerdeki tanımlara ilave olarak aşağıdaki tanımlar geçerlidir.
4.1. Gıda kaynaklı enfeksiyon: Kontamine olmuş gıdanın tüketimi sonucu patojen bakterinin bağırsakta gelişmesi ile oluşur. Ör: Salmonella, Campylobacter, E. coli O157 vb.
4.2. Gıda kaynaklı zehirlenme (intoksikasyon): Patojen bir mikroorganizmanın gıdada oluşturduğu toksinin vücuda alınmasıyla ortaya çıkar. Ör: Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Clostridium botulinum vb.
4.3. Gıda kaynaklı hastalık: Bakteriler, virüsler ve parazitler gibi patojen mikroorganizmalarla ve/veya bunların toksinleri ile kontamine olmuş gıda veya içme suyunun tüketilmesiyle oluşan hastalıklardır. Bu prosedür kapsamında gıda kaynaklı enfeksiyon ve zehirlenmeler “gıda kaynaklı hastalık” ifadesi altında değerlendirilecektir.
4.4. Gıda kaynaklı vaka: Gıdanın/gıdaların tüketilmesini takiben bir kişide belirli semptomların görülmesiyle ortaya çıkan gıda kaynaklı hastalık durumudur.
4.5. Gıda kaynaklı salgın: Ortak gıdanın/gıdaların tüketilmesini takiben iki veya daha fazla kişide aynı zaman ve yerde benzer semptomların görülmesiyle ortaya çıkan hastalık durumudur.
4.6. İrtibat Noktası: Gıda kaynaklı vaka/salgın durumlarında Genel Müdürlük ve ilgili kuruluş ile bilgi akışını sağlayacak, 5996 sayılı Kanun’un EK-1 sayılı listesinde yer alan meslek unvanlarına sahip İl/İlçe Müdürlüğünde görevli resmi kontrol görevlisi ve yetkili laboratuvar personelini,
4.7 Semptom: İshal, bulantı, kusma, karın ağrısı, kramp, baş dönmesi, göz kararması veya sinir sistemini etkileyen felç, kızarıklık, kaşıntı gibi hastalık belirtilerini,
4.8 Bakanlık: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığını,
4.9 Genel Müdürlük: Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünü,
4.10 İl/İlçe Müdürlüğü: İl/İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünü,
4.11 İlgili Kuruluş: Sağlık Bakanlığının Merkez/İl/İlçe veya İlgili Birimlerini,
4.12 Kanun: 5996 sayılı Kanunu,
4.13 Laboratuvar: Bakanlık gıda kontrol laboratuvarlarını, ifade eder.
5. GENEL HÜKÜMLER
5.1. Gıdanın tüketilmesini takip eden 72 saat içerisinde;
■ Gıda kaynaklı hastalık semptomlarının tespitine dair resmi bir kurum/sağlık kuruluşundan İl/İlçe Müdürlüğüne bildirim gelmesi,
■ Gıda kaynaklı hastalık tespitinin ön tanı/sağlık raporu ile İl/İlçe Müdürlüğüne fax, dilekçe, Alo 174 Gıda Hattı vb. yollarla ibraz edilmesi, şayet bu belgeler ibraz edilemiyor ise iletişim ve hastane bilgilerinin (hangi hastaneye, hangi tarihte gidildiği, TC kimlik numarası veya sağlık kuruluşu kaydı vb.) paylaşılması,
■ Gıda kaynaklı hastalık şüphesiyle ölüm gerçekleşmesi,
durumlarında gıda kaynaklı vaka/salgına yönelik iş ve işlemler gerçekleştirilir.
5.2. Gıdanın tüketilmesini takip eden 72 saat içerisinde;
■ Alo 174 Gıda Hattına ya da İl/İlçe Müdürlüğüne faks, dilekçe vb. yollarla gelen bildirimin ön tanı/sağlık raporu veya iletişim/hastane bilgileri ile desteklenmemesi,
durumunda bu prosedüre göre işlem yapılmaz; ancak, “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü”ne göre işlem yapılır.
5.3. Bakanlık, gıda kaynaklı vaka/salgını ilgili kuruluş ve gerektiğinde uluslararası kurum ve kuruluşlarla işbirliği içerisinde araştırır.
5.4. Her İl Müdürlüğünde, bir asil ve bir yedek olmak üzere irtibat noktası belirlenir. Görevlendirilen irtibat noktalarının iletişim bilgileri Genel Müdürlüğe, İl Halk Sağlığı Müdürlüğüne ve ilde bulunan İl Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğüne bildirilir. İlde bulunan İl Halk Sağlığı Müdürlüğünden de bir irtibat noktası belirlenmesi talep edilir ve iletişim bilgileri Genel Müdürlüğe bildirilir. Görevleri veya iletişim bilgileri değişen irtibat noktalarının bilgileri güncellenerek ilgili yerlere tekrar bildirilir.
5.5. Her İl Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğünde, bir asil ve bir yedek olmak üzere irtibat noktası belirlenir ve iletişim bilgileri güncellenerek Genel Müdürlüğe ve İl Müdürlüğüne bildirilir.
5.6. Gıda kaynaklı vaka veya salgının olduğu her durumda “Gıda Kaynaklı Hastalık Bildirim Formu (EK-1)” doldurulur. EK-1 formu, şayet bildirim ALO 174 Gıda Hattına yapıldıysa çağrı merkezi operatörü tarafından, diğer durumlarda kontrol görevlisi tarafından doldurularak (şayet farklı personel ise) irtibat noktasına iletilir.
5.7. Gıda kaynaklı vaka/salgın kontrolleri başka bir resmi kontrolle birleştirilemez, kontrolde başka bir amaç ile ilgili olarak numune alınamaz. (Örneğin; vaka veya salgına ilişkin örneklerden veya hammaddelerden numune alınmasının yanı sıra gıda kontrol planında yer alan başka bir gıdadan numune alınmaması gibi)
5.8. İl/İlçe Müdürlüklerine çeşitli kaynaklardan gelen bildirimlerin dışında medyada (tv, internet, gazete vb.) yer alan gıda kaynaklı hastalık haberleri de bildirim olarak değerlendirilir. Ancak; İl/İlçe Müdürlükleri medyada yer alan haberleri ilgili kuruluş, haberin yapıldığı kaynak veya hastane kayıtlarından alınan bilgiler doğrultusunda değerlendirdikten sonra gerekiyorsa (haber doğruysa) vaka/ salgına yönelik iş ve işlemleri gerçekleştirir.
6. ŞİKÂYETİN KABULÜ VE DEĞERLENDİRME
6.1. Madde 5.1. ve 5.2.'de yer alan bildirim şekillerinin değerlendirilmesi yapılarak şikayetin öncelikle gıda kaynaklı vaka/salgın veya bu prosedür kapsamı dışında olup olmadığına karar verilir.
6.2. Gıda kaynaklı vaka/salgın olarak değerlendirilen şikâyetlerde (Madde 5.1); “Gıda Kaynaklı Hastalık Bildirim Formu (EK-1)” doldurulduktan sonra aynı gün (en geç bir gün) içerisinde Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 14/2/2012 tarihli ve 5113 sayılı "Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü" ne göre işlem yapılır ve numune alınır. Bildirim mesai saatleri dışında alındıysa (hafta sonu ve resmi tatiller de dahil) düğün, mevlit yemeği vb. gibi 72 saatlik numunenin saklanamayacağı durumlar dışında “en geç bir gün” süresi kullanılarak işlem yapılabilir.
(Örneğin: Bildirim gece saatlerinde alındıysa ertesi gün gerekli iş ve işlemler yapılabilir.)
6.3. Bu prosedür kapsamı dışında değerlendirilen şikayetlerde (Madde 5.2); gıdanın "Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü"ne göre yedi iş günü içerisinde işlem yapılır.
6.4. Şikâyet sahibi tarafından şikâyete ilişkin sağlık raporu veya ön tanı raporunun, gıdanın tüketilmesini takip eden 72 saatlik sürenin aşılmasının ardından ilgili kurumlara veya İl Müdürlüğüne/Alo 174 Gıda Hattına iletilmesi halinde, şikâyeti müteakip en geç üç iş günü içerisinde "Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü" ne göre işlemler yapılır.
6.5. "Gıda Kaynaklı Hastalık Bildirim Formu(EK-1)"ndaki bilgilerin yetersizliği durumunda veya kontrol görevlisinin gerek gördüğü durumlarda salgına neden olan gıda ve gıdanın üretildiği, satıldığı veya toplu tüketime sunulduğu işyerinin tespit edilmesi amacıyla il/ilçe müdürlüğünce görevlendirilen denetim ekibi tarafından ilgili sağlık kurulusuna gidilerek salgın araştırması yapılır.
6.6. İl/İlçe Müdürlüğü gerek gördüğünde, Alo 174 Gıda Hattına ya da İl/İlçe Müdürlüğüne faks, dilekçe vb. yollarla gelen bildirimleri doğrulamak amacıyla ilgili sağlık kuruluşu kayıtlarında araştırma yapabilir.
6.7. Kişisel tüketim amaçlı birincil üretim ile kişisel tüketim amacıyla hazırlanan gıdalar 5996 sayılı Kanun kapsamı dışında olmakla birlikte bildirimin Cumhuriyet Başsavcılıkları, kolluk kuvvetleri veya ilgili kuruluş aracılığıyla yapılması durumunda; kişisel tüketim amaçlı olarak hazırlanan (düğün, mevlit yemeği gibi evde hazırlanmış ve ticari olmayan yemekler dâhil olmak üzere) gıdaların tüketilmesi sonucu oluşan gıda kaynaklı hastalıklarda numune alınır. Analiz sonuçları Cumhuriyet Başsavcılıklarına iletilir. Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi’nde (GGBS) bulunan “Gıda Kaynaklı Vaka/Salgın Bilgi Bildirim Formu” sayfasına yirmi dört saat içerisinde kaydedilir.
6.8. Gıda kaynaklı vaka/salgın şikayeti alındığında mümkün olan en kısa zamanda İl Müdürlüklerinde görevli irtibat noktaları Ek-1’de yer alan bilgileri Genel Müdürlük irtibat noktalarına elektronik posta yoluyla bildirir (ön bilgi notu=1.adım).
Şayet ;
■ ölüm olayı gerçekleşmişse,
■ Genel Müdürlüğün talebi varsa,
■ irtibat noktalarının gerek gördüğü durumlarda (örn: olay medyaya yansımışsa, 30 kişi ve üzeri sayıda kişinin etkilendiği salgınlarda),
yapılan resmi kontrol sonucunda elde edilen tüm bilgiler ayrıntılı bilgi notu (Ek-3) şeklinde hazırlanarak Genel Müdürlük irtibat noktalarına elektronik posta yoluyla iletilir. Analiz sonuçları ve ilave bilgiler alındığında Genel Müdürlüğe iletilir (ayrıntılı bilgi notu=2.adım).
7. RESMİ KONTROL
7.1. Şikayet alındıktan sonra irtibat noktası ve şube/ilçe müdürü tarafından gerekli değerlendirme yapılarak ekip görevlendirilir ve resmi kontrol hazırlık çalışmaları başlatılır. İlgili diğer birimlere, yetkili laboratuvara ve ilgili kuruluşa bilgi verilir. Bu süreçte, Genel Müdürlük ve ilgili kuruluş ile iletişimden (elektronik posta, telefon vb.) ve gerekli tüm yazışmaları yapmaktan İl Müdürlüğü irtibat noktası sorumludur.
7.2. Ürünün kalan raf ömrü yedi günden az olan gıdalar, mikrobiyolojik incelemeler ve ürün miktarının şahit numunenin analizinin yapılabilmesi için yetersiz olduğu durumlarda 1 (bir) takım numune alınır. Bakanlıkça belirlenen laboratuvarda muayene ve analizi yaptırılır. Kanun gereği, bu durumlarda analiz sonucuna itiraz edilemez.
7.3. Kalan raf ömrü yedi günden fazla olan ve mikrobiyolojik kriterler dışında analize alınacak numunelerde 2 (iki) takım halinde numune alınır. Talep edilmesi halinde üçüncü takım numune alınarak mühürsüz olarak işyeri sahibine bırakılır.
7.4. Gıda kaynaklı salgın üretim yerinden farklı bir işyerinde gerçekleşmiş ise, gıdayı üreten işletmeye en geç bir gün içerisinde gidilerek “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” nde belirtilen hususlara göre resmi kontrol gerçekleştirilir. Yapılan kontrolde şikâyete konu olan aynı parti numaralı/üretim tarihli gıdalardan ve/veya risk teşkil edebilecek hammaddelerden numune alınır.
7.5. Madde 7.4.'de belirtilen hususlar çerçevesinde, üretilmiş ürünler ve/veya hammaddelere ait numune bulunmaması durumunda veya kontrol görevlisi tarafından gerek görülmesi halinde izlenebilirliğin tesis edilmesi amacıyla hammadde tedarikçilerine yönelik geri izleme yapılır.
7.6. Salgına neden olabilecek ortam koşullarının oluşup oluşmadığının tespiti için; üretilmiş ürünler ve/veya hammaddeler ile yardımcı maddelerin mevzuata uygunluğunun kontrolünün yanında işletmedeki alet, ekipman, yüzey, duvar, hava, gıdalarla temas eden personelin temizliği ve hijyeni ile kişisel temizlik kurallarına uygunluk gibi işletmenin ilgili Yönetmelikler ile belirlenmiş şartlara uygunluğu denetlenir.
7.7. Gerek görülmesi halinde sorunun gıdadan, personelden, ekipmandan veya kötü hijyen uygulamalarından kaynaklandığının anlaşılmasına yardımcı olmak amacıyla işletmedeki alet, ekipman ve yüzeyler gibi gıdanın hazırlandığı çevresel kaynaklardan da svap, sünger (sponge) vb. yöntemle numune alınarak salgının olası bulaşma kaynakları tespit edilir ya da analizlerinin yaptırılması ilgili gıda işletmesinden talep edilir.
7.8. Gıda kaynaklı hastalığa veya hastalık şüphesine sebep olan gıda işletmelerinde personelin hijyen eğitim belgesi olup olmadığı kontrol edilir.
7.9. Gerekli görülen veya şüphe duyulan durumlarda çalışanların gıdayla taşınabilecek hastalıklarının olup olmadığının tespiti için herhangi bir sağlık kurumundan alınan sağlık veya ön tanı raporu işletmeden talep edilir. Raporun olumsuz olması halinde Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 126 ve 127 inci maddesinde belirtilen hususlara göre gerekli tedbirler işletme tarafından sağlanır.
7.10. Gıda kaynaklı hastalık görülen işletmenin resmi kontrol bilgileri GGBS’ye kaydedilirken, meydana gelen vaka/salgın durumu göz önünde bulundurularak risk puanlaması yapılır.
8. NUMUNE ALMA VE ANALİZ
8.1. Gıda kaynaklı vaka/salgında numune alındıktan sonra ivedi olarak (en geç 36 saat içerisinde) yetkili laboratuvara gönderilir veya elden teslim edilir, mesai saatleri dışında alınan numunelerde laboratuvar üst yazısı en geç iki iş günü içerisinde ilgili laboratuvara gönderilir. Numunenin analizine laboratuvara alındıktan sonra mümkün olan en kısa sürede (en geç 24 saat içerisinde) başlanır. Alınan numuneler yetkili laboratuvara iletilirken Numune Alma Tutanağı ve Etiketi formundaki “Numune Alınış Sebebi” kısmına “gıda kaynaklı hastalık şüphesi” ifadesinin yazılması ve “EK-1: Gıda Kaynaklı Hastalık Bildirim Formu”nun eklenerek EK-6’daki üst yazı ile gönderilmesi gerekmektedir.
8.2. Alınacak örnek miktarının analiz için yeterli miktarda olması gerekir. Alınması gereken örnek miktarı yemek numuneleri için en az iki yüz elli (250) gramdır. Örnek miktarının 250 gr dan az olması durumunda bu durum tutanakta belirtilerek elde bulunan ürün kadar numune alınır. Bu durumda istenecek analizlere yetkili laboratuvarla birlikte karar verilir.
8.3. Kamu-özel kurum ve kuruluşları ile mahallinde üretilerek toplu tüketime sunan gıda işletmesi ve yemek fabrikaları, ürettiği yemek partisinin her çeşidinden aldığı örnekleri yetmiş iki (72) saat uygun koşullarda (soğukta ya da dondurarak) saklamakla yükümlü olduğundan bu süreç içerisinde alınarak laboratuvara iletilen numuneler son tüketim tarihi geçmiş gıda olarak değerlendirilmez ve gerekli tüm analizleri gerçekleştirilir.
8.4. Üretimin tek bir merkezden yapılarak bayilere dağıtıldığı ve satış yerlerinde merkezden gelen ürünlerin birleştirilip, pişirilerek sunumunun yapıldığı, tüketiciye anında ürün hazırlayarak sunan işletmelerde (fast-food zincirleri gibi) 72 saat numune saklama zorunluluğu aranmaz. Ancak bu tip işletmelerde gerekirse şüphe duyulan ürünlerden numune alınır. Genel ve özel hijyen koşullarının uygunluğunun araştırılması ve geri izleme yapılarak ürünün üretildiği merkezde de resmi kontrol yapılması ve numune alınması gerekmektedir.
8.5. Restoran, lokanta, cafe vb. işletmelerde üretilen ve tencere yemeği olarak bilinen (çorba, pilav, sulu yemek, salata vb.) her üründen alınan her bir örneğin 72 saat saklanması gerekmektedir. Ancak bu tip işletmelerdeki sipariş usulü yapılan ürünlerden (kebap, dürüm, et şiş, lahmacun, pizza vb.) her defasında değil sadece gün içinde üretilen her bir ürün partisinden tek bir numunenin 72 saat saklanması gerekmektedir.
8.6. Kantin, büfe vb. mahallinde üretim yapmadan sadece hazır ambalajlı ürünü (hazır döner, hamburger eti, köfte vs.) ısıtarak/pişirerek servis yapan işletmelerde 72 saat numune saklama zorunluluğu aranmaz. Ancak bu tip işletmelerde gerekirse şüphe duyulan ürünlerden numune alınır. Genel ve özel hijyen koşullarının uygunluğunun araştırılması ve geri izleme yapılarak ürünün üretildiği merkezde de resmi kontrol yapılması gerekmektedir.
8.7. Gıda kaynaklı vaka/salgında mikrobiyolojik analiz amaçlı alınan numunelerde 29/12/2011 tarihli ve 28157 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi-MikrobiyolojikKriterler Yönetmeliği'nin Ek-1'de yer alan mikroorganizma ve toksinleri aranır. Ancak gıda güvenilirliğinden şüphe edilmesi durumunda (gıdanın yapısı ve hastalarda görülen semptomlar da dikkate alınarak) Ek-1'de yer almayan gıda veya mikroorganizma ve bunların toksinleri için Ek-3'te yer alan kriterler de dikkate alınır. Bu durumda alınan numunede yapılması gereken analizlere yetkili laboratuvar ile beraber karar verilmelidir.
8.8. Gıdalarda bulunan doğal toksinlerden kaynaklanan veya mikrobiyolojik kaynaklı olmayan zehirlenmelerde, ilgili mevzuatına göre gerekli analizler istenir. (Örneğin; alkol, mantar, bal zehirlenmeleri gibi)
8.9. Geniş çaplı halk sağlığı riski oluşturan salgınlarda etkilenen kişi sayısındaki artışı engellemek ve hızlı tedbir alabilmek için, (örneğin; toplu düğün/sünnet yemekleri, kermes, yemekhane/otelde yaşanan salgınlar) Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği ’nde yer alan referans metotlara ilave olarak, eş zamanlı hızlı test yöntemleri ile de analiz yapılır. Yönetmelik de yer alan referans metotlara göre yapılan analiz sonuçları kesinleşinceye kadar, hızlı test yöntemleri sonuçlarına göre gerektiği durumlarda 5996 sayılı Kanun kapsamında ihtiyati tedbir alınır. Doğrulama ise Yönetmelikte yer alan konvansiyonel referans metotlara göre yapılır ve sonuç kesinleştirilir. Hızlı test yöntemlerini uygulayan laboratuvarlar Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi (GGBS)' nde analiz bilgilerini sürekli güncel tutar.
8.10. Savcılık kanalıyla gelen durumlarda, savcılık talimatı doğrultusunda bu prosedüre göre gerekli iş ve işlemler yapılır. Gıdanın özelliğine bağlı olarak mikrobiyolojik analizler dışında talep edilen kimyasal toksin (pestisitler, ağır metaller, mantar zehirleri vb.) analizleri Bakanlık laboratuvarlarında yapılamıyor ise yetkili kamu kurum/kuruluş laboratuvarına gönderilir. İşlem sonunda ilgili tüm belgeler gereği yapılmak üzere Cumhuriyet Başsavcılığına iletilir. Cumhuriyet Savcılıklarınca yürütülmekte olan soruşturmalar ve mahkemelerce görülen davalar sürecinde istenilmekte olan bilgi ve belgelerin soruşturma ve yargılamayı sekteye uğratmaması açısından öncelikle ulaştırılması önem arz etmektedir.
9. İDARİ YAPTIRIM
9.1. Madde 8.3.'de belirtilen hükümleri yerine getirmeyen işletmelere, Gıda ve Yemin Resmi Kontrolüne Dair Yönetmelik'in sorumluluklar başlıklı 40 ncı maddesinin altıncı fıkrası gereğince; 5996 sayılı Kanun'un 24 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği izlenebilirliğin sağlanmaması nedeniyle Kanunun 40 ncı maddesinin birinci fıkrasının (i) bendine göre yasal işlem uygulanır. İşletmeye söz konusu hükmü düzenli ve sürekli olarak yerine getirdiği tespit edilinceye kadar takip denetimleri yapılır, suçun tekrarı halinde Kanunun aynı maddesi gereğince yasal işlem uygulanır.
9.2. Gıda kaynaklı vaka/salgında alınan numunelerin muayene ve analiz sonucunun mevzuata aykırı olması yani gıda kaynaklı hastalık veya şüphesi bulunan durumlarda Türk Ceza Kanunu'nun Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar hükmünün bulunması ihtimaline karşın Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur*. İlgili Savcılığa yazılacak resmi yazıda idari para cezasının uygulanmadığı, Cumhuriyet Başsavcılığından gelecek karar doğrultusunda işlem yapılacağı belirtilecektir. Savcılık ve mahkeme tarafından idari yaptırım kararı verilip verilmediği hususunun takibinin yargılamaya müdahil olacak İl Müdürlüğü avukatları tarafından idari yaptırım konusunda yetkili birim ile koordinasyon halinde takip edilerek adli veya idari ceza verilmediği durumlarda 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırım uygulanacaktır.
(*) Suç duyurusunda bulunurken resmi kontrol sırasında elde edilen tüm bilgi ve belgeler (resmi kontrol formu, numuneye ait analiz sonuçları vb.) resmi evraka eklenmelidir.
9.3. Madde 7.7.'de belirtilen işletme hijyen kriterlerinin olumsuz olması durumunda ilgili bölümde çıkacak sorunu önlemeye yönelik olarak işletmenin gerekli tedbiri alması sağlanır.
9.4. Madde 7.8.'de belirtilen hijyen eğitim belgesinin olmadığının tespit edilmesi durumunda Hijyen Eğitimi Yönetmeliği'ne aykırılıktan çalışanların her biri için ayrı idari yaptırım uygulanır.
9.5. Madde 7.9.'da belirtilen kurallara uygunsuzluk durumunda ilgili kuruluşa bilgi verilir.
9.6. Gıda kaynaklı hastalık bildirimine istinaden yapılan resmi kontroller sırasında mevzuata aykırılık tespit edilirse 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırım kararı uygulanır. (örn: hijyen esaslarına aykırılık, onay, kayıt vb.)
9.7. Madde 8.9' da belirtilen durumlarda suç duyurusu ve idari yaptırım için, Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği ’nde yer alan referans metotlara göre yapılan analiz sonucu esas alınır.
9.10. Madde 6.7’de belirtilen kişisel tüketim amaçlı birincil üretim ile kişisel tüketim amacıyla hazırlanan gıdalardan alınan numunelerin muayene ve analiz sonucunun mevzuata aykırı olması durumunda idari yaptırım uygulanmaz. Analiz sonuçları yürütülmekte olan soruşturmalar ve mahkemelerce görülen davalar sürecinde istenilen bilgi ve belgelerle birlikte Cumhuriyet Başsavcılıklarına iletilir.
Şayet tüketilen ürün; lokantadan, hazır yemek üreten işletmeden veya hazır ambalajlı olarak marketten vs. alınmış ise geri izleme yapılarak tüketilen aynı parti numaralı/üretim tarihli üründen alınan numunelerin analiz sonucunun mevzuata aykırı olması durumunda sorumlu işletmeye Madde 9.2’ ye göre işlem yapılır.
10. RAPORLAMA/BİLDİRİM
10.1. Gıda kaynaklı vaka/salgının gerçekleştiği İl ile üretim yeri ve hammadde tedarikçilerinin bulundukları illerin farklı olması durumunda bildirimin yapıldığı İl irtibat noktası, “Gıda Kaynaklı Hastalık Bildirim Formu(EK-1)”nu faks/elektronik posta vb. yollarla göndererek ilgili illerle ivedilikle irtibata geçer.
10.2. Bakanlıkça oluşturulacak gıda kaynaklı Ulusal Kültür Koleksiyonuna izolat sağlamak amacıyla, yapılan mikrobiyolojik analiz sonucu mevzuata aykırı ise, izole edilen; Salmonella spp., Listeria monocytogenes, E. coli O157, Termotolerant Campylobacter spp., koagulaz pozitif stafılokok, Bacillus cereus, sülfit indirgeyen anaerob bakteriler gibi patojen mikroorganizmalara ait saf izolatlar ilgili laboratuvar tarafından “Numune Alma Tutanağı ve Etiketi Formu” ve “EK-1: Gıda Kaynaklı Hastalık Bildirim Formu” ile beraber ivedilikle Ulusal Gıda Referans Laboratuvarı'na gönderilir. İzole edilen patojen mikroorganizmaların depolanması ve taşınması için gerekli şartların yer aldığı Gıda Kaynaklı Patojenlerin Ulusal Gıda Referans Laboratuvarı'na Gönderme Prosedürü EK-5'te yer almaktadır.
10.3. İl/İlçe Müdürlüğü gıda kaynaklı vaka/salgın üzerine gerçekleştirdiği resmi kontrolde yapılan iş ve işlemleri, Gıda Güvenliği Bilgi Sistemi'nde (GGBS) bulunan "Gıda Kaynaklı Vaka/Salgın Bilgi Bildirim Formu" sayfasına yirmi dört saat içerisinde kaydeder, işlem sonuçlandığında bilgileri günceller. GGBS-Gıda Kaynaklı Vaka/Salgın Bilgi Bildirim Formu Sayfasına Ait Açıklama EK-4 olarak düzenlenmiştir.
10.4. Gıda kaynaklı salgınlarda ilgili kuruluşa Ek-2'de yer alan yazı ile bilgi verilir, yazının ekinde “Gıda Kaynaklı Hastalık Bildirim Formu (EK-1) ” ilgili kuruluşa gönderilir. Ancak işlemlerin hızlandırılması için ilgili kuruluşa elektronik posta, telefon vb. yollarla da ön bilgi verilerek EK-1 formu gönderilebilir.
11. DİĞER HUSUSLAR
11.1. Numunelerin muayene ve analiz raporu sonucunun mevzuata aykırı olması yani gıda kaynaklı hastalık veya şüphesi bulunan durumlarda;
■ Gıda ve Yemin Resmi Kontrolüne Dair Yönetmeliğinin 41. maddesine göre gıda numunelerine ait sonuçların muayene ve analiz ücretleri dahil tüm masrafları faaliyetten sorumlu gerçek veya tüzel kişilerce ödenir.
■ etkilenen kişi sayısındaki artışı engellemek ve hızlı tedbir alabilmek için, analizi yapan laboratuvar “Muayene ve Analiz Raporu”nu analiz ücreti yatırılmaksızın ilgili İl/İlçe Müdürlüğüne gönderir. Analiz ücreti daha sonra faaliyetten sorumlu gerçek veya tüzel kişilerce ödenir.
■ analiz ücretleri döner sermaye hesaplarına kaydedildiğinden, söz konusu alacakların 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre ilgili Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi tarafından takip ve tahsil edilmesi gerekmektedir. Ancak; analizi yapan Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğünün, alacağını tahsil etmede mağduriyet yaşamaması için her türlü bilgi paylaşımı (sorumlu işletmeye ait tüm iletişim bilgileri, kayıt numaraları vb.) gıda numunesini alan İl/İlçe Müdürlüğünce sağlanacaktır.
11.2. 19/1/2002 tarihli ve 24645 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1 inci maddesi gereği analiz ücretlerinin analiz talebinde bulunan kurumdan alınması gerekmektedir. Bu nedenle Madde 8.10’da belirtilen Cumhuriyet Savcılıkları tarafından gönderilen numunelerin analiz ücretlerinin faturalandırılarak mahsup edilmesi gerekmektedir.
